विद्येश्वरसंहिता — Adhyaya 5

सूत उवाच श्रवणादित्रिके ऽशक्तो लिंगं बेरं च शांकरम् संस्थाप्य नित्यमभ्यर्च्य तरेत्संसारसागरम्

sūta uvāca śravaṇāditrike 'śakto liṃgaṃ beraṃ ca śāṃkaram saṃsthāpya nityamabhyarcya taretsaṃsārasāgaram

Vidyeshvara Samhita 5.1

अपि द्रव्यं वहेदेव यथाबलमवंचयन् अर्पयेल्लिंगबेरार्थमर्चयेदपि संततम्

api dravyaṃ vahedeva yathābalamavaṃcayan arpayelliṃgaberārthamarcayedapi saṃtatam

Vidyeshvara Samhita 5.2

मंडपं गोपुरं तीर्थं मठं क्षेत्रं तथोत्सवम् वस्त्रं गंधं च माल्यं च धूपं दीपं च भक्तितः

maṃḍapaṃ gopuraṃ tīrthaṃ maṭhaṃ kṣetraṃ tathotsavam vastraṃ gaṃdhaṃ ca mālyaṃ ca dhūpaṃ dīpaṃ ca bhaktitaḥ

Vidyeshvara Samhita 5.3

विविधान्नं च नैवेद्यमपूपव्यंजनैर्युतम् छत्रं ध्वजं च व्यजनं चामरं चापि सांगकम्

vividhānnaṃ ca naivedyamapūpavyaṃjanairyutam chatraṃ dhvajaṃ ca vyajanaṃ cāmaraṃ cāpi sāṃgakam

Vidyeshvara Samhita 5.4

राजोपचारवत्सर्वं धारयेल्लिंगबेरयोः प्रदक्षिणां नमस्कारं यथाशक्ति जपं तथा

rājopacāravatsarvaṃ dhārayelliṃgaberayoḥ pradakṣiṇāṃ namaskāraṃ yathāśakti japaṃ tathā

Vidyeshvara Samhita 5.5

आवाहनादिसर्गांतं नित्यं कुर्यात्सुभक्तितः इत्थमभ्यर्च्य यन्देवं लिंगेबेरे च शांकरे

āvāhanādisargāṃtaṃ nityaṃ kuryātsubhaktitaḥ itthamabhyarcya yandevaṃ liṃgebere ca śāṃkare

Vidyeshvara Samhita 5.6

सिद्धिमेति शिवप्रीत्या हित्वापि श्रवणादिकम् लिंगबेरार्चनामात्रान्मुक्ताः पुर्वे महाजनाः

siddhimeti śivaprītyā hitvāpi śravaṇādikam liṃgaberārcanāmātrānmuktāḥ purve mahājanāḥ

Vidyeshvara Samhita 5.7

मनुय ऊचुः बेरमात्रे तु सर्वत्र पूज्यंते देवतागणाः लिंगेबेरे च सर्वत्र कथं संपूज्यते शिवः

manuya ūcuḥ beramātre tu sarvatra pūjyaṃte devatāgaṇāḥ liṃgebere ca sarvatra kathaṃ saṃpūjyate śivaḥ

Vidyeshvara Samhita 5.8

सूत उवाच अहो मुनीश्वराः पुण्यं प्रश्नमेतन्महाद्भुतम् अत्र वक्ता महादेवो नान्यो ऽस्ति पुरुषः क्वचित्

sūta uvāca aho munīśvarāḥ puṇyaṃ praśnametanmahādbhutam atra vaktā mahādevo nānyo 'sti puruṣaḥ kvacit

Vidyeshvara Samhita 5.9

शिवेनोक्तं प्रवक्ष्यामि क्रमाद्गुरुमुखाच्छ्रुतम् शिवैको ब्रह्मरूपत्वान्निष्कलः परिकीर्तितः

śivenoktaṃ pravakṣyāmi kramādgurumukhācchrutam śivaiko brahmarūpatvānniṣkalaḥ parikīrtitaḥ

Vidyeshvara Samhita 5.10

रूपित्वात्सकलस्तद्वत्तस्मात्सकलनिष्कलः निष्कलत्वान्निराकारं लिंगं तस्य समागतम्

rūpitvātsakalastadvattasmātsakalaniṣkalaḥ niṣkalatvānnirākāraṃ liṃgaṃ tasya samāgatam

Vidyeshvara Samhita 5.11

सकलत्वात्तथा बेरं साकारं तस्य संगतम् सकलाकलरूपत्वाद्ब्रह्मशब्दाभिधः परः

sakalatvāttathā beraṃ sākāraṃ tasya saṃgatam sakalākalarūpatvādbrahmaśabdābhidhaḥ paraḥ

Vidyeshvara Samhita 5.12

अपि लिंगे च बेरे च नित्यमभ्यर्च्यते जनैः अब्रह्मत्वात्तदन्येषां निष्कलत्वं न हि क्वचित्

api liṃge ca bere ca nityamabhyarcyate janaiḥ abrahmatvāttadanyeṣāṃ niṣkalatvaṃ na hi kvacit

Vidyeshvara Samhita 5.13

तस्मात्ते निष्कले लिंगे नाराध्यंते सुरेश्वराः अब्रह्मत्वाच्च जीवत्वात्तथान्ये देवतागणाः

tasmātte niṣkale liṃge nārādhyaṃte sureśvarāḥ abrahmatvācca jīvatvāttathānye devatāgaṇāḥ

Vidyeshvara Samhita 5.14

तूष्णीं सकलमात्रत्वादर्च्यंते बेरमात्रके जीवत्वं शंकरान्येषां ब्रह्मत्वं शंकरस्य च

tūṣṇīṃ sakalamātratvādarcyaṃte beramātrake jīvatvaṃ śaṃkarānyeṣāṃ brahmatvaṃ śaṃkarasya ca

Vidyeshvara Samhita 5.15

वेदांतसारसंसिद्धं प्रणवार्थे प्रकाशनात् एवमेव पुरा पृष्टो मंदरे नन्दिकेश्वरः

vedāṃtasārasaṃsiddhaṃ praṇavārthe prakāśanāt evameva purā pṛṣṭo maṃdare nandikeśvaraḥ

Vidyeshvara Samhita 5.16

सनत्कुमारमुनिना ब्रह्मपुत्रेण धीमता सनत्कुमार उवाच शिवान्यदेववश्यानां सर्वेषामपि सर्वतः

sanatkumāramuninā brahmaputreṇa dhīmatā sanatkumāra uvāca śivānyadevavaśyānāṃ sarveṣāmapi sarvataḥ

Vidyeshvara Samhita 5.17

बेरमात्रं च पूजार्थं श्रुतं दृष्टं च भूरिशः शिवमात्रस्य पूजायां लिंगं बेरं च दृश्यते

beramātraṃ ca pūjārthaṃ śrutaṃ dṛṣṭaṃ ca bhūriśaḥ śivamātrasya pūjāyāṃ liṃgaṃ beraṃ ca dṛśyate

Vidyeshvara Samhita 5.18

अतस्तद्ब्रूहि कल्याण तत्त्वं मे साधुबोधनम् नन्दिकेश्वर उवाच अनुत्तरमिमं प्रश्नं रहस्यं ब्रह्मलक्षणम्

atastadbrūhi kalyāṇa tattvaṃ me sādhubodhanam nandikeśvara uvāca anuttaramimaṃ praśnaṃ rahasyaṃ brahmalakṣaṇam

Vidyeshvara Samhita 5.19

कथयामि शिवेनोक्तं भक्तियुक्तस्य ते ऽनघ शिवस्य ब्रह्मरूपत्वान्निष्कलत्वाच्च निष्कलम्

kathayāmi śivenoktaṃ bhaktiyuktasya te 'nagha śivasya brahmarūpatvānniṣkalatvācca niṣkalam

Vidyeshvara Samhita 5.20

लिंगं तस्यैव पूजायां सर्ववेदेषु संमतम् तस्यैव सकलत्वाच्च तथा सकलनिष्कलम्

liṃgaṃ tasyaiva pūjāyāṃ sarvavedeṣu saṃmatam tasyaiva sakalatvācca tathā sakalaniṣkalam

Vidyeshvara Samhita 5.21

सकलं च तथा बेरं पूजायां लोकसंमतम् शिवान्येषां च जीवत्वात्सकलत्वाच्च सर्वतः

sakalaṃ ca tathā beraṃ pūjāyāṃ lokasaṃmatam śivānyeṣāṃ ca jīvatvātsakalatvācca sarvataḥ

Vidyeshvara Samhita 5.22

बेरमात्रं च पूजायां संमतं वेदनिर्णये स्वाविर्भावे च देवानां सकलं रूपमेव हि

beramātraṃ ca pūjāyāṃ saṃmataṃ vedanirṇaye svāvirbhāve ca devānāṃ sakalaṃ rūpameva hi

Vidyeshvara Samhita 5.23

शिवस्य लिंगं बेरं च दर्शने दृश्यते खलु सनत्कुमार उवाच उक्तं त्वया महाभाग लिंगबेरप्रचारणम्

śivasya liṃgaṃ beraṃ ca darśane dṛśyate khalu sanatkumāra uvāca uktaṃ tvayā mahābhāga liṃgaberapracāraṇam

Vidyeshvara Samhita 5.24

शिवस्य च तदन्येषां विभज्य परमार्थतः तस्मात्तदेव परमं लिंगबेरादिसंभवम्

śivasya ca tadanyeṣāṃ vibhajya paramārthataḥ tasmāttadeva paramaṃ liṃgaberādisaṃbhavam

Vidyeshvara Samhita 5.25

श्रोतुमिच्छामि योगींद्र लिंगाविर्भावलक्षणम् नन्दिकेश्वर उवाच शृणु वत्स भवत्प्रीत्या वक्ष्यामि परमार्थतः

śrotumicchāmi yogīṃdra liṃgāvirbhāvalakṣaṇam nandikeśvara uvāca śṛṇu vatsa bhavatprītyā vakṣyāmi paramārthataḥ

Vidyeshvara Samhita 5.26

पुरा कल्पे महाकाले प्रपन्ने लोकविश्रुते आयुध्येतां महात्मानौ ब्रह्मविष्णू परस्परम्

purā kalpe mahākāle prapanne lokaviśrute āyudhyetāṃ mahātmānau brahmaviṣṇū parasparam

Vidyeshvara Samhita 5.27

तयोर्मानं निराकर्तुं तन्मध्ये परमेश्वरः निष्कलस्तंभरूपेण स्वरूपं समदर्शयत्

tayormānaṃ nirākartuṃ tanmadhye parameśvaraḥ niṣkalastaṃbharūpeṇa svarūpaṃ samadarśayat

Vidyeshvara Samhita 5.28

ततः स्वलिंगचिह्नत्वात्स्तम्भतो निष्कलं शिवः स्वलिंगं दर्शयामास जगतां हितकाम्यया

tataḥ svaliṃgacihnatvātstambhato niṣkalaṃ śivaḥ svaliṃgaṃ darśayāmāsa jagatāṃ hitakāmyayā

Vidyeshvara Samhita 5.29

तदाप्रभृति लोकेषु निष्कलं लिंगमैश्वरम् सकलं च तथा बेरं शिवस्यैव प्रकल्पितम्

tadāprabhṛti lokeṣu niṣkalaṃ liṃgamaiśvaram sakalaṃ ca tathā beraṃ śivasyaiva prakalpitam

Vidyeshvara Samhita 5.30

शिवान्येषः तु देवानां बेरमात्रं प्रकल्पितम् तत्तद्बेरं तु देवानां तत्तद्भोगप्रदं शुभम् शिवस्य लिंगबेरत्वं भोगमोक्षप्रदं शुभम्

śivānyeṣaḥ tu devānāṃ beramātraṃ prakalpitam tattadberaṃ tu devānāṃ tattadbhogapradaṃ śubham śivasya liṃgaberatvaṃ bhogamokṣapradaṃ śubham

Vidyeshvara Samhita 5.31