पराशर उवाच —

मैत्रेय श्रूयतां सम्यक् चरितं तस्य धीमतः । प्रह्लादस्य सदोदारचरितस्य महात्मनः

maitreya śrūyatāṃ samyak caritaṃ tasya dhīmataḥ / prahlādasya sadodāracaritasya mahātmanaḥ

1.17.1

दितेः पुत्रो महावीर्यो हिरण्यकशिपुः पुरा । त्रैलोक्यं वशम् आनिन्ये ब्रह्मणो वरदर्पितः

diteḥ putro mahāvīryo hiraṇyakaśipuḥ purā / trailokyaṃ vaśam āninye brahmaṇo varadarpitaḥ

1.17.2

इन्द्रत्वम् अकरोद् दैत्यः स चासीत् सविता स्वयम् । वायुर् अग्निर् अपां नाथः सोमश् चासीन् महासुरः

indratvam akarod daityaḥ sa cāsīt savitā svayam / vāyur agnir apāṃ nāthaḥ somaś cāsīn mahāsuraḥ

1.17.3

धनानाम् अधिपः सो ऽभूत् स एवासीत् स्वयं यमः । यज्ञभागान् अशेषांस् तु स स्वयं बुभुजे ऽसुरः

dhanānām adhipaḥ so 'bhūt sa evāsīt svayaṃ yamaḥ / yajñabhāgān aśeṣāṃs tu sa svayaṃ bubhuje 'suraḥ

1.17.4

देवाः स्वर्गं परित्यज्य तत्त्रासान् मुनिसत्तम । विचेरुर् अवनौ सर्वे बिभ्राणा मानुषीं तनुम्

devāḥ svargaṃ parityajya tattrāsān munisattama / vicerur avanau sarve bibhrāṇā mānuṣīṃ tanum

1.17.5

जित्वा त्रिभुवनं सर्वं त्रैलोक्यैश्वर्यदर्पितः । उद्गीयमानो गन्धर्वैर् बुभुजे विषयान् प्रियान्

jitvā tribhuvanaṃ sarvaṃ trailokyaiśvaryadarpitaḥ / udgīyamāno gandharvair bubhuje viṣayān priyān

1.17.6

पानासक्तं महात्मानं हिरण्यकशिपुं तदा । उपासां चक्रिरे सर्वे सिद्धगन्धर्वपन्नगाः

pānāsaktaṃ mahātmānaṃ hiraṇyakaśipuṃ tadā / upāsāṃ cakrire sarve siddhagandharvapannagāḥ

1.17.7

अवादयञ् जगुश् चान्ये जयशब्दान् अथापरे । दैत्येश्वरस्य पुरतश् चक्रुः सिद्धा मुदान्विताः

avādayañ jaguś cānye jayaśabdān athāpare / daityeśvarasya purataś cakruḥ siddhā mudānvitāḥ

1.17.8

तत्र प्रनृत्ताप्सरसि स्फाटिकाभ्रमये ऽसुरः । पपौ पानं मुदा युक्तः प्रासादे सुमनोहरे

tatra pranṛttāpsarasi sphāṭikābhramaye 'suraḥ / papau pānaṃ mudā yuktaḥ prāsāde sumanohare

1.17.9

तस्य पुत्रो महाभागः प्रह्लादो नाम नामतः । पपाठ बालपाठ्यानि गुरुगेहं गतो ऽर्भकः

tasya putro mahābhāgaḥ prahlādo nāma nāmataḥ / papāṭha bālapāṭhyāni gurugehaṃ gato 'rbhakaḥ

1.17.10

एकदा तु स धर्मात्मा जगाम गुरुणा सह । पानासक्तस्य पुरतः पितुर् दैत्यपतेस् तदा

ekadā tu sa dharmātmā jagāma guruṇā saha / pānāsaktasya purataḥ pitur daityapates tadā

1.17.11

पादप्रणामावनतं तम् उत्थाप्य पिता सुतम् । हिरण्यकशिपुः प्राह प्रह्लादम् अमितौजसम्

pādapraṇāmāvanataṃ tam utthāpya pitā sutam / hiraṇyakaśipuḥ prāha prahlādam amitaujasam

1.17.12

हिरण्यकशिपुर् उवाच —

पठ्यतां भवता वत्स सारभूतं सुभाषितम् । कालेनैतावता यत् ते सदोद्युक्तेन शिक्षितम्

paṭhyatāṃ bhavatā vatsa sārabhūtaṃ subhāṣitam / kālenaitāvatā yat te sadodyuktena śikṣitam

1.17.13

प्रह्लाद उवाच —

श्रूयतां तात वक्ष्यामि सारभूतं तवाज्ञया । समाहितमना भूत्वा यन् मे चेतस्य् अवस्थितम्

śrūyatāṃ tāta vakṣyāmi sārabhūtaṃ tavājñayā / samāhitamanā bhūtvā yan me cetasy avasthitam

1.17.14

अनादिमध्यान्तम् अजम् अवृद्धिक्षयम् अच्युतम् । प्रणतो ऽस्म्य् अन्तसंतानं सर्वकारणकारणम्

anādimadhyāntam ajam avṛddhikṣayam acyutam / praṇato 'smy antasaṃtānaṃ sarvakāraṇakāraṇam

1.17.15

पराशर उवाच —

एतन् निशम्य दैत्येन्द्रः कोपसंरक्तलोचनः । विलोक्य तद्गुरुं प्राह स्फुरिताधरपल्लवः

etan niśamya daityendraḥ kopasaṃraktalocanaḥ / vilokya tadguruṃ prāha sphuritādharapallavaḥ

1.17.16

हिरण्यकशिपुर् उवाच —

ब्रह्मबन्धो किम् एतत् ते विपक्षस्तुतिसंहितम् । असारं ग्राहितो बालो माम् अवज्ञाय दुर्मते

brahmabandho kim etat te vipakṣastutisaṃhitam / asāraṃ grāhito bālo mām avajñāya durmate

1.17.17

गुरुर् उवाच —

दैत्येश्वर न कोपस्य वशम् आगन्तुम् अर्हसि । ममोपदेशजनितं नायं वदति ते सुतः

daityeśvara na kopasya vaśam āgantum arhasi / mamopadeśajanitaṃ nāyaṃ vadati te sutaḥ

1.17.18

हिरण्यकशिपुर् उवाच —

अनुशिष्टो ऽसि केनेदृग् वत्स प्रह्लाद कथ्यताम् । मयोपदिष्टं नेत्य् एष प्रब्रवीति गुरुस् तव

anuśiṣṭo 'si kenedṛg vatsa prahlāda kathyatām / mayopadiṣṭaṃ nety eṣa prabravīti gurus tava

1.17.19

प्रह्लाद उवाच —

शास्ता विष्णुर् अशेषस्य जगतो यो हृदि स्थितः । तम् ऋते परमात्मानं तात कः केन शास्यते

śāstā viṣṇur aśeṣasya jagato yo hṛdi sthitaḥ / tam ṛte paramātmānaṃ tāta kaḥ kena śāsyate

1.17.20

हिरण्यकशिपुर् उवाच —

को ऽयं विष्णुः सुदुर्बुद्धे यं ब्रवीषि पुनः पुनः । जगताम् ईश्वरस्येह पुरतः प्रसभं मम

ko 'yaṃ viṣṇuḥ sudurbuddhe yaṃ bravīṣi punaḥ punaḥ / jagatām īśvarasyeha purataḥ prasabhaṃ mama

1.17.21

प्रह्लाद उवाच —

न शब्दगोचरं यस्य योगिध्येयं परं पदम् । यतो यश् च स्वयं विश्वं स विष्णुः परमेश्वरः

na śabdagocaraṃ yasya yogidhyeyaṃ paraṃ padam / yato yaś ca svayaṃ viśvaṃ sa viṣṇuḥ parameśvaraḥ

1.17.22

हिरण्यकशिपुर् उवाच —

परमेश्वरसंज्ञो ऽज्ञ किम् अन्यो मय्य् अवस्थिते । तवास्ति मर्तुकामस् त्वं प्रब्रवीषि पुनः पुनः

parameśvarasaṃjño 'jña kim anyo mayy avasthite / tavāsti martukāmas tvaṃ prabravīṣi punaḥ punaḥ

1.17.23

प्रह्लाद उवाच —

न केवलं तात मम प्रजानां स ब्रह्मभूतो भवतश् च विष्णुः । धाता विधाता परमेश्वरश् च प्रसीद कोपं कुरुषे किमर्थम्

na kevalaṃ tāta mama prajānāṃ sa brahmabhūto bhavataś ca viṣṇuḥ / dhātā vidhātā parameśvaraś ca prasīda kopaṃ kuruṣe kimartham

1.17.24

हिरण्यकशिपुर् उवाच —

प्रविष्टः को ऽस्य हृदयं दुर्बुद्धेर् अतिपापकृत् । येनेदृशान्य् असाधूनि वदत्य् आविष्टमानसः

praviṣṭaḥ ko 'sya hṛdayaṃ durbuddher atipāpakṛt / yenedṛśāny asādhūni vadaty āviṣṭamānasaḥ

1.17.25

प्रह्लाद उवाच —

न केवलं मद्धृदयं स विष्णुर् आक्रम्य लोकान् अखिलान् अवस्थितः । स मां त्वदादींश् च पितः समस्तान् समस्तचेष्टासु युनक्ति सर्वगः

na kevalaṃ maddhṛdayaṃ sa viṣṇur ākramya lokān akhilān avasthitaḥ / sa māṃ tvadādīṃś ca pitaḥ samastān samastaceṣṭāsu yunakti sarvagaḥ

1.17.26

हिरण्यकशिपुर् उवाच —

निष्क्राम्यताम् अयं दुष्टः शास्यतां च गुरोर् गृहे । योजितो दुर्मतिः केन विपक्षवितथस्तुतौ

niṣkrāmyatām ayaṃ duṣṭaḥ śāsyatāṃ ca guror gṛhe / yojito durmatiḥ kena vipakṣavitathastutau

1.17.27

पराशर उवाच —

इत्य् उक्ते स तदा दैत्यैर् नीतो गुरुगृहं पुनः । जग्राह विद्याम् अनिशं गुरुशुश्रूषणोद्यतः

ity ukte sa tadā daityair nīto gurugṛhaṃ punaḥ / jagrāha vidyām aniśaṃ guruśuśrūṣaṇodyataḥ

1.17.28

काले ऽतीते ऽतिमहति प्रह्लादम् असुरेश्वरः । समाहूयाब्रवीद् गाथा काचित् पुत्रक गीयताम्

kāle 'tīte 'timahati prahlādam asureśvaraḥ / samāhūyābravīd gāthā kācit putraka gīyatām

1.17.29

प्रह्लाद उवाच —

यतः प्रधानपुरुषौ यतश् चैतच् चराचरम् । कारणं सकलस्यास्य स नो विष्णुः प्रसीदतु

yataḥ pradhānapuruṣau yataś caitac carācaram / kāraṇaṃ sakalasyāsya sa no viṣṇuḥ prasīdatu

1.17.30

हिरण्यकशिपुर् उवाच —

दुरात्मा वध्यताम् एष नानेनार्थो ऽस्ति जीवता । स्वपक्षहानिकर्तृत्वाद् यः कुलाङ्गारतां गतः

durātmā vadhyatām eṣa nānenārtho 'sti jīvatā / svapakṣahānikartṛtvād yaḥ kulāṅgāratāṃ gataḥ

1.17.31

पराशर उवाच —

इत्य् आज्ञप्तास् ततस् तेन प्रगृहीतमहायुधाः । उद्यतास् तस्य नाशाय दैत्याः शतसहस्रशः

ity ājñaptās tatas tena pragṛhītamahāyudhāḥ / udyatās tasya nāśāya daityāḥ śatasahasraśaḥ

1.17.32

प्रह्लाद उवाच —

विष्णुः शस्त्रेषु युष्मासु मयि चासौ यथा स्थितः । दैतेयास् तेन सत्येन मा क्रामन्त्व् आयुधानि वः

viṣṇuḥ śastreṣu yuṣmāsu mayi cāsau yathā sthitaḥ / daiteyās tena satyena mā krāmantv āyudhāni vaḥ

1.17.33

पराशर उवाच —

ततस् तैः शतशो दैत्यैः शस्त्रौघैर् आहतो ऽपि सन् । नावाप वेदनाम् अल्पाम् अभूच् चैव पुनर् नवः

tatas taiḥ śataśo daityaiḥ śastraughair āhato 'pi san / nāvāpa vedanām alpām abhūc caiva punar navaḥ

1.17.34

हिरण्यकशिपुर् उवाच —

दुर्बुद्धे विनिवर्तस्व वैरिपक्षस्तवाद् अतः । अभयं ते प्रयच्छामि मातिमूढमतिर् भव

durbuddhe vinivartasva vairipakṣastavād ataḥ / abhayaṃ te prayacchāmi mātimūḍhamatir bhava

1.17.35

भो भोः सर्पाः दुराचारम् एनम् अत्यन्तदुर्मतिम् । विषज्वालाविलैर् वक्त्रैः सद्यो नयत संक्षयम्

bho bhoḥ sarpāḥ durācāram enam atyantadurmatim / viṣajvālāvilair vaktraiḥ sadyo nayata saṃkṣayam

1.17.37

पराशर उवाच —

इत्य् उक्तास् तेन ते सर्पाः कुहकास् तक्षकादयः । अदंशन्त समस्तेषु गात्रेष्व् अतिविषोल्बणाः

ity uktās tena te sarpāḥ kuhakās takṣakādayaḥ / adaṃśanta samasteṣu gātreṣv ativiṣolbaṇāḥ

1.17.38

स त्व् आसक्तमतिः कृष्णे दंश्यमानो महोरगैः । न विवेदात्मनो गात्रं तत्स्मृत्याह्लादसंस्थितः

sa tv āsaktamatiḥ kṛṣṇe daṃśyamāno mahoragaiḥ / na vivedātmano gātraṃ tatsmṛtyāhlādasaṃsthitaḥ

1.17.39

सर्पा ऊचुः —

दंष्ट्रा विशीर्णा मणयः स्फुटन्ति फणेषु तापो हृदयेषु कम्पः । नास्य त्वचः स्वल्पम् अपीह भिन्नं प्रशाधि दैत्येश्वर कर्म चान्यत्

daṃṣṭrā viśīrṇā maṇayaḥ sphuṭanti phaṇeṣu tāpo hṛdayeṣu kampaḥ / nāsya tvacaḥ svalpam apīha bhinnaṃ praśādhi daityeśvara karma cānyat

1.17.40

हिरण्यकशिपुर् उवाच —

हे दिग्गजाः संकटदन्तमिश्रा घ्नतैनम् अस्मद्रिपुपक्षभिन्नम् । तज्जा विनाशाय भवन्ति तस्य यथारणेः प्रज्वलितो हुताशः

he diggajāḥ saṃkaṭadantamiśrā ghnatainam asmadripupakṣabhinnam / tajjā vināśāya bhavanti tasya yathāraṇeḥ prajvalito hutāśaḥ

1.17.41

पराशर उवाच —

ततः स दिग्गजैर् बालो भूभृच्छिखरसंनिभैः । पातितो धरणीपृष्ठे विषाणैर् अप्य् अपीड्यत

tataḥ sa diggajair bālo bhūbhṛcchikharasaṃnibhaiḥ / pātito dharaṇīpṛṣṭhe viṣāṇair apy apīḍyata

1.17.42

स्मरतस् तस्य गोविन्दम् इभदन्ताः सहस्रशः । शीर्णा वक्षःस्थलं प्राप्य स प्राह पितरं ततः

smaratas tasya govindam ibhadantāḥ sahasraśaḥ / śīrṇā vakṣaḥsthalaṃ prāpya sa prāha pitaraṃ tataḥ

1.17.43

प्रह्लाद उवाच —

दन्ता गजानां कुलिशाग्रनिष्ठुराः शीर्णा यद् एते न बलं ममैतत् । महाविपत्पापविनाशनो ऽयं जनार्दनानुस्मरणानुभावः

dantā gajānāṃ kuliśāgraniṣṭhurāḥ śīrṇā yad ete na balaṃ mamaitat / mahāvipatpāpavināśano 'yaṃ janārdanānusmaraṇānubhāvaḥ

1.17.44

हिरण्यकशिपुर् उवाच —

ज्वाल्यताम् असुरा वह्निर् अपसर्पत दिग्गजाः । वायो समेधयाग्निं त्वं दह्यताम् एष पापकृत्

jvālyatām asurā vahnir apasarpata diggajāḥ / vāyo samedhayāgniṃ tvaṃ dahyatām eṣa pāpakṛt

1.17.45

पराशर उवाच —

महाकाष्ठचयच्छन्नम् असुरेन्द्रसुतं ततः । प्रज्वाल्य दानवा वह्निं ददहुः स्वामिचोदिताः

mahākāṣṭhacayacchannam asurendrasutaṃ tataḥ / prajvālya dānavā vahniṃ dadahuḥ svāmicoditāḥ

1.17.46

प्रह्लाद उवाच —

तातैष वह्निः पवनेरितो ऽपि न मां दहत्य् अत्र समन्ततो ऽहम् । पश्यामि पद्मास्तरणास्तृतानि शीतानि सर्वाणि दिशां मुखानि

tātaiṣa vahniḥ pavanerito 'pi na māṃ dahaty atra samantato 'ham / paśyāmi padmāstaraṇāstṛtāni śītāni sarvāṇi diśāṃ mukhāni

1.17.47

पराशर उवाच —

अथ दैत्येश्वरं प्रोचुर् भार्गवस्यात्मजा द्विजाः । पुरोहिता महात्मानः साम्ना संस्तूय वाग्मिनः

atha daityeśvaraṃ procur bhārgavasyātmajā dvijāḥ / purohitā mahātmānaḥ sāmnā saṃstūya vāgminaḥ

1.17.48

पुरोहिता ऊचुः —

राजन् नियम्यतां कोपो बाले ऽत्र तनये निजे । कोपो देवनिकायेषु तत्र ते सफलो यतः

rājan niyamyatāṃ kopo bāle 'tra tanaye nije / kopo devanikāyeṣu tatra te saphalo yataḥ

1.17.49

तथा तथैनं बालं ते शासितारो वयं नृप । यथा विपक्षनाशाय विनीतस् ते भविष्यति

tathā tathainaṃ bālaṃ te śāsitāro vayaṃ nṛpa / yathā vipakṣanāśāya vinītas te bhaviṣyati

1.17.50

बालत्वं सर्वदोषाणां दैत्यराजास्पदं यतः । ततो ऽत्र कोपम् अत्यर्थं योक्तुम् अर्हसि नार्भके

bālatvaṃ sarvadoṣāṇāṃ daityarājāspadaṃ yataḥ / tato 'tra kopam atyarthaṃ yoktum arhasi nārbhake

1.17.51

न त्यक्ष्यति हरेः पक्षम् अस्माकं वचनाद् यदि । ततः कृत्यां वधायास्य करिष्यामो ऽनिवर्तिनीम्

na tyakṣyati hareḥ pakṣam asmākaṃ vacanād yadi / tataḥ kṛtyāṃ vadhāyāsya kariṣyāmo 'nivartinīm

1.17.52

पराशर उवाच —

एवम् अभ्यर्थितस् तैस् तु दैत्यराजः पुरोहितैः । दैत्यैर् निष्क्रामयाम् आस पुत्रं पावकसंचयात्

evam abhyarthitas tais tu daityarājaḥ purohitaiḥ / daityair niṣkrāmayām āsa putraṃ pāvakasaṃcayāt

1.17.53

ततो गुरुगृहे बालः स वसन् बालदानवान् । अध्यापयाम् आस मुहुर् उपदेशान्तरे गुरोः

tato gurugṛhe bālaḥ sa vasan bāladānavān / adhyāpayām āsa muhur upadeśāntare guroḥ

1.17.54

प्रह्लाद उवाच —

श्रूयतां परमार्थो मे दैतेया दितिजात्मजाः । न चान्यथैतन् मन्तव्यं नात्र लोभादिकारणम्

śrūyatāṃ paramārtho me daiteyā ditijātmajāḥ / na cānyathaitan mantavyaṃ nātra lobhādikāraṇam

1.17.55

जन्म बाल्यं ततः सर्वो जन्तुः प्राप्नोति यौवनम् । अव्याहतैव भवति ततो ऽनुदिवसं जरा

janma bālyaṃ tataḥ sarvo jantuḥ prāpnoti yauvanam / avyāhataiva bhavati tato 'nudivasaṃ jarā

1.17.56

ततश् च मृत्युम् अभ्येति जन्तुर् दैत्येश्वरात्मजाः । प्रत्यक्षं दृश्यते चैतद् अस्माकं भवतां तथा

tataś ca mṛtyum abhyeti jantur daityeśvarātmajāḥ / pratyakṣaṃ dṛśyate caitad asmākaṃ bhavatāṃ tathā

1.17.57

मृतस्य च पुनर् जन्म भवत्य् एतच् च नान्यथा । आगमो ऽयं तथा तच् च नोपादानं विनोद्भवः

mṛtasya ca punar janma bhavaty etac ca nānyathā / āgamo 'yaṃ tathā tac ca nopādānaṃ vinodbhavaḥ

1.17.58

गर्भवासादि यावत् तु पुनर्जन्मोपपादनम् । समस्तावस्थकं तावद् दुःखम् एवावगम्यताम्

garbhavāsādi yāvat tu punarjanmopapādanam / samastāvasthakaṃ tāvad duḥkham evāvagamyatām

1.17.59

क्षुत्तृष्णोपशमं तद्वच् शीताद्युपशमं सुखम् । मन्यते बालबुद्धित्वाद् दुःखम् एव हि तत् पुनः

kṣuttṛṣṇopaśamaṃ tadvac śītādyupaśamaṃ sukham / manyate bālabuddhitvād duḥkham eva hi tat punaḥ

1.17.60

अत्यन्तस्तिमिताङ्गानां व्यायामेन सुखैषिणाम् । भ्रान्तिज्ञानवतां पुंसां प्रहारो ऽपि सुखायते

atyantastimitāṅgānāṃ vyāyāmena sukhaiṣiṇām / bhrāntijñānavatāṃ puṃsāṃ prahāro 'pi sukhāyate

1.17.61

क्व शरीरम् अशेषाणां श्लेष्मादीनां महाचयः । क्व चाङ्गशोभासौरभ्यकमनीयादयो गुणाः

kva śarīram aśeṣāṇāṃ śleṣmādīnāṃ mahācayaḥ / kva cāṅgaśobhāsaurabhyakamanīyādayo guṇāḥ

1.17.62

मांसासृक्पूयविण्मूत्रस्नायुमज्जास्थिसंहतौ । देहे चेत् प्रीतिमान् मूढो भविता नरके ऽपि सः

māṃsāsṛkpūyaviṇmūtrasnāyumajjāsthisaṃhatau / dehe cet prītimān mūḍho bhavitā narake 'pi saḥ

1.17.63

अग्नेः शीतेन तोयस्य तृषा भक्तस्य च क्षुधा । क्रियते सुखकर्तृत्वं तद्विलोमस्य चेतरैः

agneḥ śītena toyasya tṛṣā bhaktasya ca kṣudhā / kriyate sukhakartṛtvaṃ tadvilomasya cetaraiḥ

1.17.64

करोति हे दैत्यपुत्रा यावन्मात्रं परिग्रहम् । तावन्मात्रं स एवास्य दुःखं चेतसि यच्छति

karoti he daityaputrā yāvanmātraṃ parigraham / tāvanmātraṃ sa evāsya duḥkhaṃ cetasi yacchati

1.17.65

यावतः कुरुते जन्तुः संबन्धान् मनसः प्रियान् । तावन्तो ऽस्य निखन्यन्ते हृदये शोकशङ्कवः

yāvataḥ kurute jantuḥ saṃbandhān manasaḥ priyān / tāvanto 'sya nikhanyante hṛdaye śokaśaṅkavaḥ

1.17.66

यद् यद् गृहे तन् मनसि यत्र तत्रावतिष्ठतः । नाशदाहापहरणं कुतस् तत्रैव तिष्ठति

yad yad gṛhe tan manasi yatra tatrāvatiṣṭhataḥ / nāśadāhāpaharaṇaṃ kutas tatraiva tiṣṭhati

1.17.67

जन्मन्य् अत्र महद् दुःखं म्रियमाणस्य चापि तत् । यातनासु यमस्योग्रं गर्भसंक्रमणेषु च

janmany atra mahad duḥkhaṃ mriyamāṇasya cāpi tat / yātanāsu yamasyograṃ garbhasaṃkramaṇeṣu ca

1.17.68

गर्भे च सुखलेशो ऽपि भवद्भिर् अनुमीयते । यदि तत् कथ्यताम् एवं सर्वं दुःखमयं जगत्

garbhe ca sukhaleśo 'pi bhavadbhir anumīyate / yadi tat kathyatām evaṃ sarvaṃ duḥkhamayaṃ jagat

1.17.69

तद् एतद् अतिदुःखानाम् आस्पदे ऽत्र भवार्णवे । भवतां कथ्यते सत्यं विष्णुर् एकः परायणः

tad etad atiduḥkhānām āspade 'tra bhavārṇave / bhavatāṃ kathyate satyaṃ viṣṇur ekaḥ parāyaṇaḥ

1.17.70

मा जानीत वयं बाला देही देहेषु शाश्वतः । जरायौवनजन्माद्या धर्मा देहस्य नात्मनः

mā jānīta vayaṃ bālā dehī deheṣu śāśvataḥ / jarāyauvanajanmādyā dharmā dehasya nātmanaḥ

1.17.71

बालो ऽहं तावद् इच्छातो यतिष्ये श्रेयसे युवा । युवाहं वार्द्धके प्राप्ते करिष्याम्य् आत्मनो हितम्

bālo 'haṃ tāvad icchāto yatiṣye śreyase yuvā / yuvāhaṃ vārddhake prāpte kariṣyāmy ātmano hitam

1.17.72

वृद्धो ऽहं मम कार्याणि समस्तानि न गोचरे । किं करिष्यामि मन्दात्मा समर्थेन न यत् कृतम्

vṛddho 'haṃ mama kāryāṇi samastāni na gocare / kiṃ kariṣyāmi mandātmā samarthena na yat kṛtam

1.17.73

एवं दुराशयाक्षिप्तमानसः पुरुषः सदा । श्रेयसो ऽभिमुखं याति न कदाचित् पिपासितः

evaṃ durāśayākṣiptamānasaḥ puruṣaḥ sadā / śreyaso 'bhimukhaṃ yāti na kadācit pipāsitaḥ

1.17.74

बाल्ये क्रीडनकासक्ता यौवने विषयोन्मुखाः । अज्ञानयन्त्य् अशक्त्या च वार्द्धकं समुपस्थितम्

bālye krīḍanakāsaktā yauvane viṣayonmukhāḥ / ajñānayanty aśaktyā ca vārddhakaṃ samupasthitam

1.17.75

तस्माद् बाल्ये विवेकात्मा यतेत श्रेयसे सदा । बाल्ययौवनवृद्धाद्यैर् देहभावैर् असंयुतः

tasmād bālye vivekātmā yateta śreyase sadā / bālyayauvanavṛddhādyair dehabhāvair asaṃyutaḥ

1.17.76

तद् एतद् वो मयाख्यातं यदि जानीत नानृतम् । तद् अस्मत्प्रीतये विष्णुः स्मर्यतां बन्धमुक्तिदः

tad etad vo mayākhyātaṃ yadi jānīta nānṛtam / tad asmatprītaye viṣṇuḥ smaryatāṃ bandhamuktidaḥ

1.17.77

आयासः स्मरणे को ऽस्य स्मृतो यच्छति शोभनम् । पापक्षयश् च भवति स्मरतां तम् अहर्निशम्

āyāsaḥ smaraṇe ko 'sya smṛto yacchati śobhanam / pāpakṣayaś ca bhavati smaratāṃ tam aharniśam

1.17.78

सर्वभूतस्थिते तस्मिन् मतिर् मैत्री दिवानिशम् । भवतां जायताम् एवं सर्वक्लेशान् प्रहास्यथ

sarvabhūtasthite tasmin matir maitrī divāniśam / bhavatāṃ jāyatām evaṃ sarvakleśān prahāsyatha

1.17.79

तापत्रयेणाभिहतं यद् एतद् अखिलं जगत् । तदा शोच्येषु भूतेषु द्वेषं प्राज्ञः करोति कः

tāpatrayeṇābhihataṃ yad etad akhilaṃ jagat / tadā śocyeṣu bhūteṣu dveṣaṃ prājñaḥ karoti kaḥ

1.17.80

अथ भद्राणि भूतानि हीनशक्तिर् अहं परम् । मुदं तथापि कुर्वीत हानिर् द्वेषफलं यतः

atha bhadrāṇi bhūtāni hīnaśaktir ahaṃ param / mudaṃ tathāpi kurvīta hānir dveṣaphalaṃ yataḥ

1.17.81

बद्धवैराणि भूतानि द्वेषं कुर्वन्ति चेत् ततः । शोच्यान्य् अहो ऽतिमोहेन व्याप्तानीति मनीषिणाम्

baddhavairāṇi bhūtāni dveṣaṃ kurvanti cet tataḥ / śocyāny aho 'timohena vyāptānīti manīṣiṇām

1.17.82

एते भिन्नदृशां दैत्या विकल्पाः कथिता मया । कृत्वाभ्युपगमं तत्र संक्षेपः श्रूयतां मम

ete bhinnadṛśāṃ daityā vikalpāḥ kathitā mayā / kṛtvābhyupagamaṃ tatra saṃkṣepaḥ śrūyatāṃ mama

1.17.83

विस्तारः सर्वभूतस्य विष्णोर् विश्वम् इदं जगत् । द्रष्टव्यम् आत्मवत् तस्माद् अभेदेन विचक्षणैः

vistāraḥ sarvabhūtasya viṣṇor viśvam idaṃ jagat / draṣṭavyam ātmavat tasmād abhedena vicakṣaṇaiḥ

1.17.84

समुत्सृज्यासुरं भावं तस्माद् यूयं यथा वयम् । तथा यत्नं करिष्यामो यथा प्राप्स्याम निर्वृतिम्

samutsṛjyāsuraṃ bhāvaṃ tasmād yūyaṃ yathā vayam / tathā yatnaṃ kariṣyāmo yathā prāpsyāma nirvṛtim

1.17.85

नैवाग्निना न चार्केण नेन्दुना न च वायुना । पर्जन्यवरुणाभ्यां वा न सिद्धैर् न च राक्षसैः

naivāgninā na cārkeṇa nendunā na ca vāyunā / parjanyavaruṇābhyāṃ vā na siddhair na ca rākṣasaiḥ

1.17.86

न यक्षैर् न च दैत्येन्द्रैर् नोरगैर् न च किंनरैः । न मनुष्यैर् न पशुभिर् दोषैर् नैवात्मसंभवैः

na yakṣair na ca daityendrair noragair na ca kiṃnaraiḥ / na manuṣyair na paśubhir doṣair naivātmasaṃbhavaiḥ

1.17.87

ज्वराक्षिरोगातीसारप्लीहगुल्मादिकैस् तथा । द्वेषेर्ष्यामत्सराद्यैर् वा रागलोभादिभिः क्षयम्

jvarākṣirogātīsāraplīhagulmādikais tathā / dveṣerṣyāmatsarādyair vā rāgalobhādibhiḥ kṣayam

1.17.88

न चान्यैर् नीयते कैश्चिन् नित्या यात्यन्तनिर्मला । ताम् आप्नोत्य् अमले न्यस्य केशवे हृदयं नरः

na cānyair nīyate kaiścin nityā yātyantanirmalā / tām āpnoty amale nyasya keśave hṛdayaṃ naraḥ

1.17.89

असारसंसारविवर्तनेषु मा यात तोषं प्रसभं ब्रवीमि । सर्वत्र दैत्याः समताम् उपेत समत्वम् आराधनम् अच्युतस्य

asārasaṃsāravivartaneṣu mā yāta toṣaṃ prasabhaṃ bravīmi / sarvatra daityāḥ samatām upeta samatvam ārādhanam acyutasya

1.17.90

तस्मिन् प्रसन्ने किम् इहास्त्य् अलभ्यं धर्मार्थकामैर् अलम् अल्पकास् ते । समाश्रिताद् ब्रह्मतरोर् अनन्तान् निःसंशयं प्राप्स्यथ वै महत् फलम्

tasmin prasanne kim ihāsty alabhyaṃ dharmārthakāmair alam alpakās te / samāśritād brahmataror anantān niḥsaṃśayaṃ prāpsyatha vai mahat phalam

1.17.91