विद्येश्वरसंहिता — Adhyaya 3

व्यास उवाच इत्याकर्ण्य वचः सौतं प्रोचुस्ते परमर्षयः वेदांतसारसर्वस्वं पुराणं श्रावयाद्भुतम्

vyāsa uvāca ityākarṇya vacaḥ sautaṃ procuste paramarṣayaḥ vedāṃtasārasarvasvaṃ purāṇaṃ śrāvayādbhutam

Vidyeshvara Samhita 3.1

इति श्रुत्वा मुनीनां स वचनं सुप्रहर्षितः संस्मरञ्छंकरं सूतः प्रोवाच मुनिसत्तमान्

iti śrutvā munīnāṃ sa vacanaṃ supraharṣitaḥ saṃsmarañchaṃkaraṃ sūtaḥ provāca munisattamān

Vidyeshvara Samhita 3.2

सूत उवाच शृण्वंतु ऋषयः सर्वे स्मृत्वा शिवमनामयम् पुराणप्रवणं शैवं पुराणं वेदसारजम्

sūta uvāca śṛṇvaṃtu ṛṣayaḥ sarve smṛtvā śivamanāmayam purāṇapravaṇaṃ śaivaṃ purāṇaṃ vedasārajam

Vidyeshvara Samhita 3.3

यत्र गीतं त्रिकं प्रीत्या भक्तिज्ञानविरागकम्

yatra gītaṃ trikaṃ prītyā bhaktijñānavirāgakam

Vidyeshvara Samhita 3.4

वेदांतवेद्यं सद्वस्तु विशेषेण प्रवर्णितम्

vedāṃtavedyaṃ sadvastu viśeṣeṇa pravarṇitam

Vidyeshvara Samhita 3.5

सूत उवाच शृण्वंतु ऋषयः सर्वे पुराणं वेदसारजम् पुरा कालेन महता कल्पे ऽतीते पुनःपुनः

sūta uvāca śṛṇvaṃtu ṛṣayaḥ sarve purāṇaṃ vedasārajam purā kālena mahatā kalpe 'tīte punaḥpunaḥ

Vidyeshvara Samhita 3.6

अस्मिन्नुपस्थिते कल्पे प्रवृत्ते सृष्टिकर्मणि मुनीनां षट्कुलीनानां ब्रुवतामितरेतरम्

asminnupasthite kalpe pravṛtte sṛṣṭikarmaṇi munīnāṃ ṣaṭkulīnānāṃ bruvatāmitaretaram

Vidyeshvara Samhita 3.7

इदं परमिदं नेति विवादः सुमहानभूत् ते ऽभिजग्मुर्विधातारं ब्रह्माणं प्रष्टुमव्ययम्

idaṃ paramidaṃ neti vivādaḥ sumahānabhūt te 'bhijagmurvidhātāraṃ brahmāṇaṃ praṣṭumavyayam

Vidyeshvara Samhita 3.8

वाग्भिर्विनयगर्भाभिः सर्वे प्रांजलयो ऽब्रुवन् त्वं हि सर्वजगद्धाता सर्वकारणकारणम्

vāgbhirvinayagarbhābhiḥ sarve prāṃjalayo 'bruvan tvaṃ hi sarvajagaddhātā sarvakāraṇakāraṇam

Vidyeshvara Samhita 3.9

कः पुमान्सर्वतत्त्वेभ्यः पुराणः परतः परः ब्रह्मोवाच यतो वाचो निवर्तंते अप्राप्य मनसा सह

kaḥ pumānsarvatattvebhyaḥ purāṇaḥ parataḥ paraḥ brahmovāca yato vāco nivartaṃte aprāpya manasā saha

Vidyeshvara Samhita 3.10

यस्मात्सर्वमिदं ब्रह्मविष्णुरुद्रेंद्रपूर्वकम् सहभूतेंद्रियैः सर्वैः प्रथमं संप्रसूयते

yasmātsarvamidaṃ brahmaviṣṇurudreṃdrapūrvakam sahabhūteṃdriyaiḥ sarvaiḥ prathamaṃ saṃprasūyate

Vidyeshvara Samhita 3.11

एष देवो महादेवः सर्वज्ञो जगदीश्वरः अयं तु परया भक्त्या दृश्यते ना ऽन्यथा क्वचित्

eṣa devo mahādevaḥ sarvajño jagadīśvaraḥ ayaṃ tu parayā bhaktyā dṛśyate nā 'nyathā kvacit

Vidyeshvara Samhita 3.12

रुद्रो हरिर्हरश्चैव तथान्ये च सुरेश्वराः भक्त्या परमया तस्य नित्यं दर्शनकांक्षिणः

rudro harirharaścaiva tathānye ca sureśvarāḥ bhaktyā paramayā tasya nityaṃ darśanakāṃkṣiṇaḥ

Vidyeshvara Samhita 3.13

बहुनात्र किमुक्तेन शिवे भक्त्या विमुच्यते प्रसादाद्देवताभक्तिः प्रसादो भक्तिसंभवः यथेहांकुरतो बीजं बीजतो वा यथांकुरः

bahunātra kimuktena śive bhaktyā vimucyate prasādāddevatābhaktiḥ prasādo bhaktisaṃbhavaḥ yathehāṃkurato bījaṃ bījato vā yathāṃkuraḥ

Vidyeshvara Samhita 3.14

तस्मादीशप्रसादार्थं यूयं गत्वा भुवं द्विजाः दीर्घसत्रं समाकृध्वं यूयं वर्षसहस्रकम्

tasmādīśaprasādārthaṃ yūyaṃ gatvā bhuvaṃ dvijāḥ dīrghasatraṃ samākṛdhvaṃ yūyaṃ varṣasahasrakam

Vidyeshvara Samhita 3.15

अमुष्यैवाध्वरेशस्य शिवस्यैव प्रसादतः वेदोक्तविद्यासारं तु ज्ञायते साध्यसाधनं

amuṣyaivādhvareśasya śivasyaiva prasādataḥ vedoktavidyāsāraṃ tu jñāyate sādhyasādhanaṃ

Vidyeshvara Samhita 3.16

मुनय ऊचुः अथ किं परमं साध्यं किंवा तत्साधनं परम् साधकः कीदृशस्तत्र तदिदं ब्रूहि तत्त्वतः

munaya ūcuḥ atha kiṃ paramaṃ sādhyaṃ kiṃvā tatsādhanaṃ param sādhakaḥ kīdṛśastatra tadidaṃ brūhi tattvataḥ

Vidyeshvara Samhita 3.17

ब्रह्मोवाच साध्यं शिवपदप्राप्तिः साधनं तस्य सेवनम् साधकस्तत्प्रसादाद्यो ऽनित्यादिफलनिःस्पृहः

brahmovāca sādhyaṃ śivapadaprāptiḥ sādhanaṃ tasya sevanam sādhakastatprasādādyo 'nityādiphalaniḥspṛhaḥ

Vidyeshvara Samhita 3.18

कर्म कृत्वा तु वेदोक्तं तदर्पितमहाफलम् परमेशपदप्राप्तः सालोक्यादिक्रमात्ततः

karma kṛtvā tu vedoktaṃ tadarpitamahāphalam parameśapadaprāptaḥ sālokyādikramāttataḥ

Vidyeshvara Samhita 3.19

तत्तद्भक्त्यनुसारेण सर्वेषां परमं फलम् तत्साधनं बहुविधं साक्षादीशेन बोधितम्

tattadbhaktyanusāreṇa sarveṣāṃ paramaṃ phalam tatsādhanaṃ bahuvidhaṃ sākṣādīśena bodhitam

Vidyeshvara Samhita 3.20

संक्षिप्य तत्र वः सारं साधनं प्रब्रवीम्यहम् श्रोत्रेण श्रवणं तस्य वचसा कीर्तनं तथा

saṃkṣipya tatra vaḥ sāraṃ sādhanaṃ prabravīmyaham śrotreṇa śravaṇaṃ tasya vacasā kīrtanaṃ tathā

Vidyeshvara Samhita 3.21

मनसा मननं तस्य महासाधनमुच्यते श्रोतव्यः कीर्तितव्यश्च मन्तव्यश्च महेश्वरः

manasā mananaṃ tasya mahāsādhanamucyate śrotavyaḥ kīrtitavyaśca mantavyaśca maheśvaraḥ

Vidyeshvara Samhita 3.22

इति श्रुतिप्रमाणं नः साधनेना ऽमुना परम् साध्यं व्रजत सर्वार्थसाधनैकपरायणाः

iti śrutipramāṇaṃ naḥ sādhanenā 'munā param sādhyaṃ vrajata sarvārthasādhanaikaparāyaṇāḥ

Vidyeshvara Samhita 3.23

प्रत्यक्षं चक्षुषा दृष्ट्वा तत्र लोकः प्रवर्तते अप्रत्यक्षं हि सर्वत्र ज्ञात्वा श्रोत्रेण चेष्टते

pratyakṣaṃ cakṣuṣā dṛṣṭvā tatra lokaḥ pravartate apratyakṣaṃ hi sarvatra jñātvā śrotreṇa ceṣṭate

Vidyeshvara Samhita 3.24

तस्माच्छ्रवणमेवादौ श्रुत्वा गुरुमुखाद्बुधः ततः संसाधयेदन्यत्कीर्तनं मननं सुधीः

tasmācchravaṇamevādau śrutvā gurumukhādbudhaḥ tataḥ saṃsādhayedanyatkīrtanaṃ mananaṃ sudhīḥ

Vidyeshvara Samhita 3.25

क्रमान्मननपर्यंते साधने ऽस्मिन्सुसाधिते शिवयोगो भवेत्तेन सालोक्यादिक्रमाच्छनैः

kramānmananaparyaṃte sādhane 'sminsusādhite śivayogo bhavettena sālokyādikramācchanaiḥ

Vidyeshvara Samhita 3.26

सर्वांगव्याधयः पश्चात्सर्वानंदश्च लीयते अभ्यासात्क्लेशमेतद्वै पश्चादाद्यंतमंगलम्

sarvāṃgavyādhayaḥ paścātsarvānaṃdaśca līyate abhyāsātkleśametadvai paścādādyaṃtamaṃgalam

Vidyeshvara Samhita 3.27