Adhyaya 91

जज्वलुश्चाग्नयः शान्ताः शान्ता दिग्जनितस्वनाः । ऋषिरुवाच देव्या हते तत्र महासुरेन्द्रे सेन्द्राः सुरा वह्निपुरोगमास्ताम् । कात्यायनीं तुष्टुवुरिष्टलाभाद् विकाशिवक्त्राब्जविकाशिताशाः

jajvaluścāgnayaḥ śāntāḥ śāntā digjanitasvanāḥ / ṛṣiruvāca devyā hate tatra mahāsurendre sendrāḥ surā vahnipurogamāstām / kātyāyanīṃ tuṣṭuvuriṣṭalābhād vikāśivaktrābjavikāśitāśāḥ

91.1

देवा ऊचुः देवि प्रपन्नार्तिहरे प्रसीद प्रसीद मातर्जगतो ऽखिलस्य । प्रसीद विश्वेश्वरि पाहि विश्वं त्वमीश्वरी देवि चराचरस्य

devā ūcuḥ devi prapannārtihare prasīda prasīda mātarjagato 'khilasya / prasīda viśveśvari pāhi viśvaṃ tvamīśvarī devi carācarasya

91.2

आधारभूता जगतस्त्वमेका महीस्वरूपेण यतः स्थितासि । अपां स्वरूपस्थितया त्वयैतद् आप्याय्यते कृत्स्त्रमलङ्घ्यवीर्ये

ādhārabhūtā jagatastvamekā mahīsvarūpeṇa yataḥ sthitāsi / apāṃ svarūpasthitayā tvayaitad āpyāyyate kṛtstramalaṅghyavīrye

91.3

त्वं वैष्णवी शक्तिरनन्तवीर्या विश्वस्य बीजं परमासि माया । संमोहितं देवि समस्तमेतत् तेवं वै प्रसन्ना भुवि मुक्तिहेतुः

tvaṃ vaiṣṇavī śaktiranantavīryā viśvasya bījaṃ paramāsi māyā / saṃmohitaṃ devi samastametat tevaṃ vai prasannā bhuvi muktihetuḥ

91.4

विद्याः समस्तास्तव देवि भेदाः स्त्रियः समस्ताः सकला जगत्सु । त्वयैकया पूरितमम्बयैतत् का ते स्तुतिः स्तव्यपरा परोक्तिः

vidyāḥ samastāstava devi bhedāḥ striyaḥ samastāḥ sakalā jagatsu / tvayaikayā pūritamambayaitat kā te stutiḥ stavyaparā paroktiḥ

91.5

सर्वभूता यदा देवी स्वर्गमुक्तिप्रदायिनी । त्वं स्तुता स्तुतये का वा भवन्तु परमोक्तयः

sarvabhūtā yadā devī svargamuktipradāyinī / tvaṃ stutā stutaye kā vā bhavantu paramoktayaḥ

91.6

सर्वस्य बुद्धिरूपेण जनस्य हृदि संस्थिते । स्वर्गापवर्गदे देवि नारायणि नमो ऽस्तु ते

sarvasya buddhirūpeṇa janasya hṛdi saṃsthite / svargāpavargade devi nārāyaṇi namo 'stu te

91.7

कलाकाष्ठादिरूपेण परिणामप्रदायिनी । विश्वस्योपरतौ शक्ते नारायणि नमो ऽस्तु ते

kalākāṣṭhādirūpeṇa pariṇāmapradāyinī / viśvasyoparatau śakte nārāyaṇi namo 'stu te

91.8

सर्वमङ्गलमाङ्गल्ये शिवे सर्वार्थसाधिके । शरण्ये त्र्यम्बके गौरि नारायणि नमो ऽस्तु ते

sarvamaṅgalamāṅgalye śive sarvārthasādhike / śaraṇye tryambake gauri nārāyaṇi namo 'stu te

91.9

सृष्टिस्थितिविनाशानां शक्तिभूते सनातनि । गुणाश्रये गुणमये नारायणि नमो ऽस्तु ते

sṛṣṭisthitivināśānāṃ śaktibhūte sanātani / guṇāśraye guṇamaye nārāyaṇi namo 'stu te

91.10

शरणागतदीनार्तपरित्राणपरायणे । सर्वस्यार्तिहरे देवि नारायणि नमो ऽस्तु ते

śaraṇāgatadīnārtaparitrāṇaparāyaṇe / sarvasyārtihare devi nārāyaṇi namo 'stu te

91.11

हंसयुक्तविमानस्थे ब्रह्माणीरूपधारिणि । कौशाम्भः क्षरिके देवि नारायणि नमो ऽस्तु ते

haṃsayuktavimānasthe brahmāṇīrūpadhāriṇi / kauśāmbhaḥ kṣarike devi nārāyaṇi namo 'stu te

91.12

त्रिशूलचन्द्राहिधरे महावृषभवाहिनि । माहेश्वरीस्वरूपेण नारायणि नमो ऽस्तु ते

triśūlacandrāhidhare mahāvṛṣabhavāhini / māheśvarīsvarūpeṇa nārāyaṇi namo 'stu te

91.13

मयूरकुक्कुटवृते महाशक्तिधरे ऽमघे । कौमारीरूपसंस्थाने नारायणि नमो ऽस्तु ते

mayūrakukkuṭavṛte mahāśaktidhare 'maghe / kaumārīrūpasaṃsthāne nārāyaṇi namo 'stu te

91.14

शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गगृहीतपरमायुधे । प्रसीद वैष्णवीरूपे नारायणि नमो ऽस्तु ते

śaṅkhacakragadāśārṅgagṛhītaparamāyudhe / prasīda vaiṣṇavīrūpe nārāyaṇi namo 'stu te

91.15

गृहीतोग्रमहाचक्रे दंष्ट्रोद्धृतवसुन्धरे । वराहरूपिणि शिवे नारायणि नमो ऽस्तु ते

gṛhītogramahācakre daṃṣṭroddhṛtavasundhare / varāharūpiṇi śive nārāyaṇi namo 'stu te

91.16

नृसिंहरूपेणोग्रेण हन्तुं दैत्यान् कृतोद्यमे । त्रैलोक्यत्राणसहिते नारायणि नमो ऽस्तु ते

nṛsiṃharūpeṇogreṇa hantuṃ daityān kṛtodyame / trailokyatrāṇasahite nārāyaṇi namo 'stu te

91.17

किरीटिनि महावज्रे सहस्रनयनोज्ज्वले । वृत्रप्राणहरे चैन्द्रि नारायणि नमो ऽस्तु ते

kirīṭini mahāvajre sahasranayanojjvale / vṛtraprāṇahare caindri nārāyaṇi namo 'stu te

91.18

शिवदूतीस्वरूपेण हतदैत्यमहाबले । घोररूपे महारावे नारायणि नमो ऽस्तु ते

śivadūtīsvarūpeṇa hatadaityamahābale / ghorarūpe mahārāve nārāyaṇi namo 'stu te

91.19

दंष्ट्राकरालवदने शिरोमालाविभूषणे । चामुण्डे मुण्डमथने नारायणि नमो ऽस्तु ते

daṃṣṭrākarālavadane śiromālāvibhūṣaṇe / cāmuṇḍe muṇḍamathane nārāyaṇi namo 'stu te

91.20

लक्ष्मि लज्जे महाविद्ये श्रद्धे पुष्टे स्वधे ध्रुवे । महारात्रे महामाये नारायणि नमो ऽस्तु ते

lakṣmi lajje mahāvidye śraddhe puṣṭe svadhe dhruve / mahārātre mahāmāye nārāyaṇi namo 'stu te

91.21

मेधे सरस्वति वरे भूति बाभ्रवि तामसि । नियते त्वं प्रसीदेशे नारायणि नमो ऽस्तु ते

medhe sarasvati vare bhūti bābhravi tāmasi / niyate tvaṃ prasīdeśe nārāyaṇi namo 'stu te

91.22

सर्वतः पाणिपादान्ते सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखे । सर्वतः श्रवणघ्राणे नारायणि नमो ऽस्तु ते

sarvataḥ pāṇipādānte sarvato 'kṣiśiromukhe / sarvataḥ śravaṇaghrāṇe nārāyaṇi namo 'stu te

91.23

सर्वस्वरूपे सर्वेशे सर्वशक्तिसमन्विते । भयेभ्यस्त्राहि नो देवि दुर्गे देवि नमो ऽस्तु ते

sarvasvarūpe sarveśe sarvaśaktisamanvite / bhayebhyastrāhi no devi durge devi namo 'stu te

91.24

एतत्ते वदनं सौम्यं लोचनत्रयभूषितम् । पातु नः सर्वभीतिभ्यः कात्यायनि नमो ऽस्तु ते

etatte vadanaṃ saumyaṃ locanatrayabhūṣitam / pātu naḥ sarvabhītibhyaḥ kātyāyani namo 'stu te

91.25

ज्वालाकरालमत्युग्रमशेषासुरशूदनम् । त्रिशूलं पातु नो भीतेर्भद्रकालि नमो ऽस्तुते

jvālākarālamatyugramaśeṣāsuraśūdanam / triśūlaṃ pātu no bhīterbhadrakāli namo 'stute

91.26

हिनस्ति दैत्यतेजांसि स्वनेनापूर्य या जगत् । सा घण्टा पातु नो देवि पापेभ्यो नः सुतानिव

hinasti daityatejāṃsi svanenāpūrya yā jagat / sā ghaṇṭā pātu no devi pāpebhyo naḥ sutāniva

91.27

असुरासृग्वसापङ्कचर्चितस्ते करोज्ज्वलः । शुभाय खड्गो भवतु चण्डिके त्वां नता वयम्

asurāsṛgvasāpaṅkacarcitaste karojjvalaḥ / śubhāya khaḍgo bhavatu caṇḍike tvāṃ natā vayam

91.28

रोगानशेषानपहंसि तुष्टा रुष्टा तु कामान् सकलानभीष्टान् । त्वामाश्रितानां न विपन्नराणां त्वामाश्रिता ह्याश्रयतां प्रयान्ति

rogānaśeṣānapahaṃsi tuṣṭā ruṣṭā tu kāmān sakalānabhīṣṭān / tvāmāśritānāṃ na vipannarāṇāṃ tvāmāśritā hyāśrayatāṃ prayānti

91.29

एतत्कृतं यत्कदनं त्वयाद्य धर्मद्विषां देवि महासुराणाम् । रूपैरनेकैर्बहुधाऽत्ममूर्ति कृत्वाम्बिके तत्प्रकरोति कान्या

etatkṛtaṃ yatkadanaṃ tvayādya dharmadviṣāṃ devi mahāsurāṇām / rūpairanekairbahudhā'tmamūrti kṛtvāmbike tatprakaroti kānyā

91.30

विद्यासु शास्त्रेषु विवेकदीपेष्व् आद्येषु वाक्येषु च का त्वदन्या । ममत्वगर्ते ऽतिमहान्धकारे विभ्रामयत्येतदतीव विश्वम्

vidyāsu śāstreṣu vivekadīpeṣv ādyeṣu vākyeṣu ca kā tvadanyā / mamatvagarte 'timahāndhakāre vibhrāmayatyetadatīva viśvam

91.31

रक्षांसि यत्रोग्रविषाश्च नागा यत्रारयो दस्युबलानि यत्र । दावानलो यत्र तथाब्धिमध्ये तत्र स्थिता त्वं परिपासि विश्वम्

rakṣāṃsi yatrograviṣāśca nāgā yatrārayo dasyubalāni yatra / dāvānalo yatra tathābdhimadhye tatra sthitā tvaṃ paripāsi viśvam

91.32

विश्वेश्वरि त्वं परिपासि विश्वं विश्वात्मिका धारयसीति विश्वम् । विश्वेशवन्द्या भवती भवन्ति विश्वाश्रया ये त्वयि भक्तिनम्राः

viśveśvari tvaṃ paripāsi viśvaṃ viśvātmikā dhārayasīti viśvam / viśveśavandyā bhavatī bhavanti viśvāśrayā ye tvayi bhaktinamrāḥ

91.33

देवि प्रसीद परिपालय नो ऽपरिभीतेर् नित्यं यथासुरवधादधुनैव सद्यः । पापानि सर्वजगतां प्रशमं नयाशु उत्पातपाकजनितांश्च महोपसर्गान्

devi prasīda paripālaya no 'paribhīter nityaṃ yathāsuravadhādadhunaiva sadyaḥ / pāpāni sarvajagatāṃ praśamaṃ nayāśu utpātapākajanitāṃśca mahopasargān

91.34

प्रणतानां प्रसीद त्वं देवि विश्वार्तिहारिणी । त्रैलोक्यवासिनामीड्ये लोकानां वरदा भव

praṇatānāṃ prasīda tvaṃ devi viśvārtihāriṇī / trailokyavāsināmīḍye lokānāṃ varadā bhava

91.35

श्रीदेव्युवाच वरदाहं सुरगण वरं यन्मनसेच्छथ । तं वृणुध्वं प्रयच्छामि जगतामुपकारकम्

śrīdevyuvāca varadāhaṃ suragaṇa varaṃ yanmanasecchatha / taṃ vṛṇudhvaṃ prayacchāmi jagatāmupakārakam

91.36

देवा ऊचुः सर्वबाधाप्रशमनं त्रैलोक्यस्याखिलेश्वरि । एवमेव त्वया कार्यमस्मद्वैरिविनाशनम्

devā ūcuḥ sarvabādhāpraśamanaṃ trailokyasyākhileśvari / evameva tvayā kāryamasmadvairivināśanam

91.37

श्रीदेव्युवाच वैवस्वते ऽन्तरे प्राप्ते अष्टाविंशतिमे युगे । शुम्भो निशुम्भश्चैवान्यावुत्पत्स्येते महासुरौ

śrīdevyuvāca vaivasvate 'ntare prāpte aṣṭāviṃśatime yuge / śumbho niśumbhaścaivānyāvutpatsyete mahāsurau

91.38

नन्दगोपगृहे जाता यशोदागर्भसम्भवा । ततस्तौ नाशयिष्यामि विन्ध्याचलनिवासिनी

nandagopagṛhe jātā yaśodāgarbhasambhavā / tatastau nāśayiṣyāmi vindhyācalanivāsinī

91.39

पुनरप्यतिरौद्रेण रूपेण पृथिवीतले । अवतीर्य हनिष्यामि वैप्रचित्तांस्तु दानवान्

punarapyatiraudreṇa rūpeṇa pṛthivītale / avatīrya haniṣyāmi vaipracittāṃstu dānavān

91.40

भक्षयन्त्याश्च तानुग्रान् वैप्रचित्तान् सुदानवान् । रक्ता दन्ता भविष्यन्ति दाडिमीकुसुमोपमाः

bhakṣayantyāśca tānugrān vaipracittān sudānavān / raktā dantā bhaviṣyanti dāḍimīkusumopamāḥ

91.41

ततो मां देवताः स्वर्गे मर्त्यलोके च मानवाः । स्तुवन्तो व्याहरिष्यन्ति सततं रक्तदन्तिकाम्

tato māṃ devatāḥ svarge martyaloke ca mānavāḥ / stuvanto vyāhariṣyanti satataṃ raktadantikām

91.42

भुयश्च शतवार्षिक्यामनावृष्ट्यामनम्भसि । मुनिभिः संस्तुता भूमौ संभविष्याम्ययोनिजा

bhuyaśca śatavārṣikyāmanāvṛṣṭyāmanambhasi / munibhiḥ saṃstutā bhūmau saṃbhaviṣyāmyayonijā

91.43

ततः शतेन नेत्राणां निरीक्षिष्यामि यन्मुनीन् । कीर्तयिष्यन्ति मनुजाः शताक्षीमिति मां ततः

tataḥ śatena netrāṇāṃ nirīkṣiṣyāmi yanmunīn / kīrtayiṣyanti manujāḥ śatākṣīmiti māṃ tataḥ

91.44

ततो ऽहमखिलं लोकमात्मदेहसमुद्भवैः । भरिष्यामि सुराः शाकैरावृष्टेः प्राणधारकैः

tato 'hamakhilaṃ lokamātmadehasamudbhavaiḥ / bhariṣyāmi surāḥ śākairāvṛṣṭeḥ prāṇadhārakaiḥ

91.45

शाकम्भरीति विख्यातिं तदा यास्याम्यहं भुवि । तत्रैव च वधिष्यामि दुर्गमाख्यं महासुरम् । दुर्गा देवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति

śākambharīti vikhyātiṃ tadā yāsyāmyahaṃ bhuvi / tatraiva ca vadhiṣyāmi durgamākhyaṃ mahāsuram / durgā devīti vikhyātaṃ tanme nāma bhaviṣyati

91.46

पुनश्चाहं यदा भीमं रूप कृत्वा हिमाचले । रक्षांसि भक्षयिष्यामि पुनीनां त्राणकारणात्

punaścāhaṃ yadā bhīmaṃ rūpa kṛtvā himācale / rakṣāṃsi bhakṣayiṣyāmi punīnāṃ trāṇakāraṇāt

91.47

तदा मां मुनयः सर्वे स्तोष्यन्त्यानम्रमूर्तयः । भीमा देवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति

tadā māṃ munayaḥ sarve stoṣyantyānamramūrtayaḥ / bhīmā devīti vikhyātaṃ tanme nāma bhaviṣyati

91.48

यदारुणाख्यस्त्रैलोक्ये महाबाधां करिष्यति । तदाहं भ्रामरं रूपं कृत्वासंख्येयषट्पदम्

yadāruṇākhyastrailokye mahābādhāṃ kariṣyati / tadāhaṃ bhrāmaraṃ rūpaṃ kṛtvāsaṃkhyeyaṣaṭpadam

91.49

त्रैलोक्यस्य हितार्थाय वधिष्यामि महासुरम् । भ्रामरीति च मां चोकास्तदा स्तोष्यन्ति सर्वतः

trailokyasya hitārthāya vadhiṣyāmi mahāsuram / bhrāmarīti ca māṃ cokāstadā stoṣyanti sarvataḥ

91.50

इत्थं यदा यदा बाधा दानवोत्था भविष्यति । तदा तदावतीर्याहं करिष्याम्यरिसंक्षयम्

itthaṃ yadā yadā bādhā dānavotthā bhaviṣyati / tadā tadāvatīryāhaṃ kariṣyāmyarisaṃkṣayam

91.51