वायवीयसंहिता पूर्वभाग — Adhyaya 9

मुनय ऊचुः कथं जगदिदं कृत्स्नं विधाय च निधाय च आज्ञया परमां क्रीडां करोति परमेश्वरः

munaya ūcuḥ kathaṃ jagadidaṃ kṛtsnaṃ vidhāya ca nidhāya ca ājñayā paramāṃ krīḍāṃ karoti parameśvaraḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.1

किं तत्प्रथमसंभूतं केनेदमखिलं ततम् केना वा पुनरेवेदं ग्रस्यते पृथुकुक्षिणा

kiṃ tatprathamasaṃbhūtaṃ kenedamakhilaṃ tatam kenā vā punarevedaṃ grasyate pṛthukukṣiṇā

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.2

वायुरुवाच शक्तिः प्रथमसम्भूता शांत्यतीतपदोत्तरा ततो माया ततो ऽव्यक्तं शिवाच्छक्तिमतः प्रभोः

vāyuruvāca śaktiḥ prathamasambhūtā śāṃtyatītapadottarā tato māyā tato 'vyaktaṃ śivācchaktimataḥ prabhoḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.3

शान्त्यतीतपदं शक्तेस्ततः शान्तिपदक्रमात् ततो विद्यापदं तस्मात्प्रतिष्ठापदसंभवः

śāntyatītapadaṃ śaktestataḥ śāntipadakramāt tato vidyāpadaṃ tasmātpratiṣṭhāpadasaṃbhavaḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.4

निवृत्तिपदमुत्पन्नं प्रतिष्ठापदतः क्रमात् एवमुक्ता समासेन सृष्टिरीश्वरचोदिता

nivṛttipadamutpannaṃ pratiṣṭhāpadataḥ kramāt evamuktā samāsena sṛṣṭirīśvaracoditā

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.5

आनुलोम्यात्तथैतेषां प्रतिलोम्येन संहृतिः अस्मात्पञ्चपदोद्दिष्टात्परस्स्रष्टा समिष्यते

ānulomyāttathaiteṣāṃ pratilomyena saṃhṛtiḥ asmātpañcapadoddiṣṭātparassraṣṭā samiṣyate

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.6

कलाभिः पञ्चभिर्व्याप्तं तस्माद्विश्वमिदं जगत् अव्यक्तं कारणं यत्तदात्मना समनुष्ठितम्

kalābhiḥ pañcabhirvyāptaṃ tasmādviśvamidaṃ jagat avyaktaṃ kāraṇaṃ yattadātmanā samanuṣṭhitam

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.7

महदादिविशेषांतं सृजतीत्यपि संमतम् किं तु तत्रापि कर्तृत्वं नाव्यक्तस्य न चात्मनः

mahadādiviśeṣāṃtaṃ sṛjatītyapi saṃmatam kiṃ tu tatrāpi kartṛtvaṃ nāvyaktasya na cātmanaḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.8

अचेतनत्वात्प्रकृतेरज्ञत्वात्पुरुषस्य च प्रधानपरमाण्वादि यावत्किञ्चिदचेतनम्

acetanatvātprakṛterajñatvātpuruṣasya ca pradhānaparamāṇvādi yāvatkiñcidacetanam

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.9

तत्कर्तृकं स्वयं दृष्टं बुद्धिमत्कारणं विना जगच्च कर्तृसापेक्षं कार्यं सावयवं यतः

tatkartṛkaṃ svayaṃ dṛṣṭaṃ buddhimatkāraṇaṃ vinā jagacca kartṛsāpekṣaṃ kāryaṃ sāvayavaṃ yataḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.10

तस्माच्छक्तस्स्वतन्त्रो यः सर्वशक्तिश्च सर्ववित् अनादिनिधनश्चायं महदैश्वर्यसंयुतः

tasmācchaktassvatantro yaḥ sarvaśaktiśca sarvavit anādinidhanaścāyaṃ mahadaiśvaryasaṃyutaḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.11

स एव जगतः कर्ता महादेवो महेश्वराः पाता हर्ता च सर्वस्य ततः पृथगनन्वयः

sa eva jagataḥ kartā mahādevo maheśvarāḥ pātā hartā ca sarvasya tataḥ pṛthagananvayaḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.12

परिणामः प्रधानस्य प्रवृत्तिः पुरुषस्य च सर्वं सत्यव्रतस्यैव शासनेन प्रवर्तते

pariṇāmaḥ pradhānasya pravṛttiḥ puruṣasya ca sarvaṃ satyavratasyaiva śāsanena pravartate

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.13

इतीयं शाश्वती निष्ठा सतां मनसि वर्तते न चैनं पक्षमाश्रित्य वर्तते स्वल्पचेतनः

itīyaṃ śāśvatī niṣṭhā satāṃ manasi vartate na cainaṃ pakṣamāśritya vartate svalpacetanaḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.14

यावदादिसमारंभो यावद्यः प्रलयो महान् तावदप्येति सकलं ब्रह्मणः शारदां शतम्

yāvadādisamāraṃbho yāvadyaḥ pralayo mahān tāvadapyeti sakalaṃ brahmaṇaḥ śāradāṃ śatam

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.15

परमित्यायुषो नाम ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः तत्पराख्यं तदर्धं च परार्धमभिधीयते

paramityāyuṣo nāma brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ tatparākhyaṃ tadardhaṃ ca parārdhamabhidhīyate

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.16

परार्धद्वयकालांते प्रलये समुपस्थिते अव्यक्तमात्मनः कार्यमादायात्मनि तिष्ठति

parārdhadvayakālāṃte pralaye samupasthite avyaktamātmanaḥ kāryamādāyātmani tiṣṭhati

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.17

आत्मन्यवस्थिते ऽव्यक्ते विकारे प्रतिसंहृते साधर्म्येणाधितिष्ठेते प्रधानपुरुषावुभौ

ātmanyavasthite 'vyakte vikāre pratisaṃhṛte sādharmyeṇādhitiṣṭhete pradhānapuruṣāvubhau

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.18

तमः सत्त्वगुणावेतौ समत्वेन व्यवस्थितौ अनुद्रिक्तावनन्तौ तावोतप्रोतौ परस्परम्

tamaḥ sattvaguṇāvetau samatvena vyavasthitau anudriktāvanantau tāvotaprotau parasparam

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.19

गुणसाम्ये तदा तस्मिन्नविभागे तमोदये शांतवातैकनीरे च न प्राज्ञायत किंचन

guṇasāmye tadā tasminnavibhāge tamodaye śāṃtavātaikanīre ca na prājñāyata kiṃcana

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.20

अप्रज्ञाते जगत्यस्मिन्नेक एव महेश्वरः उपास्य रजनीं कृत्स्नां परां माहेश्वरीं ततः

aprajñāte jagatyasminneka eva maheśvaraḥ upāsya rajanīṃ kṛtsnāṃ parāṃ māheśvarīṃ tataḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.21

प्रभातायां तु शर्वर्यां प्रधानपुरुषावुभौ प्रविश्य क्षोभयामास मायायोगान्महेश्वरः

prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ pradhānapuruṣāvubhau praviśya kṣobhayāmāsa māyāyogānmaheśvaraḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.22

ततः पुनरशेषाणां भूतानां प्रभवाप्ययात् अव्यक्तादभवत्सृष्टिराज्ञया परमेष्ठिनः

tataḥ punaraśeṣāṇāṃ bhūtānāṃ prabhavāpyayāt avyaktādabhavatsṛṣṭirājñayā parameṣṭhinaḥ

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.23

विश्वोत्तरोत्तरविचित्रमनोरथस्य यस्यैकशक्तिशकले सकलस्समाप्तः आत्मानमध्वपतिमध्वविदो वदंति तस्मै नमः सकललोकविलक्षणाय

viśvottarottaravicitramanorathasya yasyaikaśaktiśakale sakalassamāptaḥ ātmānamadhvapatimadhvavido vadaṃti tasmai namaḥ sakalalokavilakṣaṇāya

Vayaviya Samhita — Purva Bhaga 9.24