Adhyaya 90

ऋषिरुवाच निशुम्भं निहतं दृष्ट्वा भ्रातरं प्राणसंमितम् । हन्यमानं बलं चैव शुम्भः क्रुद्धो ऽब्रवीद्वचः

ṛṣiruvāca niśumbhaṃ nihataṃ dṛṣṭvā bhrātaraṃ prāṇasaṃmitam / hanyamānaṃ balaṃ caiva śumbhaḥ kruddho 'bravīdvacaḥ

90.1

बलावलेपाद् दुष्टे त्वं मा दुर्गे गर्वमावह । अन्यासां बलमाश्रित्य युध्यसे यातिमानिनी

balāvalepād duṣṭe tvaṃ mā durge garvamāvaha / anyāsāṃ balamāśritya yudhyase yātimāninī

90.2

श्रीदेव्युवाच एकैवाहं जगत्यत्र द्वितीया का ममापरा । पश्यैता दुष्ट मय्येव विशन्त्यो मद्विभूतयः

śrīdevyuvāca ekaivāhaṃ jagatyatra dvitīyā kā mamāparā / paśyaitā duṣṭa mayyeva viśantyo madvibhūtayaḥ

90.3

ऋषिरुवाच ततः समस्तास्ता देव्यो ब्रह्माणीप्रमुखा लयम् । तस्या देव्यास्तनौ जग्मुरेकावासीत्तदाम्बिका

ṛṣiruvāca tataḥ samastāstā devyo brahmāṇīpramukhā layam / tasyā devyāstanau jagmurekāvāsīttadāmbikā

90.4

श्रीदेव्युवाच अहं विभूत्या बहुभिरिह रूपैर्यदास्थिता । सत्संहृतं मयैकैव तिष्ठाम्याजौ स्थिरो भव

śrīdevyuvāca ahaṃ vibhūtyā bahubhiriha rūpairyadāsthitā / satsaṃhṛtaṃ mayaikaiva tiṣṭhāmyājau sthiro bhava

90.5

ऋषिरुवाच ततः प्रववृते युद्धं देव्याः शुम्भस्य चोभयोः । पश्यतां सर्वदेवानामसुराणां च दारुणम्

ṛṣiruvāca tataḥ pravavṛte yuddhaṃ devyāḥ śumbhasya cobhayoḥ / paśyatāṃ sarvadevānāmasurāṇāṃ ca dāruṇam

90.6

शरवर्षैः शितैः शस्त्रैस्तथा चास्त्रैः सुदारुणैः । तयोर्युद्धमभूद् भूयः सर्वलोकभयङ्करम्

śaravarṣaiḥ śitaiḥ śastraistathā cāstraiḥ sudāruṇaiḥ / tayoryuddhamabhūd bhūyaḥ sarvalokabhayaṅkaram

90.7

दिव्यान्यस्त्राणि शतशो मुमुचे यान्यथाम्बिका । बभञ्ज तानि दैत्येन्द्रस्तत्प्रतीघातकर्तृभिः

divyānyastrāṇi śataśo mumuce yānyathāmbikā / babhañja tāni daityendrastatpratīghātakartṛbhiḥ

90.8

मुक्तानि तेन चास्त्राणि दिव्यानि परमेश्वरी । बभञ्ज लीलयैवोग्रहुङ्कारोच्चारणादिभिः

muktāni tena cāstrāṇi divyāni parameśvarī / babhañja līlayaivograhuṅkāroccāraṇādibhiḥ

90.9

ततः शरशतैर्देवीमाच्छादयत सो ऽसुरः । सा च तत्कुपिता देवी धनुश्चिच्छेद चेषुभिः

tataḥ śaraśatairdevīmācchādayata so 'suraḥ / sā ca tatkupitā devī dhanuściccheda ceṣubhiḥ

90.10

छिन्ने धनुषि दैत्येन्द्रस्तथा शक्तिमथाददे । चिच्छेद देवी चक्रेण तामप्यस्य करे स्थिताम्

chinne dhanuṣi daityendrastathā śaktimathādade / ciccheda devī cakreṇa tāmapyasya kare sthitām

90.11

ततः खड्गमुपादाय शतचन्द्रं च भानुमत् । अभ्यधावत्तदा देवीं दैत्यानामधिपेश्वरः

tataḥ khaḍgamupādāya śatacandraṃ ca bhānumat / abhyadhāvattadā devīṃ daityānāmadhipeśvaraḥ

90.12

तस्यापतत एवाशु खड्गं चिच्छेद चण्डिका । धनुर्मुक्तैः शितैर्बाणैश्चर्म चार्ककरामलम्

tasyāpatata evāśu khaḍgaṃ ciccheda caṇḍikā / dhanurmuktaiḥ śitairbāṇaiścarma cārkakarāmalam

90.13

अश्वांश्च पातयामास रथं सारथिना सह । हताश्वः स तदा दैत्यश्छिन्नधान्वा विसारथिः । जग्राह मुद्गरं घोरमम्बिकानिधनोद्यतः

aśvāṃśca pātayāmāsa rathaṃ sārathinā saha / hatāśvaḥ sa tadā daityaśchinnadhānvā visārathiḥ / jagrāha mudgaraṃ ghoramambikānidhanodyataḥ

90.14

चिच्छेदापततस्तस्य मुद्गरं निशितैः शरैः । तथापि सो ऽभ्यधावत्तां मुष्टिमुद्यम्य वेगवान्

cicchedāpatatastasya mudgaraṃ niśitaiḥ śaraiḥ / tathāpi so 'bhyadhāvattāṃ muṣṭimudyamya vegavān

90.15

स मुष्टिं पातयामास हृदये दैत्यपुङ्गवः । देव्यास्तं चापि सा देवी तलेनोरस्यताडयत्

sa muṣṭiṃ pātayāmāsa hṛdaye daityapuṅgavaḥ / devyāstaṃ cāpi sā devī talenorasyatāḍayat

90.16

तलप्रहाराभिहतो निपपात महीतले । स दैत्यराजः सहसा पुनरेव तथोत्थितः

talaprahārābhihato nipapāta mahītale / sa daityarājaḥ sahasā punareva tathotthitaḥ

90.17

उत्पत्य च प्रगृह्योच्चैर्देवीं गगनमास्थितः । तत्रापि सा निराधारा युयुधे तेन चण्डिका

utpatya ca pragṛhyoccairdevīṃ gaganamāsthitaḥ / tatrāpi sā nirādhārā yuyudhe tena caṇḍikā

90.18

नियुद्धं खे तदा दैत्यश्चण्डिका च परस्परम् । चक्रतुः प्रथमं सिद्धमुनिविस्मयकारकम्

niyuddhaṃ khe tadā daityaścaṇḍikā ca parasparam / cakratuḥ prathamaṃ siddhamunivismayakārakam

90.19

ततो नियुद्धं सुचिरं कृत्वा तेनाम्बिका सह । उत्पात्य भ्रामयामास चिक्षेप धरणीतले

tato niyuddhaṃ suciraṃ kṛtvā tenāmbikā saha / utpātya bhrāmayāmāsa cikṣepa dharaṇītale

90.20

स क्षिप्तो धरणीं प्राप्य मुष्टिमुद्यम्य वेगितः । अभ्यधावत दुष्टात्मा चण्डिकानिधनेच्छया

sa kṣipto dharaṇīṃ prāpya muṣṭimudyamya vegitaḥ / abhyadhāvata duṣṭātmā caṇḍikānidhanecchayā

90.21

तमायान्तं ततो देवी सर्वदैत्यजनेश्वरम् । जगत्यां पातयामास भित्त्वा शूलेन वक्षसि

tamāyāntaṃ tato devī sarvadaityajaneśvaram / jagatyāṃ pātayāmāsa bhittvā śūlena vakṣasi

90.22

स गतासुः पपातोर्व्यां देवीशूलाग्रविक्षतः । चालयन् सकलां पृथ्वीं साब्धिद्वीपां सपर्वताम्

sa gatāsuḥ papātorvyāṃ devīśūlāgravikṣataḥ / cālayan sakalāṃ pṛthvīṃ sābdhidvīpāṃ saparvatām

90.23

ततः प्रसन्नमखिलं हते तस्मिन् दुरात्मनि । जगत्स्वास्थ्यमतीवाप निर्मलं चाभवन्नभः

tataḥ prasannamakhilaṃ hate tasmin durātmani / jagatsvāsthyamatīvāpa nirmalaṃ cābhavannabhaḥ

90.24

उत्पातमेघाः सोल्का ये प्रागासंस्ते शमं ययुः । सरितो मार्गवाहिन्यस्तथासंस्तत्र पातिते

utpātameghāḥ solkā ye prāgāsaṃste śamaṃ yayuḥ / sarito mārgavāhinyastathāsaṃstatra pātite

90.25

ततो देवगणाः सर्वे हर्षनिर्भमानसाः । बभूवुर्निहते तस्मिन् गन्धर्वा ललितं जगुः

tato devagaṇāḥ sarve harṣanirbhamānasāḥ / babhūvurnihate tasmin gandharvā lalitaṃ jaguḥ

90.26

अवादयंस्तथैवान्ये ननृतुश्चाप्सरोगणाः । ववुः पुण्यास्तथा वाताः सुप्रभो ऽभूद्दिवाकरः

avādayaṃstathaivānye nanṛtuścāpsarogaṇāḥ / vavuḥ puṇyāstathā vātāḥ suprabho 'bhūddivākaraḥ

90.27