पराशर उवाच —

तपश् चरत्सु पृथिवीं प्रचेतःसु महीरुहाः । अरक्ष्यमाणाम् आवव्रुर् बभूवाथ प्रजाक्षयः

tapaś caratsu pṛthivīṃ pracetaḥsu mahīruhāḥ / arakṣyamāṇām āvavrur babhūvātha prajākṣayaḥ

1.15.1

नाशकन् मारुतो वातुं वृतं खम् अभवद् द्रुमैः । दशवर्षसहस्राणि न शेकुश् चेष्टितुं प्रजाः

nāśakan māruto vātuṃ vṛtaṃ kham abhavad drumaiḥ / daśavarṣasahasrāṇi na śekuś ceṣṭituṃ prajāḥ

1.15.2

तान् दृष्ट्वा जलनिष्क्रान्ताः सर्वे क्रुद्धाः प्रचेतसः । मुखेभ्यो वायुम् अग्निं च ते ऽसृजञ् जातमन्यवः

tān dṛṣṭvā jalaniṣkrāntāḥ sarve kruddhāḥ pracetasaḥ / mukhebhyo vāyum agniṃ ca te 'sṛjañ jātamanyavaḥ

1.15.3

उन्मूलान् अथ तान् वृक्षान् कृत्वा वायुर् अशोषयत् । तान् अग्निर् अदहद् घोरस् तत्राभूद् द्रुमसंक्षयः

unmūlān atha tān vṛkṣān kṛtvā vāyur aśoṣayat / tān agnir adahad ghoras tatrābhūd drumasaṃkṣayaḥ

1.15.4

द्रुमक्षयम् अथो दृष्ट्वा किंचिच् छिष्टेषु शाखिषु । उपगम्याब्रवीद् एतान् राजा सोमः प्रजापतीन्

drumakṣayam atho dṛṣṭvā kiṃcic chiṣṭeṣu śākhiṣu / upagamyābravīd etān rājā somaḥ prajāpatīn

1.15.5

कोपं यच्छत राजानः शृणुध्वं च वचो मम । संधानं वः करिष्यामि सह क्षितिरुहैर् अहम्

kopaṃ yacchata rājānaḥ śṛṇudhvaṃ ca vaco mama / saṃdhānaṃ vaḥ kariṣyāmi saha kṣitiruhair aham

1.15.6

रत्नभूता च कन्येयं वार्क्षेयी वरवर्णिनी । भविष्यं जानता पूर्वं मया गोभिर् विवर्धिता

ratnabhūtā ca kanyeyaṃ vārkṣeyī varavarṇinī / bhaviṣyaṃ jānatā pūrvaṃ mayā gobhir vivardhitā

1.15.7

मारिषा नाम नाम्नैषा वृक्षाणाम् इति निर्मिता । भार्या वो ऽस्तु महाभागा ध्रुवं वंशविवर्धिनी

māriṣā nāma nāmnaiṣā vṛkṣāṇām iti nirmitā / bhāryā vo 'stu mahābhāgā dhruvaṃ vaṃśavivardhinī

1.15.8

युष्माकं तेजसो ऽर्धेन मम चार्धेन तेजसः । अस्याम् उत्पत्स्यते विद्वान् दक्षो नाम प्रजापतिः

yuṣmākaṃ tejaso 'rdhena mama cārdhena tejasaḥ / asyām utpatsyate vidvān dakṣo nāma prajāpatiḥ

1.15.9

मम चांशेन संयुक्तो युष्मत्तेजोमयेन वै । अग्निनाग्निसमो भूयः प्रजाः संवर्धयिष्यति

mama cāṃśena saṃyukto yuṣmattejomayena vai / agnināgnisamo bhūyaḥ prajāḥ saṃvardhayiṣyati

1.15.10

कण्डुर् नाम मुनिः पूर्वम् आसीद् वेदविदां वरः । सुरम्ये गोमतीतीरे स तेपे परमं तपः

kaṇḍur nāma muniḥ pūrvam āsīd vedavidāṃ varaḥ / suramye gomatītīre sa tepe paramaṃ tapaḥ

1.15.11

तत्क्षोभाय सुरेन्द्रेण प्रम्लोचाख्या वराप्सराः । प्रयुक्ता क्षोभयाम् आस तम् ऋषिं सा शुचिस्मिता

tatkṣobhāya surendreṇa pramlocākhyā varāpsarāḥ / prayuktā kṣobhayām āsa tam ṛṣiṃ sā śucismitā

1.15.12

क्षोभितः स तया सार्धं वर्षाणाम् अधिकं शतम् । अतिष्ठन् मन्दरद्रोण्यां विषयासक्तमानसः

kṣobhitaḥ sa tayā sārdhaṃ varṣāṇām adhikaṃ śatam / atiṣṭhan mandaradroṇyāṃ viṣayāsaktamānasaḥ

1.15.13

सा तं प्राह महाभाग गन्तुम् इच्छाम्य् अहं दिवम् । प्रसादसुमुखो ब्रह्मन्न् अनुज्ञां दातुम् अर्हसि

sā taṃ prāha mahābhāga gantum icchāmy ahaṃ divam / prasādasumukho brahmann anujñāṃ dātum arhasi

1.15.14

तयैवम् उक्तः स मुनिस् तस्याम् आसक्तमानसः । दिनानि कतिचिद् भद्रे स्थीयताम् इत्य् अभाषत

tayaivam uktaḥ sa munis tasyām āsaktamānasaḥ / dināni katicid bhadre sthīyatām ity abhāṣata

1.15.15

एवम् उक्ता ततस् तेन साग्रं वर्षशतं पुनः । बुभुजे विषयांस् तन्वी तेन सार्धं महात्मना

evam uktā tatas tena sāgraṃ varṣaśataṃ punaḥ / bubhuje viṣayāṃs tanvī tena sārdhaṃ mahātmanā

1.15.16

अनुज्ञां देहि भगवन् व्रजामि त्रिदशालयम् । उक्तस् तयेति स मुनिः स्थीयताम् इत्य् अभाषत

anujñāṃ dehi bhagavan vrajāmi tridaśālayam / uktas tayeti sa muniḥ sthīyatām ity abhāṣata

1.15.17

पुनर् गते वर्षशते साधिके सा शुभानना । यामीत्य् आह दिवं ब्रह्मन् प्रणयस्मितशोभनम्

punar gate varṣaśate sādhike sā śubhānanā / yāmīty āha divaṃ brahman praṇayasmitaśobhanam

1.15.18

उक्तस् तयैवं स मुनिर् उपगुह्यायतेक्षणाम् । प्राहास्यतां क्षणं सुभ्रु चिरकालं गमिष्यसि

uktas tayaivaṃ sa munir upaguhyāyatekṣaṇām / prāhāsyatāṃ kṣaṇaṃ subhru cirakālaṃ gamiṣyasi

1.15.19

तच्छापभीता सुश्रोणी सह तेनर्षिणा पुनः । शतद्वयं किंचिद् ऊनं वर्षाणाम् अन्वतिष्ठत

tacchāpabhītā suśroṇī saha tenarṣiṇā punaḥ / śatadvayaṃ kiṃcid ūnaṃ varṣāṇām anvatiṣṭhata

1.15.20

गमनाय महाभागो देवराजनिवेशनम् । प्रोक्तः प्रोक्तस् तया तन्व्या स्थीयताम् इत्य् अभाषत

gamanāya mahābhāgo devarājaniveśanam / proktaḥ proktas tayā tanvyā sthīyatām ity abhāṣata

1.15.21

तं सा शापभयाद् भीता दाक्षिण्येन च दक्षिणा । प्रोक्ता प्रणयभङ्गार्तिवेदिनी न जहौ मुनिम्

taṃ sā śāpabhayād bhītā dākṣiṇyena ca dakṣiṇā / proktā praṇayabhaṅgārtivedinī na jahau munim

1.15.22

तया च रमतस् तस्य परमर्षेर् अहर्निशम् । नवं नवम् अभूत् प्रेम मन्मथाविष्टचेतसः

tayā ca ramatas tasya paramarṣer aharniśam / navaṃ navam abhūt prema manmathāviṣṭacetasaḥ

1.15.23

एकदा तु त्वरायुक्तो निश्चक्रामोटजान् मुनिः । निष्क्रामन्तं च कुत्रेति गम्यते प्राह सा शुभा

ekadā tu tvarāyukto niścakrāmoṭajān muniḥ / niṣkrāmantaṃ ca kutreti gamyate prāha sā śubhā

1.15.24

इत्य् उक्तः स तया प्राह परिवृत्तम् अहः शुभे । संध्योपास्तिं करिष्यामि क्रियालोपो ऽन्यथा भवेत्

ity uktaḥ sa tayā prāha parivṛttam ahaḥ śubhe / saṃdhyopāstiṃ kariṣyāmi kriyālopo 'nyathā bhavet

1.15.25

ततः प्रहस्य मुदिता तं सा प्राह महामुनिम् । किम् अद्य सर्वधर्मज्ञ परिवृत्तम् अहस् तव

tataḥ prahasya muditā taṃ sā prāha mahāmunim / kim adya sarvadharmajña parivṛttam ahas tava

1.15.26

बहूनां विप्र वर्षाणां परिणामम् अहस् तव । गतम् एतन् न कुरुते विस्मयं कस्य कथ्यताम्

bahūnāṃ vipra varṣāṇāṃ pariṇāmam ahas tava / gatam etan na kurute vismayaṃ kasya kathyatām

1.15.27

मुनिर् उवाच —

प्रातस् त्वम् आगता भद्रे नदीतीरम् इदं शुभम् । मया दृष्टा च तन्वङ्गि प्रविष्टा च ममाश्रमम्

prātas tvam āgatā bhadre nadītīram idaṃ śubham / mayā dṛṣṭā ca tanvaṅgi praviṣṭā ca mamāśramam

1.15.28

इयं च वर्तते संध्या परिणामम् अहर् गतम् । अवहासः किमर्थो ऽयं सद्भावः कथ्यतां मम

iyaṃ ca vartate saṃdhyā pariṇāmam ahar gatam / avahāsaḥ kimartho 'yaṃ sadbhāvaḥ kathyatāṃ mama

1.15.29

प्रम्लोचोवाच —

प्रत्यूषस्य् आगता ब्रह्मन् सत्यम् एतन् न तन् मृषा । किन्त्व् अद्य तस्य कालस्य गतान्य् अब्दशतानि ते

pratyūṣasy āgatā brahman satyam etan na tan mṛṣā / kintv adya tasya kālasya gatāny abdaśatāni te

1.15.30

सोम उवाच —

ततः ससाध्वसो विप्रस् तां पप्रच्छायतेक्षणाम् । कथ्यतां भीरु कः कालस् त्वया मे रमतः सह

tataḥ sasādhvaso vipras tāṃ papracchāyatekṣaṇām / kathyatāṃ bhīru kaḥ kālas tvayā me ramataḥ saha

1.15.31

प्रम्लोचोवाच —

सप्तोत्तराण्य् अतीतानि नव वर्षशतानि ते । मासाश् च षट् तथैवान्यत् समतीतं दिनत्रयम्

saptottarāṇy atītāni nava varṣaśatāni te / māsāś ca ṣaṭ tathaivānyat samatītaṃ dinatrayam

1.15.32

ऋषिर् उवाच —

सत्यं भीरु वदस्य् एतत् परिहासो ऽथ वा शुभे । दिनम् एकम् अहं मन्ये त्वया सार्धम् इहासितम्

satyaṃ bhīru vadasy etat parihāso 'tha vā śubhe / dinam ekam ahaṃ manye tvayā sārdham ihāsitam

1.15.33

प्रम्लोचोवाच —

वदिष्याम्य् अनृतं ब्रह्मन् कथम् अत्र तवान्तिके । विशेषेणाद्य भवता पृष्टा मार्गानुवर्तिना

vadiṣyāmy anṛtaṃ brahman katham atra tavāntike / viśeṣeṇādya bhavatā pṛṣṭā mārgānuvartinā

1.15.34

सोम उवाच —

निशम्य तद् वचः तस्याः स मुनिर् नृपनन्दनाः । धिङ् मां धिङ् माम् अतीवेत्थं निनिन्दात्मानम् आत्मना

niśamya tad vacaḥ tasyāḥ sa munir nṛpanandanāḥ / dhiṅ māṃ dhiṅ mām atīvetthaṃ ninindātmānam ātmanā

1.15.35

मुनिर् उवाच —

तपांसि मम नष्टानि हतं ब्रह्मविदां धनम् । हृतो विवेकः केनापि योषिन् मोहाय निर्मिता

tapāṃsi mama naṣṭāni hataṃ brahmavidāṃ dhanam / hṛto vivekaḥ kenāpi yoṣin mohāya nirmitā

1.15.36

ऊर्मिषट्कातिगं ब्रह्म ज्ञेयम् आत्मजयेन मे । मतिर् एषा हृता येन धिक् तं कामं महाग्रहम्

ūrmiṣaṭkātigaṃ brahma jñeyam ātmajayena me / matir eṣā hṛtā yena dhik taṃ kāmaṃ mahāgraham

1.15.37

व्रतानि वेदवेद्याप्तिकारणान्य् अखिलानि च । नरकग्राममार्गेण सङ्गेनापहृतानि मे

vratāni vedavedyāptikāraṇāny akhilāni ca / narakagrāmamārgeṇa saṅgenāpahṛtāni me

1.15.38

विनिन्द्येत्थं स धर्मज्ञः स्वयम् आत्मानम् आत्मना । ताम् अप्सरसम् आसीनाम् इदं वचनम् अब्रवीत्

vinindyetthaṃ sa dharmajñaḥ svayam ātmānam ātmanā / tām apsarasam āsīnām idaṃ vacanam abravīt

1.15.39

गच्छ पापे यथा कामं यत् कार्यं तत् कृतं त्वया । देवराजस्य मत्क्षोभं कुर्वन्त्या भावचेष्टितैः

gaccha pāpe yathā kāmaṃ yat kāryaṃ tat kṛtaṃ tvayā / devarājasya matkṣobhaṃ kurvantyā bhāvaceṣṭitaiḥ

1.15.40

न त्वां करोम्य् अहं भस्म क्रोधतीव्रेण वह्निना । सतां सप्तपदं मैत्रम् उषितो ऽहं त्वया सह

na tvāṃ karomy ahaṃ bhasma krodhatīvreṇa vahninā / satāṃ saptapadaṃ maitram uṣito 'haṃ tvayā saha

1.15.41

अथ वा तव को दोषः किं वा कुप्याम्य् अहं तव । ममैव दोषो नितरां येनाहम् अजितेन्द्रियः

atha vā tava ko doṣaḥ kiṃ vā kupyāmy ahaṃ tava / mamaiva doṣo nitarāṃ yenāham ajitendriyaḥ

1.15.42

यया शक्रप्रियार्थिन्या कृतो मे तपसो व्ययः । त्वया धिक् त्वां महामोहमञ्जूषां सुजुगुप्सिताम्

yayā śakrapriyārthinyā kṛto me tapaso vyayaḥ / tvayā dhik tvāṃ mahāmohamañjūṣāṃ sujugupsitām

1.15.43

सोम उवाच —

यावद् इत्थं स विप्रर्षिस् तां ब्रवीति सुमध्यमाम् । तावद् गलत्स्वेदजला सा बभूवातिवेपथुः

yāvad itthaṃ sa viprarṣis tāṃ bravīti sumadhyamām / tāvad galatsvedajalā sā babhūvātivepathuḥ

1.15.44

प्रवेपमानां सततं खिन्नगात्रलतां सतीम् । गच्छ गच्छेति सक्रोधम् उवाच मुनिसत्तमः

pravepamānāṃ satataṃ khinnagātralatāṃ satīm / gaccha gaccheti sakrodham uvāca munisattamaḥ

1.15.45

सा तु निर्भर्त्सिता तेन विनिष्क्रम्य तदाश्रमात् । आकाशगामिनी स्वेदं ममार्ज तरुपल्लवैः

sā tu nirbhartsitā tena viniṣkramya tadāśramāt / ākāśagāminī svedaṃ mamārja tarupallavaiḥ

1.15.46

वृक्षाद् वृक्षं ययौ बाला तदग्रारुणपल्लवैः । निर्मार्जमाना गात्राणि गलत्स्वेदजलानि वै

vṛkṣād vṛkṣaṃ yayau bālā tadagrāruṇapallavaiḥ / nirmārjamānā gātrāṇi galatsvedajalāni vai

1.15.47

ऋषिणा यस् तदा गर्भस् तस्या देहे समाहितः । निर्जगाम सरोमाञ्चस्वेदरूपी तदङ्गतः

ṛṣiṇā yas tadā garbhas tasyā dehe samāhitaḥ / nirjagāma saromāñcasvedarūpī tadaṅgataḥ

1.15.48

तं वृक्षा जगृहुर् गर्भम् एकं चक्रे च मारुतः । मया चाप्यायितो गोभिः स तदा ववृधे शनैः

taṃ vṛkṣā jagṛhur garbham ekaṃ cakre ca mārutaḥ / mayā cāpyāyito gobhiḥ sa tadā vavṛdhe śanaiḥ

1.15.49

वृक्षाग्रगर्भसंभूता मारिषाख्या वरानना । तां प्रदास्यन्ति वो वृक्षाः कोप एष प्रशाम्यताम्

vṛkṣāgragarbhasaṃbhūtā māriṣākhyā varānanā / tāṃ pradāsyanti vo vṛkṣāḥ kopa eṣa praśāmyatām

1.15.50

कण्डोर् अपत्यम् एवं सा वृक्षेभ्यश् च समुद्गता । ममापत्यं तथा वायोः प्रम्लोचातनया च सा

kaṇḍor apatyam evaṃ sā vṛkṣebhyaś ca samudgatā / mamāpatyaṃ tathā vāyoḥ pramlocātanayā ca sā

1.15.51

स चापि भगवान् कण्डुः क्षीणे तपसि सत्तमाः । पुरुषोत्तमाख्यम् अद्रीशं विष्णोर् आयतनं ययौ

sa cāpi bhagavān kaṇḍuḥ kṣīṇe tapasi sattamāḥ / puruṣottamākhyam adrīśaṃ viṣṇor āyatanaṃ yayau

1.15.52

तत्रैकाग्रमतिर् भूत्वा चकाराराधनं हरेः । ब्रह्मपारमयं कुर्वञ् जपम् एकाग्रमानसः । ऊर्ध्वबाहुर् महायोगी स्थित्वासौ भूपनन्दनाः

tatraikāgramatir bhūtvā cakārārādhanaṃ hareḥ / brahmapāramayaṃ kurvañ japam ekāgramānasaḥ / ūrdhvabāhur mahāyogī sthitvāsau bhūpanandanāḥ

1.15.53

प्रचेतस ऊचुः —

ब्रह्मपारं मुनेः श्रोतुम् इच्छामः परमं स्तवम् । जपता कण्डुना देवो येनाराध्यत केशवः

brahmapāraṃ muneḥ śrotum icchāmaḥ paramaṃ stavam / japatā kaṇḍunā devo yenārādhyata keśavaḥ

1.15.54

सोम उवाच —

पारं परं विष्णुर् अपारपारः परः परेभ्यः परमार्थरूपी । स ब्रह्मपारः परपारभूतः परः पराणाम् अपि पारपारः

pāraṃ paraṃ viṣṇur apārapāraḥ paraḥ parebhyaḥ paramārtharūpī / sa brahmapāraḥ parapārabhūtaḥ paraḥ parāṇām api pārapāraḥ

1.15.55

स कारणं कारणतस् ततो ऽपि तस्यापि हेतुः परहेतुहेतुः । कार्येषु चैवं सह कर्मकर्तृ रूपैर् अशेषैर् अवतीह सर्वम्

sa kāraṇaṃ kāraṇatas tato 'pi tasyāpi hetuḥ parahetuhetuḥ / kāryeṣu caivaṃ saha karmakartṛ rūpair aśeṣair avatīha sarvam

1.15.56

ब्रह्म प्रभुर् ब्रह्म स सर्वभूतो ब्रह्म प्रजानां पतिर् अच्युतो ऽसौ । ब्रह्माव्ययं नित्यम् अजं स विष्णुर् अपक्षयाद्यैर् अखिलैर् असङ्गि

brahma prabhur brahma sa sarvabhūto brahma prajānāṃ patir acyuto 'sau / brahmāvyayaṃ nityam ajaṃ sa viṣṇur apakṣayādyair akhilair asaṅgi

1.15.57

ब्रह्माक्षरम् अजं नित्यं यथासौ पुरुषोत्तमः । तथा रागादयो दोषाः प्रयान्तु प्रशमं मम

brahmākṣaram ajaṃ nityaṃ yathāsau puruṣottamaḥ / tathā rāgādayo doṣāḥ prayāntu praśamaṃ mama

1.15.58

एतद् ब्रह्मपराख्यं वै संस्तवं परमं जपन् । अवाप परमां सिद्धिं स समाराध्य केशवम्

etad brahmaparākhyaṃ vai saṃstavaṃ paramaṃ japan / avāpa paramāṃ siddhiṃ sa samārādhya keśavam

1.15.59

इयं च मारिषा पूर्वम् आसीद् या तां ब्रवीमि वः । कार्यगौरवम् एतस्याः कथने फलदायि वः

iyaṃ ca māriṣā pūrvam āsīd yā tāṃ bravīmi vaḥ / kāryagauravam etasyāḥ kathane phaladāyi vaḥ

1.15.60

अपुत्रा प्राग् इयं विष्णुं मृते भर्तरि सत्तमाः । भूपपत्नी महाभागा तोषयाम् आस भक्तितः

aputrā prāg iyaṃ viṣṇuṃ mṛte bhartari sattamāḥ / bhūpapatnī mahābhāgā toṣayām āsa bhaktitaḥ

1.15.61

आराधितस् तया विष्णुः प्राह प्रत्यक्षतां गतः । वरं वृणीष्वेति शुभां सा च प्राहात्मवाञ्छितम्

ārādhitas tayā viṣṇuḥ prāha pratyakṣatāṃ gataḥ / varaṃ vṛṇīṣveti śubhāṃ sā ca prāhātmavāñchitam

1.15.62

भगवन् बालवैधव्याद् वृथाजन्माहम् ईदृशी । मन्दभाग्या समुद्भूता विफला च जगत्पते

bhagavan bālavaidhavyād vṛthājanmāham īdṛśī / mandabhāgyā samudbhūtā viphalā ca jagatpate

1.15.63

भवन्तु पतयः श्लाघ्या मम जन्मनि जन्मनि । त्वत्प्रसादात् तथा पुत्रः प्रजापतिसमो ऽस्तु मे

bhavantu patayaḥ ślāghyā mama janmani janmani / tvatprasādāt tathā putraḥ prajāpatisamo 'stu me

1.15.64

रूपसंपत्समायुक्ता सर्वस्य प्रियदर्शना । अयोनिजा च जायेयं त्वत्प्रसादाद् अधोक्षज

rūpasaṃpatsamāyuktā sarvasya priyadarśanā / ayonijā ca jāyeyaṃ tvatprasādād adhokṣaja

1.15.65

तयैवम् उक्तो देवेशो हृषीकेश उवाच ताम् । प्रणामनम्राम् उत्थाप्य वरदः परमेश्वरः

tayaivam ukto deveśo hṛṣīkeśa uvāca tām / praṇāmanamrām utthāpya varadaḥ parameśvaraḥ

1.15.66

देव उवाच —

भविष्यन्ति महावीर्या एकस्मिन्न् एव जन्मनि । प्रख्यातोदारकर्माणो भवत्याः पतयो दश

bhaviṣyanti mahāvīryā ekasminn eva janmani / prakhyātodārakarmāṇo bhavatyāḥ patayo daśa

1.15.67

पुत्रं च सुमहात्मानम् अतिवीर्यपराक्रमम् । प्रजापतिगुणैर् युक्तं त्वम् अवाप्स्यसि शोभने

putraṃ ca sumahātmānam ativīryaparākramam / prajāpatiguṇair yuktaṃ tvam avāpsyasi śobhane

1.15.68

वंशानां तस्य कर्तृत्वं जगत्य् अस्मिन् भविष्यति । त्रैलोक्यम् अखिलं सूतिस् तस्य चापूरयिष्यति

vaṃśānāṃ tasya kartṛtvaṃ jagaty asmin bhaviṣyati / trailokyam akhilaṃ sūtis tasya cāpūrayiṣyati

1.15.69

त्वं चाप्य् अयोनिजा साध्वी रूपौदार्यगुणान्विता । मनःप्रीतिकरी नॄणां मत्प्रसादाद् भविष्यसि

tvaṃ cāpy ayonijā sādhvī rūpaudāryaguṇānvitā / manaḥprītikarī nṝṇāṃ matprasādād bhaviṣyasi

1.15.70

इत्य् उक्त्वान्तर्दधे देवस् तां विशालविलोचनाम् । सा चेयं मारिषा जाता युष्मत्पत्नी नृपात्मजाः

ity uktvāntardadhe devas tāṃ viśālavilocanām / sā ceyaṃ māriṣā jātā yuṣmatpatnī nṛpātmajāḥ

1.15.71

पराशर उवाच —

ततः सोमस्य वचनाज् जगृहुस् ते प्रचेतसः । संहृत्य कोपं वृक्षेभ्यः पत्नीधर्मेण मारिषाम्

tataḥ somasya vacanāj jagṛhus te pracetasaḥ / saṃhṛtya kopaṃ vṛkṣebhyaḥ patnīdharmeṇa māriṣām

1.15.72

दशभ्यस् तु प्रचेतोभ्यो मारिषायां प्रजापतिः । जज्ञे दक्षो महाभागो यः पूर्वं ब्रह्मणो ऽभवत्

daśabhyas tu pracetobhyo māriṣāyāṃ prajāpatiḥ / jajñe dakṣo mahābhāgo yaḥ pūrvaṃ brahmaṇo 'bhavat

1.15.73

स तु दक्षो महाभागः सृष्ट्यर्थं सुमहामते । पुत्रान् उत्पादयाम् आस प्रजासृष्ट्यर्थम् आत्मनः

sa tu dakṣo mahābhāgaḥ sṛṣṭyarthaṃ sumahāmate / putrān utpādayām āsa prajāsṛṣṭyartham ātmanaḥ

1.15.74

अचरांश् च चरांश् चैव द्विपदो ऽथ चतुष्पदः । आदेशं ब्रह्मणः कुर्वन् सृष्ट्यर्थं समवस्थितः

acarāṃś ca carāṃś caiva dvipado 'tha catuṣpadaḥ / ādeśaṃ brahmaṇaḥ kurvan sṛṣṭyarthaṃ samavasthitaḥ

1.15.75

स सृष्ट्वा मनसा दक्षः पञ्चाशद् असृजत् स्त्रियः । ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । कालस्य नयने युक्ताः सप्तविंशतिम् इन्दवे

sa sṛṣṭvā manasā dakṣaḥ pañcāśad asṛjat striyaḥ / dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa / kālasya nayane yuktāḥ saptaviṃśatim indave

1.15.76

तासु देवास् तथा दैत्या नागा गावस् तथा खगाः । गन्धर्वाप्सरसश् चैव दानवाद्याश् च जज्ञिरे

tāsu devās tathā daityā nāgā gāvas tathā khagāḥ / gandharvāpsarasaś caiva dānavādyāś ca jajñire

1.15.77

ततः प्रभृति मैत्रेय प्रजा मैथुनसंभवाः । संकल्पाद् दर्शनात् स्पर्शात् पूर्वेषाम् अभवन् प्रजाः । तपोविशैषैर् इद्धानां तदात्यन्ततपस्विनाम्

tataḥ prabhṛti maitreya prajā maithunasaṃbhavāḥ / saṃkalpād darśanāt sparśāt pūrveṣām abhavan prajāḥ / tapoviśaiṣair iddhānāṃ tadātyantatapasvinām

1.15.78

मैत्रेय उवाच —

अङ्गुष्ठाद् दक्षिणाद् दक्षः पूर्वं जातः श्रुतो मया । कथं प्राचेतसो भूयः स संभूतो महामुने

aṅguṣṭhād dakṣiṇād dakṣaḥ pūrvaṃ jātaḥ śruto mayā / kathaṃ prācetaso bhūyaḥ sa saṃbhūto mahāmune

1.15.79

एष मे संशयो ब्रह्मन् सुमहान् हृदि वर्तते । यद् दौहित्रश् च सोमस्य पुनः श्वशुरतां गतः

eṣa me saṃśayo brahman sumahān hṛdi vartate / yad dauhitraś ca somasya punaḥ śvaśuratāṃ gataḥ

1.15.80

पराशर उवाच —

उत्पत्तिश् च निरोधश् च नित्यो भूतेषु सत्तम । ऋषयो ऽत्र न मुह्यन्ति ये चान्ये दिव्यचक्षुषः

utpattiś ca nirodhaś ca nityo bhūteṣu sattama / ṛṣayo 'tra na muhyanti ye cānye divyacakṣuṣaḥ

1.15.81

युगे युगे भवन्त्य् एते दक्षाद्या मुनिसत्तम । पुनश् चैव निरुद्ध्यन्ते विद्वांस् तत्र न मुह्यति

yuge yuge bhavanty ete dakṣādyā munisattama / punaś caiva niruddhyante vidvāṃs tatra na muhyati

1.15.82

कानिष्ठ्यं ज्यैष्ठ्यम् अप्य् एषां पूर्वं नाभूद् द्विजोत्तम । तप एव गरीयो ऽभूत् प्रभावश् चैव कारणम्

kāniṣṭhyaṃ jyaiṣṭhyam apy eṣāṃ pūrvaṃ nābhūd dvijottama / tapa eva garīyo 'bhūt prabhāvaś caiva kāraṇam

1.15.83

मैत्रेय उवाच —

देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् । उत्पत्तिं विस्तरेणेह मम ब्रह्मन् प्रकीर्तय

devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām / utpattiṃ vistareṇeha mama brahman prakīrtaya

1.15.84

पराशर उवाच —

प्रजाः सृजेति व्यादिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा । यथा ससर्ज भूतानि तथा शृणु महामते

prajāḥ sṛjeti vyādiṣṭaḥ pūrvaṃ dakṣaḥ svayaṃbhuvā / yathā sasarja bhūtāni tathā śṛṇu mahāmate

1.15.85

मनसा त्व् एव भूतानि पूर्वं दक्षो ऽसृजत् तदा । देवान् ऋषीन् सगन्धर्वान् असुरान् पन्नगांस् तथा

manasā tv eva bhūtāni pūrvaṃ dakṣo 'sṛjat tadā / devān ṛṣīn sagandharvān asurān pannagāṃs tathā

1.15.86

यदास्य सृजमानस्य न व्यवर्धन्त ताः प्रजाः । ततः संचिन्त्य बहुशः सृष्टिहेतोः प्रजापतिः

yadāsya sṛjamānasya na vyavardhanta tāḥ prajāḥ / tataḥ saṃcintya bahuśaḥ sṛṣṭihetoḥ prajāpatiḥ

1.15.87

मैथुनेनैव धर्मेण सिसृक्षुर् विविधाः प्रजाः । असिक्नीम् आवहत् कन्यां वीरणस्य प्रजापतेः । सुतां सुतपसा युक्तां महतीं लोकधारिणीम्

maithunenaiva dharmeṇa sisṛkṣur vividhāḥ prajāḥ / asiknīm āvahat kanyāṃ vīraṇasya prajāpateḥ / sutāṃ sutapasā yuktāṃ mahatīṃ lokadhāriṇīm

1.15.88

अथ पुत्रसहस्राणि वैरिण्यां पञ्च वीर्यवान् । असिक्न्यां जनयाम् आस सर्गहेतोः प्रजापतिः

atha putrasahasrāṇi vairiṇyāṃ pañca vīryavān / asiknyāṃ janayām āsa sargahetoḥ prajāpatiḥ

1.15.89

तान् दृष्ट्वा नारदो विप्र संविवर्द्धयिषून् प्रजाः । संगम्य प्रियसंवादो देवर्षिर् इदम् अब्रवीत्

tān dṛṣṭvā nārado vipra saṃvivarddhayiṣūn prajāḥ / saṃgamya priyasaṃvādo devarṣir idam abravīt

1.15.90

नारद उवाच —

हे हर्यश्वा महावीर्याः प्रजा यूयं करिष्यथ । ईदृशो लक्ष्यते यत्नो भवतां श्रूयताम् इदम्

he haryaśvā mahāvīryāḥ prajā yūyaṃ kariṣyatha / īdṛśo lakṣyate yatno bhavatāṃ śrūyatām idam

1.15.91

बालिशा बत यूयं वै नास्या जानीत वै भुवः । अन्तर् ऊर्ध्वम् अधश् चैव कथं स्रक्ष्यथ वै प्रजाः

bāliśā bata yūyaṃ vai nāsyā jānīta vai bhuvaḥ / antar ūrdhvam adhaś caiva kathaṃ srakṣyatha vai prajāḥ

1.15.92

ऊर्ध्वं तिर्यग् अधश् चैव यदाप्रतिहता गतिः । तदा कस्माद् भुवो नान्तं सर्वे द्रक्ष्यथ बालिशाः

ūrdhvaṃ tiryag adhaś caiva yadāpratihatā gatiḥ / tadā kasmād bhuvo nāntaṃ sarve drakṣyatha bāliśāḥ

1.15.93

पराशर उवाच —

ते तु तद्वचनं श्रुत्वा प्रयाताः सर्वतो दिशम् । अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रेभ्य इवापगाः

te tu tadvacanaṃ śrutvā prayātāḥ sarvato diśam / adyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ

1.15.94

हर्यश्वेष्व् अथ नष्टेषु दक्षः प्राचेतसः पुनः । वैरिण्याम् अथ पुत्राणां सहस्रम् असृजत् प्रभुः

haryaśveṣv atha naṣṭeṣu dakṣaḥ prācetasaḥ punaḥ / vairiṇyām atha putrāṇāṃ sahasram asṛjat prabhuḥ

1.15.95

विवर्धयिषवस् ते तु शबलाश्वाः प्रजाः पुनः । पूर्वोक्तं वचनं ब्रह्मन् नारदेनैव चोदिताः

vivardhayiṣavas te tu śabalāśvāḥ prajāḥ punaḥ / pūrvoktaṃ vacanaṃ brahman nāradenaiva coditāḥ

1.15.96

अन्योन्यम् ऊचुस् ते सर्वे सम्यग् आह महामुनिः । भ्रातॄणां पदवी चैव गन्तव्या नात्र संशयः

anyonyam ūcus te sarve samyag āha mahāmuniḥ / bhrātṝṇāṃ padavī caiva gantavyā nātra saṃśayaḥ

1.15.97

ज्ञात्वा प्रमाणं पृथ्व्याश् च प्रजाः स्रक्ष्यामहे ततः

jñātvā pramāṇaṃ pṛthvyāś ca prajāḥ srakṣyāmahe tataḥ

1.15.98

ते ऽपि तेनैव मार्गेण प्रयाताः सर्वतो दिशम् । अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रेभ्य इवापगाः

te 'pi tenaiva mārgeṇa prayātāḥ sarvato diśam / adyāpi na nivartante samudrebhya ivāpagāḥ

1.15.99

ततः प्रभृति वै भ्राता भ्रातुर् अन्वेषणे द्विज । प्रयातो नश्यति तथा तन् न कार्यं विजानता

tataḥ prabhṛti vai bhrātā bhrātur anveṣaṇe dvija / prayāto naśyati tathā tan na kāryaṃ vijānatā

1.15.100

तांश् चापि नष्टान् विज्ञाय पुत्रान् दक्षः प्रजापतिः । क्रोधं चक्रे महाभागो नारदं स शशाप च

tāṃś cāpi naṣṭān vijñāya putrān dakṣaḥ prajāpatiḥ / krodhaṃ cakre mahābhāgo nāradaṃ sa śaśāpa ca

1.15.101

सर्गकामस् ततो विद्वान् स मैत्रेय प्रजापतिः । षष्टिं दक्षो ऽसृजत् कन्या वैरिण्याम् इति नः श्रुतम्

sargakāmas tato vidvān sa maitreya prajāpatiḥ / ṣaṣṭiṃ dakṣo 'sṛjat kanyā vairiṇyām iti naḥ śrutam

1.15.102

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । सप्तविंशति सोमाय चतस्रो ऽरिष्टनेमिने

dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa / saptaviṃśati somāya catasro 'riṣṭanemine

1.15.103

द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे तथा । द्वे कृशाश्वाय विदुषे तासां नामानि मे शृणु

dve caiva bahuputrāya dve caivāṅgirase tathā / dve kṛśāśvāya viduṣe tāsāṃ nāmāni me śṛṇu

1.15.104

अरुन्धती वसुर् जामिर् लम्बा भानुर् मरुत्वती । संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च ता दश । धर्मपत्न्यो दश त्व् एतास् तास्व् अपत्यानि मे शृणु

arundhatī vasur jāmir lambā bhānur marutvatī / saṃkalpā ca muhūrtā ca sādhyā viśvā ca tā daśa / dharmapatnyo daśa tv etās tāsv apatyāni me śṛṇu

1.15.105

विश्वेदेवास् तु विश्वायाः साध्या साध्यान् व्यजायत । मरुत्वत्या मरुत्वन्तो वसोस् तु वसवः स्मृताः

viśvedevās tu viśvāyāḥ sādhyā sādhyān vyajāyata / marutvatyā marutvanto vasos tu vasavaḥ smṛtāḥ

1.15.106

भानोस् तु भानवस् तत्र मुहूर्ताया मुहूर्तजाः । लम्बायाश् चैव घोषो ऽथ नागवीथी तु जामिजा

bhānos tu bhānavas tatra muhūrtāyā muhūrtajāḥ / lambāyāś caiva ghoṣo 'tha nāgavīthī tu jāmijā

1.15.107

पृथिवीविषयं सर्वम् अरुन्धत्याम् अजायत । संकल्पायास् तु सर्वात्मा जज्ञे संकल्प एव च

pṛthivīviṣayaṃ sarvam arundhatyām ajāyata / saṃkalpāyās tu sarvātmā jajñe saṃkalpa eva ca

1.15.108

ये त्व् अनेकवसुप्राणा देवा ज्योतिःपुरोगमाः । वसवो ऽष्टौ समाख्यातास् तेषां वक्ष्यामि विस्तरम्

ye tv anekavasuprāṇā devā jyotiḥpurogamāḥ / vasavo 'ṣṭau samākhyātās teṣāṃ vakṣyāmi vistaram

1.15.109

आपो ध्रुवश् च सोमश् च धरश् चैवानिलो ऽनलः । प्रत्यूषश् च प्रभासश् च वसवो नामभिः स्मृताः

āpo dhruvaś ca somaś ca dharaś caivānilo 'nalaḥ / pratyūṣaś ca prabhāsaś ca vasavo nāmabhiḥ smṛtāḥ

1.15.110

आपस्य पुत्रो वैतण्डः श्रमः श्रान्तो ऽधुनिस् तथा । ध्रुवस्य पुत्रो भगवान् कालो लोकप्रकालनः

āpasya putro vaitaṇḍaḥ śramaḥ śrānto 'dhunis tathā / dhruvasya putro bhagavān kālo lokaprakālanaḥ

1.15.111

सोमस्य भगवान् वर्चा वर्चस्वी येन जायते

somasya bhagavān varcā varcasvī yena jāyate

1.15.112

धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस् तथा । मनोहरायां शिशिरः प्राणो ऽथ रवणस् तथा

dharasya putro draviṇo hutahavyavahas tathā / manoharāyāṃ śiśiraḥ prāṇo 'tha ravaṇas tathā

1.15.113

अनिलस्य शिवा भार्या तस्याः पुत्रः पुरोजवः । अविज्ञातगतिश् चैव द्वौ पुत्राव् अनिलस्य तु

anilasya śivā bhāryā tasyāḥ putraḥ purojavaḥ / avijñātagatiś caiva dvau putrāv anilasya tu

1.15.114

अग्निपुत्रः कुमारस् तु शरस्तम्बे व्यजायत । तस्य शाखो विशाखश् च नैगमेयश् च पृष्ठजाः

agniputraḥ kumāras tu śarastambe vyajāyata / tasya śākho viśākhaś ca naigameyaś ca pṛṣṭhajāḥ

1.15.115

अपत्यं कृत्तिकानां तु कार्त्तिकेय इति स्मृतः

apatyaṃ kṛttikānāṃ tu kārttikeya iti smṛtaḥ

1.15.116

प्रत्यूषस्य विदुः पुत्रं ऋषिं नाम्ना तु देवलम् । द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि क्षमावन्तौ मनीषिणौ

pratyūṣasya viduḥ putraṃ ṛṣiṃ nāmnā tu devalam / dvau putrau devalasyāpi kṣamāvantau manīṣiṇau

1.15.117

बृहस्पतेस् तु भगिनी वरस्त्री ब्रह्मचारिणी । योगसिद्धा जगत् कृत्स्नम् असक्ता विचरत्य् उत । प्रभासस्य तु भार्या सा वसूनाम् अष्टमस्य ह

bṛhaspates tu bhaginī varastrī brahmacāriṇī / yogasiddhā jagat kṛtsnam asaktā vicaraty uta / prabhāsasya tu bhāryā sā vasūnām aṣṭamasya ha

1.15.118

विश्वकर्मा महाभागस् तस्यां जज्ञे प्रजापतिः । कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानां च वार्द्धकिः

viśvakarmā mahābhāgas tasyāṃ jajñe prajāpatiḥ / kartā śilpasahasrāṇāṃ tridaśānāṃ ca vārddhakiḥ

1.15.119

भूषणानां च सर्वेषां कर्ता शिल्पवतां वरः । यः सर्वेषां विमानानि देवतानां चकार ह । मनुष्याश् चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः

bhūṣaṇānāṃ ca sarveṣāṃ kartā śilpavatāṃ varaḥ / yaḥ sarveṣāṃ vimānāni devatānāṃ cakāra ha / manuṣyāś copajīvanti yasya śilpaṃ mahātmanaḥ

1.15.120

अजैकपाद् अहिर्बुध्न्यस् त्वष्टा रुद्रश् च बुद्धिमान् । त्वष्टुश् चाप्य् आत्मजः पुत्रो विश्वरूपो महातपाः

ajaikapād ahirbudhnyas tvaṣṭā rudraś ca buddhimān / tvaṣṭuś cāpy ātmajaḥ putro viśvarūpo mahātapāḥ

1.15.121

हरश् च बहुरूपश् च त्र्यम्बकश् चापराजितः । वृषाकपिश् च शंभुश् च कपर्दी रैवतस् तथा

haraś ca bahurūpaś ca tryambakaś cāparājitaḥ / vṛṣākapiś ca śaṃbhuś ca kapardī raivatas tathā

1.15.122

मृगव्याधश् च शर्वश् च कपाली च महामुने । एकादशैते कथिता रुद्रास् त्रिभुवनेश्वराः

mṛgavyādhaś ca śarvaś ca kapālī ca mahāmune / ekādaśaite kathitā rudrās tribhuvaneśvarāḥ

1.15.123

शतं त्व् एवं समाम्नातं रुद्राणाम् अमितौजसाम्

śataṃ tv evaṃ samāmnātaṃ rudrāṇām amitaujasām

1.15.124

अदितिर् दितिर् दनुश् चैव अरिष्टा सुरसा स्वसा । सुरभिर् विनता चैव ताम्रा क्रोधवशा इरा । कद्रुर् मुनिश् च धर्मज्ञ तदपत्यानि मे शृणु

aditir ditir danuś caiva ariṣṭā surasā svasā / surabhir vinatā caiva tāmrā krodhavaśā irā / kadrur muniś ca dharmajña tadapatyāni me śṛṇu

1.15.125

पूर्वमन्वन्तरे श्रेष्ठा द्वादशासन् सुरोत्तमाः । तुषिता नाम ते ऽन्योन्यम् ऊचुर् वैवस्वते ऽन्तरे

pūrvamanvantare śreṣṭhā dvādaśāsan surottamāḥ / tuṣitā nāma te 'nyonyam ūcur vaivasvate 'ntare

1.15.126

उपस्थिते ऽतियशसश् चाक्षुषस्यान्तरे मनोः । समवायीकृताः सर्वे समागम्य परस्परम्

upasthite 'tiyaśasaś cākṣuṣasyāntare manoḥ / samavāyīkṛtāḥ sarve samāgamya parasparam

1.15.127

आगच्छत द्रुतं देवा अदितिं संप्रविश्य वै । मन्वन्तरे प्रसूयामस् तन् नः श्रेयो भवेद् इति

āgacchata drutaṃ devā aditiṃ saṃpraviśya vai / manvantare prasūyāmas tan naḥ śreyo bhaved iti

1.15.128

एवम् उक्त्वा तु ते सर्वे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः । मारीचात् कश्यपाज् जातास् ते ऽदित्या दक्षकन्यया

evam uktvā tu te sarve cākṣuṣasyāntare manoḥ / mārīcāt kaśyapāj jātās te 'dityā dakṣakanyayā

1.15.129

तत्र विष्णुश् च शक्रश् च जज्ञाते पुनर् एव हि । अर्यमा चैव धाता च त्वष्टा पूषा तथैव च

tatra viṣṇuś ca śakraś ca jajñāte punar eva hi / aryamā caiva dhātā ca tvaṣṭā pūṣā tathaiva ca

1.15.130

विवस्वान् सविता चैव मित्रो वरुण एव च । अंशो भगश् चातितेजा आदित्या द्वादश स्मृताः

vivasvān savitā caiva mitro varuṇa eva ca / aṃśo bhagaś cātitejā ādityā dvādaśa smṛtāḥ

1.15.131

चाक्षुषस्यान्तरे पूर्वम् आसन् ये तुषिताः सुराः । वैवस्वते ऽन्तरे ते वै आदित्या द्वादश स्मृताः

cākṣuṣasyāntare pūrvam āsan ye tuṣitāḥ surāḥ / vaivasvate 'ntare te vai ādityā dvādaśa smṛtāḥ

1.15.132

तासाम् अपत्यान्य् अभवन् दीप्तान्य् अमिततेजसाम् ॥ विप्_१,१५।१३३च्द् ॥ अरिष्टनेमिपत्नीनाम् अपत्यानीह षोडश

tāsām apatyāny abhavan dīptāny amitatejasām // ViP_1,15.133cd // ariṣṭanemipatnīnām apatyānīha ṣoḍaśa

1.15.134

बहुपुत्रस्य विदुषश् चतस्रो विद्युतः स्मृताः

bahuputrasya viduṣaś catasro vidyutaḥ smṛtāḥ

1.15.135

प्रत्यङ्गिरसजाः श्रेष्ठा ऋचो ब्रह्मर्षिसत्कृताः

pratyaṅgirasajāḥ śreṣṭhā ṛco brahmarṣisatkṛtāḥ

1.15.136

कृशाश्वस्य तु देवर्षेर् देवप्रहरणाः सुताः

kṛśāśvasya tu devarṣer devapraharaṇāḥ sutāḥ

1.15.137

एते युगसहस्रान्ते जायन्ते पुनर् एव हि । सर्वे देवगणास् तात त्रयस् त्रिंशत् तु छन्दजाः । तेषाम् अपीह सततं निरोधोत्पत्तिर् उच्यते

ete yugasahasrānte jāyante punar eva hi / sarve devagaṇās tāta trayas triṃśat tu chandajāḥ / teṣām apīha satataṃ nirodhotpattir ucyate

1.15.138

यथा सूर्यस्य मैत्रेय उदयास्तमनाव् इह । एवं देवनिकायास् ते संभवन्ति युगे युगे

yathā sūryasya maitreya udayāstamanāv iha / evaṃ devanikāyās te saṃbhavanti yuge yuge

1.15.139

दित्या पुत्रद्वयं जज्ञे कश्यपाद् इति नः श्रुतम् । हिरण्यकशिपुश् चैव हिरण्याक्षश् च दुर्जयः

dityā putradvayaṃ jajñe kaśyapād iti naḥ śrutam / hiraṇyakaśipuś caiva hiraṇyākṣaś ca durjayaḥ

1.15.140

सिंहिका चाभवत् कन्या विप्रचित्तेः परिग्रहः

siṃhikā cābhavat kanyā vipracitteḥ parigrahaḥ

1.15.141

हिरण्यकशिपोः पुत्राश् चत्वारः प्रथितौजसः । अनुह्लादश् च ह्लादश् च प्रह्लादश् चैव धर्मवान् । संह्लादश् च महावीर्या दैत्यवंशविवर्धनाः

hiraṇyakaśipoḥ putrāś catvāraḥ prathitaujasaḥ / anuhlādaś ca hlādaś ca prahlādaś caiva dharmavān / saṃhlādaś ca mahāvīryā daityavaṃśavivardhanāḥ

1.15.142

तेषां मध्ये महाभागः सर्वत्र समदृग् वशी । प्रह्लादः परमां भक्तिं य उवाह जनार्दने

teṣāṃ madhye mahābhāgaḥ sarvatra samadṛg vaśī / prahlādaḥ paramāṃ bhaktiṃ ya uvāha janārdane

1.15.143

दैत्येन्द्रदीपितो वह्निः सर्वाङ्गोपचितो द्विज । न ददाह च यं पूर्वं वासुदेवे हृदि स्थिते

daityendradīpito vahniḥ sarvāṅgopacito dvija / na dadāha ca yaṃ pūrvaṃ vāsudeve hṛdi sthite

1.15.144

महार्णवान्तःसलिले स्थितस्य चलतो मही । चचाल सकला यस्य पाशबद्धस्य धीमतः

mahārṇavāntaḥsalile sthitasya calato mahī / cacāla sakalā yasya pāśabaddhasya dhīmataḥ

1.15.145

न भिन्नं विविधैः शस्त्रैर् यस्य दैत्येन्द्रपातितैः । शरीरम् अद्रिकठिनं सर्वत्राच्युतचेतसः

na bhinnaṃ vividhaiḥ śastrair yasya daityendrapātitaiḥ / śarīram adrikaṭhinaṃ sarvatrācyutacetasaḥ

1.15.146

विषानलोज्ज्वलमुखा यस्य दैत्यप्रचोदिताः । नान्ताय सर्पपतयो बभूवुर् उरुतेजसः

viṣānalojjvalamukhā yasya daityapracoditāḥ / nāntāya sarpapatayo babhūvur urutejasaḥ

1.15.147

शैलैर् आक्रान्तदेहो ऽपि यः स्मरन् पुरुषोत्तमम् । तत्याज नात्मनः प्राणान् विष्णुस्मरणदंशितः

śailair ākrāntadeho 'pi yaḥ smaran puruṣottamam / tatyāja nātmanaḥ prāṇān viṣṇusmaraṇadaṃśitaḥ

1.15.148

पतन्तम् उच्चाद् अवनिर् यम् उपेत्य महामतिम् । दधार दैत्यपतिना क्षिप्तं स्वर्गनिवासिना

patantam uccād avanir yam upetya mahāmatim / dadhāra daityapatinā kṣiptaṃ svarganivāsinā

1.15.149

यस्य संशोषको वायुर् देहे दैत्येन्द्रयोजितः । अवाप संक्षयं सद्यश् चित्तस्थे मधुसूदने

yasya saṃśoṣako vāyur dehe daityendrayojitaḥ / avāpa saṃkṣayaṃ sadyaś cittasthe madhusūdane

1.15.150

विषाणभङ्गम् उन्मत्ता मदहानिं च दिग्गजाः । यस्य वक्षःस्थले प्राप्ता दैत्येन्द्रपरिणामिताः

viṣāṇabhaṅgam unmattā madahāniṃ ca diggajāḥ / yasya vakṣaḥsthale prāptā daityendrapariṇāmitāḥ

1.15.151

यस्य चोत्पादिता कृत्या दैत्यराजपुरोहितैः । बभूव नान्ताय पुरा गोविन्दासक्तचेतसः

yasya cotpāditā kṛtyā daityarājapurohitaiḥ / babhūva nāntāya purā govindāsaktacetasaḥ

1.15.152

शम्बरस्य च मायानां सहस्रम् अतिमायिनः । यस्मिन् प्रयुक्तं चक्रेण कृष्णस्य वितथीकृतम्

śambarasya ca māyānāṃ sahasram atimāyinaḥ / yasmin prayuktaṃ cakreṇa kṛṣṇasya vitathīkṛtam

1.15.153

दैत्येन्द्रसूदोपहृतं यश् च हालाहलं विषम् । जरयाम् आस मतिमान् अविकारम् अमत्सरी

daityendrasūdopahṛtaṃ yaś ca hālāhalaṃ viṣam / jarayām āsa matimān avikāram amatsarī

1.15.154

समचेता जगत्य् अस्मिन् यः सर्वेष्व् एव जन्तुषु । यथात्मनि तथान्यत्र परं मैत्रगुणान्वितः

samacetā jagaty asmin yaḥ sarveṣv eva jantuṣu / yathātmani tathānyatra paraṃ maitraguṇānvitaḥ

1.15.155

धर्मात्मा सत्यशौचादिगुणानाम् आकरः परः । उपमानम् अशेषाणां साधूनां यः सदाभवत्

dharmātmā satyaśaucādiguṇānām ākaraḥ paraḥ / upamānam aśeṣāṇāṃ sādhūnāṃ yaḥ sadābhavat

1.15.156