Vishnu Purana · Amsha 1 · Adhyaya 20

पराशर उवाच

एवं संचिन्तयन् विष्णुम् अभेदेनात्मनो द्विज । तन्मयत्वम् अवापाग्र्यं मेने चात्मानम् अच्युतम्

evaṃ saṃcintayan viṣṇum abhedenātmano dvija / tanmayatvam avāpāgryaṃ mene cātmānam acyutam

1.20.1

विसस्मार तथात्मानं नान्यत् किंचिद् अजानत । अहम् एवाव्ययो ऽनन्तः परमात्मेत्य् अचिन्तयत्

visasmāra tathātmānaṃ nānyat kiṃcid ajānata / aham evāvyayo 'nantaḥ paramātmety acintayat

1.20.2

तस्य तद्भावनायोगात् क्षीणपापस्य वै क्रमात् । शुद्धे ऽन्तःकरणे विष्णुस् तस्थौ ज्ञानमयो ऽच्युतः

tasya tadbhāvanāyogāt kṣīṇapāpasya vai kramāt / śuddhe 'ntaḥkaraṇe viṣṇus tasthau jñānamayo 'cyutaḥ

1.20.3

योगप्रभावात् प्रह्लादे जाते विष्णुमये ऽसुरे । चलत्य् उरगबन्धैस् तैर् मैत्रेय त्रुटितं क्षणात्

yogaprabhāvāt prahlāde jāte viṣṇumaye 'sure / calaty uragabandhais tair maitreya truṭitaṃ kṣaṇāt

1.20.4

भ्रान्तग्राहगणः सोर्मिर् ययौ क्षोभं महार्णवः । चचाल च मही सर्वा सशैलवनकानना

bhrāntagrāhagaṇaḥ sormir yayau kṣobhaṃ mahārṇavaḥ / cacāla ca mahī sarvā saśailavanakānanā

1.20.5

स च तं शैलसंघातं दैत्यैर् न्यस्तम् अथोपरि । प्रक्षिप्य तस्मात् सलिलान् निश्चक्राम महामतिः

sa ca taṃ śailasaṃghātaṃ daityair nyastam athopari / prakṣipya tasmāt salilān niścakrāma mahāmatiḥ

1.20.6

दृष्ट्वा च स जगद् भूयो गगनाद्युपलक्षणम् । प्रह्लादो ऽस्मीति सस्मार पुनर् आत्मानम् आत्मना

dṛṣṭvā ca sa jagad bhūyo gaganādyupalakṣaṇam / prahlādo 'smīti sasmāra punar ātmānam ātmanā

1.20.7

तुष्टाव च पुनर् धीमान् अनादिं पुरुषोत्तमम् । एकाग्रमतिर् अव्यग्रो यतवाक्कायमानसः

tuṣṭāva ca punar dhīmān anādiṃ puruṣottamam / ekāgramatir avyagro yatavākkāyamānasaḥ

1.20.8

प्रह्लाद उवाच

ॐ नमः परमार्थार्थ स्थूलसूक्ष्म क्षराक्षर । व्यक्ताव्यक्त कलातीत सकलेश निरञ्जन

oṃ namaḥ paramārthārtha sthūlasūkṣma kṣarākṣara / vyaktāvyakta kalātīta sakaleśa nirañjana

1.20.9

गुणाञ्जन गुणाधार निर्गुणात्मन् गुणस्थित । मूर्तामूर्त महामूर्ते सूक्ष्ममूर्ते स्फुटास्फुट

guṇāñjana guṇādhāra nirguṇātman guṇasthita / mūrtāmūrta mahāmūrte sūkṣmamūrte sphuṭāsphuṭa

1.20.10

करालसौम्यरूपात्मन् विद्याविद्यामयाच्युत । सदसद्रूपसद्भाव सदसद्भावभावन

karālasaumyarūpātman vidyāvidyāmayācyuta / sadasadrūpasadbhāva sadasadbhāvabhāvana

1.20.11

नित्यानित्य प्रपञ्चात्मन् निष्प्रपञ्चामलाश्रय । एकानेक नमस् तुभ्यं वासुदेवादिकारण

nityānitya prapañcātman niṣprapañcāmalāśraya / ekāneka namas tubhyaṃ vāsudevādikāraṇa

1.20.12

यः स्थूलसूक्ष्मः प्रकटप्रकाशो यः सर्वभूतो न च सर्वभूतः । विश्वं यतश् चैतद् अविश्वहेतोर् नमो ऽस्तु तस्मै पुरुषोत्तमाय

yaḥ sthūlasūkṣmaḥ prakaṭaprakāśo yaḥ sarvabhūto na ca sarvabhūtaḥ / viśvaṃ yataś caitad aviśvahetor namo 'stu tasmai puruṣottamāya

1.20.13

पराशर उवाच

तस्य तच्चेतसो देवः स्तुतिम् इत्थं प्रकुर्वतः । आविर्बभूव भगवान् पीताम्बरधरो हरिः

tasya taccetaso devaḥ stutim itthaṃ prakurvataḥ / āvirbabhūva bhagavān pītāmbaradharo hariḥ

1.20.14

ससंभ्रमस् तम् आलोक्य समुत्थायाकुलाक्षरम् । नमो ऽस्तु विष्णवैत्य् एतद् व्याजहारासकृद् द्विज

sasaṃbhramas tam ālokya samutthāyākulākṣaram / namo 'stu viṣṇavaity etad vyājahārāsakṛd dvija

1.20.15

प्रह्लाद उवाच

देव प्रपन्नार्तिहर प्रसादं कुरु केशव । अवलोकनदानेन भूयो मां पावयाव्यय

deva prapannārtihara prasādaṃ kuru keśava / avalokanadānena bhūyo māṃ pāvayāvyaya

1.20.16

श्रीभगवान् उवाच

कुर्वतस् ते प्रसन्नो ऽहं भक्तिम् अव्यभिचारिणीम् । यथाभिलषितो मत्तः प्रह्लाद व्रियतां वरः

kurvatas te prasanno 'haṃ bhaktim avyabhicāriṇīm / yathābhilaṣito mattaḥ prahlāda vriyatāṃ varaḥ

1.20.17

प्रह्लाद उवाच

नाथ योनिसहस्रेषु येषु येषु व्रजाम्य् अहम् । तेषु तेष्व् अच्युता भक्तिर् अच्युतास्तु सदा त्वयि

nātha yonisahasreṣu yeṣu yeṣu vrajāmy aham / teṣu teṣv acyutā bhaktir acyutāstu sadā tvayi

1.20.18

या प्रीतिर् अविवेकानां विषयेष्व् अनपायिनी । त्वाम् अनुस्मरतः सा मे हृदयान् मापसर्पतु

yā prītir avivekānāṃ viṣayeṣv anapāyinī / tvām anusmarataḥ sā me hṛdayān māpasarpatu

1.20.19

श्रीभगवान् उवाच

मयि भक्तिस् तवास्त्य् एव भूयो ऽप्य् एवं भविष्यति । वरश् च मत्तः प्रह्लाद व्रियतां यस् तवेप्सितः

mayi bhaktis tavāsty eva bhūyo 'py evaṃ bhaviṣyati / varaś ca mattaḥ prahlāda vriyatāṃ yas tavepsitaḥ

1.20.20

प्रह्लाद उवाच

मयि द्वेषानुबन्धो ऽभूत् संस्तुताव् उद्यते तव । मत्पितुस् तत्कृतं पापं देव तस्य प्रणश्यतु

mayi dveṣānubandho 'bhūt saṃstutāv udyate tava / matpitus tatkṛtaṃ pāpaṃ deva tasya praṇaśyatu

1.20.21

शस्त्राणि पातितान्य् अङ्गे क्षिप्तो यच् चाग्निसंहतौ । दंशितश् चोरगैर् दत्तं यद् विषं मम भोजने

śastrāṇi pātitāny aṅge kṣipto yac cāgnisaṃhatau / daṃśitaś coragair dattaṃ yad viṣaṃ mama bhojane

1.20.22

बद्ध्वा समुद्रे यत् क्षिप्तो यच् चितो ऽस्मि शिलोच्चयैः । अन्यानि चाप्य् असाधूनि यानि पित्रा कृतानि मे

baddhvā samudre yat kṣipto yac cito 'smi śiloccayaiḥ / anyāni cāpy asādhūni yāni pitrā kṛtāni me

1.20.23

त्वयि भक्तिमतो द्वेषाद् अघं तत्संभवं च यत् । त्वत्प्रसादात् प्रभो सद्यस् तेन मुच्येत मे पिता

tvayi bhaktimato dveṣād aghaṃ tatsaṃbhavaṃ ca yat / tvatprasādāt prabho sadyas tena mucyeta me pitā

1.20.24

श्रीभगवान् उवाच

प्रह्लाद सर्वम् एतत् ते मत्प्रसादाद् भविष्यति । अन्यं च ते वरं दद्मि व्रियताम् असुरात्मज

prahlāda sarvam etat te matprasādād bhaviṣyati / anyaṃ ca te varaṃ dadmi vriyatām asurātmaja

1.20.25

प्रह्लाद उवाच

कृतकृत्यो ऽस्मि भगवन् वरेणानेन यत् त्वयि । भवित्री त्वत्प्रसादेन भक्तिर् अव्यभिचारिणी

kṛtakṛtyo 'smi bhagavan vareṇānena yat tvayi / bhavitrī tvatprasādena bhaktir avyabhicāriṇī

1.20.26

धर्मार्थकामैः किं तस्य मुक्तिस् तस्य करे स्थिता । समस्तजगतां मूले यस्य भक्तिः स्थिरा त्वयि

dharmārthakāmaiḥ kiṃ tasya muktis tasya kare sthitā / samastajagatāṃ mūle yasya bhaktiḥ sthirā tvayi

1.20.27

श्रीभगवान् उवाच

यथा ते निश्चलं चेतो मयि भक्तिसमन्वितम् । तथा त्वं मत्प्रसादेन निर्वाणं परम् आप्स्यसि

yathā te niścalaṃ ceto mayi bhaktisamanvitam / tathā tvaṃ matprasādena nirvāṇaṃ param āpsyasi

1.20.28

पराशर उवाच

इत्य् उक्त्वान्तर्दधे विष्णुस् तस्य मैत्रेय पश्यतः । स चापि पुनर् आगम्य ववन्दे चरणौ पितुः

ity uktvāntardadhe viṣṇus tasya maitreya paśyataḥ / sa cāpi punar āgamya vavande caraṇau pituḥ

1.20.29

तं पिता मूर्ध्न्य् उपाघ्राय परिष्वज्य च पीडितम् । जीवसीत्य् आह वत्सेति बाष्पार्द्रनयनो द्विज

taṃ pitā mūrdhny upāghrāya pariṣvajya ca pīḍitam / jīvasīty āha vatseti bāṣpārdranayano dvija

1.20.30

प्रीतिमांश् चाभवत् तस्मिन्न् अनुतापी महासुरः । गुरुपित्रोश् चकारैवं शुश्रूषां सो ऽपि धर्मवित्

prītimāṃś cābhavat tasminn anutāpī mahāsuraḥ / gurupitroś cakāraivaṃ śuśrūṣāṃ so 'pi dharmavit

1.20.31

पितर्य् उपरतिं नीते नरसिंहस्वरूपिणा । विष्णुना सो ऽपि दैत्यानां मैत्रेयाभूत् पतिस् ततः

pitary uparatiṃ nīte narasiṃhasvarūpiṇā / viṣṇunā so 'pi daityānāṃ maitreyābhūt patis tataḥ

1.20.32

तद्राज्यभूतिं संप्राप्य कर्मशुद्धिकरीं द्विज । पुत्रपौत्रांश् च सुबहून् अवाप्यैश्वर्यम् एव च

tadrājyabhūtiṃ saṃprāpya karmaśuddhikarīṃ dvija / putrapautrāṃś ca subahūn avāpyaiśvaryam eva ca

1.20.33

क्षीणाधिकारः स यदा पुण्यपापविवर्जितः । तदासौ भगवद्ध्यानात् परं निर्वाणम् आप्तवान्

kṣīṇādhikāraḥ sa yadā puṇyapāpavivarjitaḥ / tadāsau bhagavaddhyānāt paraṃ nirvāṇam āptavān

1.20.34

एवंप्रभावो दैत्यो ऽसौ मैत्रेयासीन् महामतिः । प्रह्लादो भगवद्भक्तो यं त्वं माम् अनुपृच्छसि

evaṃprabhāvo daityo 'sau maitreyāsīn mahāmatiḥ / prahlādo bhagavadbhakto yaṃ tvaṃ mām anupṛcchasi

1.20.35

यस् त्व् एतच् चरितं तस्य प्रह्लादस्य महात्मनः । शृणोति तस्य पापानि सद्यो गच्छन्ति संक्षयम्

yas tv etac caritaṃ tasya prahlādasya mahātmanaḥ / śṛṇoti tasya pāpāni sadyo gacchanti saṃkṣayam

1.20.36

अहोरात्रकृतं पापं प्रह्लादचरितं नरः । शृण्वन् पठंश् च मैत्रेय व्यपोहति न संशयः

ahorātrakṛtaṃ pāpaṃ prahlādacaritaṃ naraḥ / śṛṇvan paṭhaṃś ca maitreya vyapohati na saṃśayaḥ

1.20.37

पौर्णमास्याम् अमावास्याम् अष्टम्याम् अथ वा पठन् । द्वादश्यां वा तद् आप्नोति गोप्रदानफलं द्विज

paurṇamāsyām amāvāsyām aṣṭamyām atha vā paṭhan / dvādaśyāṃ vā tad āpnoti gopradānaphalaṃ dvija

1.20.38

प्रह्लादं सकलापत्सु यथा रक्षितवान् हरिः । तथा रक्षति यस् तस्य शृणोति चरितं सदा

prahlādaṃ sakalāpatsu yathā rakṣitavān hariḥ / tathā rakṣati yas tasya śṛṇoti caritaṃ sadā

1.20.39

Adhyaya 19Adhyaya 21