विद्येश्वरसंहिता — Adhyaya 2
सूतौवाच साधुपृष्टं साधवो वस्त्रैलोक्यहितकारकम् गुरुं स्मृत्वा भवत्स्नेहाद्वक्ष्ये तच्छृणुतादरात्
sūtauvāca sādhupṛṣṭaṃ sādhavo vastrailokyahitakārakam guruṃ smṛtvā bhavatsnehādvakṣye tacchṛṇutādarāt
Vidyeshvara Samhita 2.1
वेदांतसारसर्वस्वं पुराणं शैवमुत्तमम् सर्वाघौघोद्धारकरं परत्र परमार्थदम्
vedāṃtasārasarvasvaṃ purāṇaṃ śaivamuttamam sarvāghaughoddhārakaraṃ paratra paramārthadam
Vidyeshvara Samhita 2.2
कलिकल्मषविध्वंसि यस्मिञ्च्छिवयशः परम् विजृम्भते सदा विप्राश्चतुर्वर्गफलप्रदम्
kalikalmaṣavidhvaṃsi yasmiñcchivayaśaḥ param vijṛmbhate sadā viprāścaturvargaphalapradam
Vidyeshvara Samhita 2.3
तस्याध्ययनमात्रेण पुराणस्य द्विजोत्तमाः सर्वोत्तमस्य शैवस्य ते यास्यंति सुसद्गतिम्
tasyādhyayanamātreṇa purāṇasya dvijottamāḥ sarvottamasya śaivasya te yāsyaṃti susadgatim
Vidyeshvara Samhita 2.4
तावद्विजृंभते पापं ब्रह्महत्यापुरस्सरम् यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो
tāvadvijṛṃbhate pāpaṃ brahmahatyāpurassaram yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho
Vidyeshvara Samhita 2.5
तावत्कलिमहोत्पाताः संचरिष्यंति निर्भयाः यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो
tāvatkalimahotpātāḥ saṃcariṣyaṃti nirbhayāḥ yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho
Vidyeshvara Samhita 2.6
तावत्सर्वाणि शास्त्राणि विवदंति परस्परम् यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो
tāvatsarvāṇi śāstrāṇi vivadaṃti parasparam yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho
Vidyeshvara Samhita 2.7
तावत्स्वरूपं दुर्बोधं शिवस्य महतामपि यावच्छिवपुराणं हि नो देष्यति जगत्यहो
tāvatsvarūpaṃ durbodhaṃ śivasya mahatāmapi yāvacchivapurāṇaṃ hi no deṣyati jagatyaho
Vidyeshvara Samhita 2.8
तावद्यमभटाः क्रूराः संचरिष्यंति निर्भयाः यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो
tāvadyamabhaṭāḥ krūrāḥ saṃcariṣyaṃti nirbhayāḥ yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho
Vidyeshvara Samhita 2.9
तावत्सर्वपुराणानि प्रगर्जंति महीतले यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो
tāvatsarvapurāṇāni pragarjaṃti mahītale yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho
Vidyeshvara Samhita 2.10
तावत्सर्वाणि तीर्थानि विवदंति महीतले यावछिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो
tāvatsarvāṇi tīrthāni vivadaṃti mahītale yāvachivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho
Vidyeshvara Samhita 2.11
तावत्सर्वाणि मंत्राणि विवदंति महीतले यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति महीतले
tāvatsarvāṇi maṃtrāṇi vivadaṃti mahītale yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati mahītale
Vidyeshvara Samhita 2.12
तावत्सर्वाणि क्षेत्राणि विवदंति महीतले यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति महीतले
tāvatsarvāṇi kṣetrāṇi vivadaṃti mahītale yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati mahītale
Vidyeshvara Samhita 2.13
तावत्सर्वाणि पीठानि विवदंति महीतले यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति महीतले
tāvatsarvāṇi pīṭhāni vivadaṃti mahītale yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati mahītale
Vidyeshvara Samhita 2.14
तावत्सर्वाणि दानानि विवदंति महीतले यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति महीतले
tāvatsarvāṇi dānāni vivadaṃti mahītale yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati mahītale
Vidyeshvara Samhita 2.15
तावत्सर्वे च ते देवा विवदंति महीतले यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति महीतले
tāvatsarve ca te devā vivadaṃti mahītale yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati mahītale
Vidyeshvara Samhita 2.16
तावत्सर्वे च सिद्धान्ता विवदंति महीतले यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति महीतले
tāvatsarve ca siddhāntā vivadaṃti mahītale yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati mahītale
Vidyeshvara Samhita 2.17
अस्य शैवपुराणस्य कीर्तनश्रवणाद्द्विजाः फलं वक्तुं न शक्नोमि कार्त्स्न्येन मुनिसत्तमाः
asya śaivapurāṇasya kīrtanaśravaṇāddvijāḥ phalaṃ vaktuṃ na śaknomi kārtsnyena munisattamāḥ
Vidyeshvara Samhita 2.18
तथापि तस्य माहात्म्यं वक्ष्ये किंचित्तु वोनघाः चित्तमाधाय शृणुत व्यासेनोक्तं पुरा मम
tathāpi tasya māhātmyaṃ vakṣye kiṃcittu vonaghāḥ cittamādhāya śṛṇuta vyāsenoktaṃ purā mama
Vidyeshvara Samhita 2.19
एतच्छिवपुराणं हि श्लोकं श्लोकार्धमेव च यः पठेद्भक्तिसंयुक्तस्स पापान्मुच्यते क्षणात्
etacchivapurāṇaṃ hi ślokaṃ ślokārdhameva ca yaḥ paṭhedbhaktisaṃyuktassa pāpānmucyate kṣaṇāt
Vidyeshvara Samhita 2.20
एतच्छिवपुराणं हि यः प्रत्यहमतंद्रितः यथाशक्ति पठेद्भक्त्या स जीवन्मुक्त उच्यते
etacchivapurāṇaṃ hi yaḥ pratyahamataṃdritaḥ yathāśakti paṭhedbhaktyā sa jīvanmukta ucyate
Vidyeshvara Samhita 2.21
एतच्छिवपुराणं हि यो भक्त्यार्चयते सदा दिने दिने ऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयम्
etacchivapurāṇaṃ hi yo bhaktyārcayate sadā dine dine 'śvamedhasya phalaṃ prāpnotyasaṃśayam
Vidyeshvara Samhita 2.22
एतच्छिवपुराणं यस्साधारणपदेच्छया अन्यतः शृणुयात्सो ऽपि मत्तो मुच्येत पातकात्
etacchivapurāṇaṃ yassādhāraṇapadecchayā anyataḥ śṛṇuyātso 'pi matto mucyeta pātakāt
Vidyeshvara Samhita 2.23
एतच्छिवपुराणं यो नमस्कुर्याददूरतः सर्वदेवार्चनफलं स प्राप्नोति न संशयः
etacchivapurāṇaṃ yo namaskuryādadūrataḥ sarvadevārcanaphalaṃ sa prāpnoti na saṃśayaḥ
Vidyeshvara Samhita 2.24
एतच्छिवपुराणं वै लिखित्वा पुस्तकं स्वयम् यो दद्याच्छिवभक्तेभ्यस्तस्य पुण्यफलं शृणु
etacchivapurāṇaṃ vai likhitvā pustakaṃ svayam yo dadyācchivabhaktebhyastasya puṇyaphalaṃ śṛṇu
Vidyeshvara Samhita 2.25
अधीतेषु च शास्त्रेषु वेदेषु व्याकृतेषु च यत्फलं दुर्लभं लोके तत्फलं तस्य संभवेत्
adhīteṣu ca śāstreṣu vedeṣu vyākṛteṣu ca yatphalaṃ durlabhaṃ loke tatphalaṃ tasya saṃbhavet
Vidyeshvara Samhita 2.26
एतच्छिवपुराणं हि चतुर्दश्यामुपोषितः शिवभक्तसभायां यो व्याकरोति स उत्तमः
etacchivapurāṇaṃ hi caturdaśyāmupoṣitaḥ śivabhaktasabhāyāṃ yo vyākaroti sa uttamaḥ
Vidyeshvara Samhita 2.27
प्रत्यक्षरं तु गायत्रीपुरश्चर्याफलं लभेत् इह भुक्त्वाखिलान्कामानंते निर्वाणतां व्रजेत्
pratyakṣaraṃ tu gāyatrīpuraścaryāphalaṃ labhet iha bhuktvākhilānkāmānaṃte nirvāṇatāṃ vrajet
Vidyeshvara Samhita 2.28
उपोषितश्चतुर्दश्यां रात्रौ जागरणान्वितः यः पठेच्छृणुयाद्वापि तस्य पुण्यं वदाम्यहम्
upoṣitaścaturdaśyāṃ rātrau jāgaraṇānvitaḥ yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi tasya puṇyaṃ vadāmyaham
Vidyeshvara Samhita 2.29
कुरुक्षेत्रादिनिखिलपुण्यतीर्थेष्वनेकशः आत्मतुल्यधनं सूर्यग्रहणे सर्वतोमुखे
kurukṣetrādinikhilapuṇyatīrtheṣvanekaśaḥ ātmatulyadhanaṃ sūryagrahaṇe sarvatomukhe
Vidyeshvara Samhita 2.30
विप्रेभ्यो व्यासमुख्येभ्यो दत्त्वायत्फलमश्नुते तत्फलं संभवेत्तस्य सत्यं सत्यं न संशयः
viprebhyo vyāsamukhyebhyo dattvāyatphalamaśnute tatphalaṃ saṃbhavettasya satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ
Vidyeshvara Samhita 2.31
एतच्छिवपुराणं हि गायते योप्यहर्निशम् आज्ञां तस्य प्रतीक्षेरन्दवा इन्द्रपुरोगमाः
etacchivapurāṇaṃ hi gāyate yopyaharniśam ājñāṃ tasya pratīkṣerandavā indrapurogamāḥ
Vidyeshvara Samhita 2.32
एतच्छिवपुराणं यः पठञ्छृण्वन्हि नित्यशः यद्यत्करोति सत्कर्म तत्कोटिगुणितं भवेत्
etacchivapurāṇaṃ yaḥ paṭhañchṛṇvanhi nityaśaḥ yadyatkaroti satkarma tatkoṭiguṇitaṃ bhavet
Vidyeshvara Samhita 2.33
समाहितः पठेद्यस्तु तत्र श्रीरुद्रसंहिताम् स ब्रह्मघ्नो ऽपि पूतात्मा त्रिभिरेव दिनैर्भवेत्
samāhitaḥ paṭhedyastu tatra śrīrudrasaṃhitām sa brahmaghno 'pi pūtātmā tribhireva dinairbhavet
Vidyeshvara Samhita 2.34
तां रुद्रसंहितां यस्तु भैरवप्रतिमांतिके त्रिः पठेत्प्रत्यहं मौनी स कामानखिलांल्लभेत्
tāṃ rudrasaṃhitāṃ yastu bhairavapratimāṃtike triḥ paṭhetpratyahaṃ maunī sa kāmānakhilāṃllabhet
Vidyeshvara Samhita 2.35
तां रुद्रसंहितां यस्तु सपठेद्वटबिल्वयोः प्रदक्षिणां प्रकुर्वाणो ब्रह्महत्या निवर्तते
tāṃ rudrasaṃhitāṃ yastu sapaṭhedvaṭabilvayoḥ pradakṣiṇāṃ prakurvāṇo brahmahatyā nivartate
Vidyeshvara Samhita 2.36
कैलाससंहिता तत्र ततो ऽपि परमस्मृता ब्रह्मस्वरूपिणी साक्षात्प्रणवार्थप्रकाशिका
kailāsasaṃhitā tatra tato 'pi paramasmṛtā brahmasvarūpiṇī sākṣātpraṇavārthaprakāśikā
Vidyeshvara Samhita 2.37
कैलाससंहितायास्तु माहात्म्यं वेत्ति शंकरः कृत्स्नं तदर्धं व्यासश्च तदर्धं वेद्म्यहं द्विजाः
kailāsasaṃhitāyāstu māhātmyaṃ vetti śaṃkaraḥ kṛtsnaṃ tadardhaṃ vyāsaśca tadardhaṃ vedmyahaṃ dvijāḥ
Vidyeshvara Samhita 2.38
तत्र किंचित्प्रवक्ष्यामि कृत्स्नं वक्तुं न शक्यते यज्ज्ञात्वा तत्क्षणाल्लोकश्चित्तशुद्धिमवाप्नुयात्
tatra kiṃcitpravakṣyāmi kṛtsnaṃ vaktuṃ na śakyate yajjñātvā tatkṣaṇāllokaścittaśuddhimavāpnuyāt
Vidyeshvara Samhita 2.39
न नाशयति यत्पापं सा रौद्री संहिता द्विजाः तन्न पश्याम्यहं लोके मार्गमाणो ऽपि सर्वदा
na nāśayati yatpāpaṃ sā raudrī saṃhitā dvijāḥ tanna paśyāmyahaṃ loke mārgamāṇo 'pi sarvadā
Vidyeshvara Samhita 2.40
शिवेनोपनिषत्सिंधुमन्थनोत्पादितां मुदा कुमारायार्पितां तां वै सुधां पीत्वा ऽमरो भवेत्
śivenopaniṣatsiṃdhumanthanotpāditāṃ mudā kumārāyārpitāṃ tāṃ vai sudhāṃ pītvā 'maro bhavet
Vidyeshvara Samhita 2.41
ब्रह्महत्यादिपापानां निष्कृतिं कर्तुमुद्यतः मासमात्रं संहितां तां पठित्वा मुच्यते ततः
brahmahatyādipāpānāṃ niṣkṛtiṃ kartumudyataḥ māsamātraṃ saṃhitāṃ tāṃ paṭhitvā mucyate tataḥ
Vidyeshvara Samhita 2.42
दुष्प्रतिग्रहदुर्भोज्यदुरालापादिसंभवम् पापं सकृत्कीर्तनेन संहिता सा विनाशयेत्
duṣpratigrahadurbhojyadurālāpādisaṃbhavam pāpaṃ sakṛtkīrtanena saṃhitā sā vināśayet
Vidyeshvara Samhita 2.43
शिवालये विल्ववने संहितां तां पठेत्तु यः स तत्फलमवाप्नोति यद्वाचो ऽपि न गोचरे
śivālaye vilvavane saṃhitāṃ tāṃ paṭhettu yaḥ sa tatphalamavāpnoti yadvāco 'pi na gocare
Vidyeshvara Samhita 2.44
संहितां तां पठन् भक्त्या यः श्राद्धे भोजयेद्द्विजान् तस्य ये पितरः सर्वे यांति शंभोः परं पदम्
saṃhitāṃ tāṃ paṭhan bhaktyā yaḥ śrāddhe bhojayeddvijān tasya ye pitaraḥ sarve yāṃti śaṃbhoḥ paraṃ padam
Vidyeshvara Samhita 2.45
चतुर्दश्यां निराहारो यः पठेत्संहितां च ताम् बिल्वमूले शिवः साक्षात्सदेवैश्च प्रपूज्यते
caturdaśyāṃ nirāhāro yaḥ paṭhetsaṃhitāṃ ca tām bilvamūle śivaḥ sākṣātsadevaiśca prapūjyate
Vidyeshvara Samhita 2.46
अन्यापि संहिता तत्र सर्वकामफलप्रदा उभे विशिष्टे विज्ञेये लीलाविज्ञानपूरिते
anyāpi saṃhitā tatra sarvakāmaphalapradā ubhe viśiṣṭe vijñeye līlāvijñānapūrite
Vidyeshvara Samhita 2.47
तदिदं शैवमाख्यातं पुराणं वेदसंमितम् निर्मितं तच्छिवेनैव प्रथमं ब्रह्मसंमितम्
tadidaṃ śaivamākhyātaṃ purāṇaṃ vedasaṃmitam nirmitaṃ tacchivenaiva prathamaṃ brahmasaṃmitam
Vidyeshvara Samhita 2.48
विद्येशंच तथारौद्रं वैनायकमथौमिकम् मात्रं रुद्रैकादशकं कैलासं शतरुद्रकम्
vidyeśaṃca tathāraudraṃ vaināyakamathaumikam mātraṃ rudraikādaśakaṃ kailāsaṃ śatarudrakam
Vidyeshvara Samhita 2.49
कोटिरुद्रसहस्राद्यं कोटिरुद्रं तथैव च वायवीयं धर्मसंज्ञं पुराणमिति भेदतः
koṭirudrasahasrādyaṃ koṭirudraṃ tathaiva ca vāyavīyaṃ dharmasaṃjñaṃ purāṇamiti bhedataḥ
Vidyeshvara Samhita 2.50
संहिता द्वादशमिता महापुण्यतरा मता तासां संख्यां ब्रुवे विप्राः शृणुतादरतोखिलम्
saṃhitā dvādaśamitā mahāpuṇyatarā matā tāsāṃ saṃkhyāṃ bruve viprāḥ śṛṇutādaratokhilam
Vidyeshvara Samhita 2.51
विद्येशं दशासाहस्रं रुद्रं वैनायकं तथा औमं मातृपुराणाख्यं प्रत्येकाष्टसहस्रकम्
vidyeśaṃ daśāsāhasraṃ rudraṃ vaināyakaṃ tathā aumaṃ mātṛpurāṇākhyaṃ pratyekāṣṭasahasrakam
Vidyeshvara Samhita 2.52
त्रयोदशसहस्रं हि रुद्रैकादशकं द्विजाः षट्सहस्रं च कैलासं शतरुद्रं तदर्धकम्
trayodaśasahasraṃ hi rudraikādaśakaṃ dvijāḥ ṣaṭsahasraṃ ca kailāsaṃ śatarudraṃ tadardhakam
Vidyeshvara Samhita 2.53
कोटिरुद्रं त्रिगुणितमेकादशसहस्रकम् सहस्रकोटिरुद्राख्यमुदितं ग्रंथसंख्यया
koṭirudraṃ triguṇitamekādaśasahasrakam sahasrakoṭirudrākhyamuditaṃ graṃthasaṃkhyayā
Vidyeshvara Samhita 2.54
वायवीयं खाब्धिशतं घर्मं रविसहस्रकम् तदेवं लक्षसंख्याकं शैवसंख्याविभेदतः
vāyavīyaṃ khābdhiśataṃ gharmaṃ ravisahasrakam tadevaṃ lakṣasaṃkhyākaṃ śaivasaṃkhyāvibhedataḥ
Vidyeshvara Samhita 2.55
व्यासेन तत्तु संक्षिप्तं चतुर्विंशत्सहस्रकम् शैवं तत्र चतुर्थं वै पुराणं सप्तसंहितम्
vyāsena tattu saṃkṣiptaṃ caturviṃśatsahasrakam śaivaṃ tatra caturthaṃ vai purāṇaṃ saptasaṃhitam
Vidyeshvara Samhita 2.56
शिवे संकल्पितं पूर्वं पुराणं ग्रन्थसंख्यया शतकोटिप्रमाणं हि पुरा सृष्टौ सुविस्मृतम्
śive saṃkalpitaṃ pūrvaṃ purāṇaṃ granthasaṃkhyayā śatakoṭipramāṇaṃ hi purā sṛṣṭau suvismṛtam
Vidyeshvara Samhita 2.57
व्यस्तेष्टादशधा चैव पुराणे द्वापरादिषु चतुर्लक्षेण संक्षिप्ते कृते द्वैपायनादिभिः
vyasteṣṭādaśadhā caiva purāṇe dvāparādiṣu caturlakṣeṇa saṃkṣipte kṛte dvaipāyanādibhiḥ
Vidyeshvara Samhita 2.58
प्रोक्तं शिवपुराणं हि चतुर्विंशत्सहस्रकम् श्लोकानां संख्यया सप्तसंहितं ब्रह्मसंमितम्
proktaṃ śivapurāṇaṃ hi caturviṃśatsahasrakam ślokānāṃ saṃkhyayā saptasaṃhitaṃ brahmasaṃmitam
Vidyeshvara Samhita 2.59
विद्येश्वराख्या तत्राद्या रौद्री ज्ञेया द्वितीयिका तृतीया शतरुद्राख्या कोटिरुद्रा चतुर्थिका
vidyeśvarākhyā tatrādyā raudrī jñeyā dvitīyikā tṛtīyā śatarudrākhyā koṭirudrā caturthikā
Vidyeshvara Samhita 2.60
पञ्चमी चैव मौमाख्या षष्ठी कैलाससंज्ञिका सप्तमी वायवीयाख्या सप्तैवं संहितामताः
pañcamī caiva maumākhyā ṣaṣṭhī kailāsasaṃjñikā saptamī vāyavīyākhyā saptaivaṃ saṃhitāmatāḥ
Vidyeshvara Samhita 2.61
ससप्तसंहितं दिव्यं पुराणं शिवसंज्ञकम् वरीवर्ति ब्रह्मतुल्यं सर्वोपरि गतिप्रदम्
sasaptasaṃhitaṃ divyaṃ purāṇaṃ śivasaṃjñakam varīvarti brahmatulyaṃ sarvopari gatipradam
Vidyeshvara Samhita 2.62
एतच्छिवपुराणं हि सप्तसंहितमादरात् परिपूर्णं पठेद्यस्तु स जीवन्मुक्त उच्यते
etacchivapurāṇaṃ hi saptasaṃhitamādarāt paripūrṇaṃ paṭhedyastu sa jīvanmukta ucyate
Vidyeshvara Samhita 2.63
श्रुतिस्मृतिपुराणेतिहासागमशतानि च एतच्छिवपुराणस्य नार्हंत्यल्पां कलामपि
śrutismṛtipurāṇetihāsāgamaśatāni ca etacchivapurāṇasya nārhaṃtyalpāṃ kalāmapi
Vidyeshvara Samhita 2.64
शैवं पुराणममलं शिवकीर्तितं तद्व्यासेन शैवप्रवणेन न संगृहीतम् संक्षेपतः सकलजीवगुणोपकारे तापत्रयघ्नमतुलं शिवदं सतां हि
śaivaṃ purāṇamamalaṃ śivakīrtitaṃ tadvyāsena śaivapravaṇena na saṃgṛhītam saṃkṣepataḥ sakalajīvaguṇopakāre tāpatrayaghnamatulaṃ śivadaṃ satāṃ hi
Vidyeshvara Samhita 2.65
विकैतवो धर्म इह प्रगीतो वेदांतविज्ञानमयः प्रधानः अमत्सरांतर्बुधवेद्यवस्तु सत्कॢप्तमत्रैव त्रिवर्गयुक्तम्
vikaitavo dharma iha pragīto vedāṃtavijñānamayaḥ pradhānaḥ amatsarāṃtarbudhavedyavastu satkḷptamatraiva trivargayuktam
Vidyeshvara Samhita 2.66
शैवं पुराणतिलकं खलु सत्पुराणं वेदांतवेदविलसत्परवस्तुगीतम् यो वै पठेच्च शृणुयात्परमादरेण शंभुप्रियः स हि लभेत्परमां गतिं वै
śaivaṃ purāṇatilakaṃ khalu satpurāṇaṃ vedāṃtavedavilasatparavastugītam yo vai paṭhecca śṛṇuyātparamādareṇa śaṃbhupriyaḥ sa hi labhetparamāṃ gatiṃ vai
Vidyeshvara Samhita 2.67