पराशर उवाच —

यदाभिषिक्तः स पृथुः पूर्वं राज्ये महर्षिभिः । ततः क्रमेण राज्यानि ददौ लोकपितामहः

yadābhiṣiktaḥ sa pṛthuḥ pūrvaṃ rājye maharṣibhiḥ / tataḥ krameṇa rājyāni dadau lokapitāmahaḥ

1.22.1

नक्षत्रग्रहविप्राणां वीरुधां चाप्य् अशेषतः । सोमं राज्ये ऽदधद् ब्रह्मा यज्ञानां तपसाम् अपि

nakṣatragrahaviprāṇāṃ vīrudhāṃ cāpy aśeṣataḥ / somaṃ rājye 'dadhad brahmā yajñānāṃ tapasām api

1.22.2

राज्ञां वैश्रवणं राज्ये जलानां वरुणं तथा । आदित्यानां पतिं विष्णुं वसूनाम् अथ पावकम्

rājñāṃ vaiśravaṇaṃ rājye jalānāṃ varuṇaṃ tathā / ādityānāṃ patiṃ viṣṇuṃ vasūnām atha pāvakam

1.22.3

प्रजापतीनां दक्षं तु वासवं मरुताम् अपि । दैत्यानां दानवानां च प्रह्लादम् अधिपं ददौ

prajāpatīnāṃ dakṣaṃ tu vāsavaṃ marutām api / daityānāṃ dānavānāṃ ca prahlādam adhipaṃ dadau

1.22.4

पितॄणां धर्मराजानं यमं राज्ये ऽभ्यषेचयत् । ऐरावतं गजेन्द्राणाम् अशेषाणां पतिं ददौ

pitṝṇāṃ dharmarājānaṃ yamaṃ rājye 'bhyaṣecayat / airāvataṃ gajendrāṇām aśeṣāṇāṃ patiṃ dadau

1.22.5

पतत्रिणां च गरुडं देवानाम् अपि वासवम् । उच्चैःश्रवसम् अश्वानां वृषभं तु गवाम् अपि

patatriṇāṃ ca garuḍaṃ devānām api vāsavam / uccaiḥśravasam aśvānāṃ vṛṣabhaṃ tu gavām api

1.22.6

एवं विभज्य राज्यानि दिशां पालान् अनन्तरम् । प्रजापतिपतिर् ब्रह्मा स्थापयाम् आस सर्वतः

evaṃ vibhajya rājyāni diśāṃ pālān anantaram / prajāpatipatir brahmā sthāpayām āsa sarvataḥ

1.22.8

पूर्वस्यां दिशि राजानं वैराजस्य प्रजापतेः । दिशापालं सुधन्वानं राजानं सो ऽभ्यषेचयत्

pūrvasyāṃ diśi rājānaṃ vairājasya prajāpateḥ / diśāpālaṃ sudhanvānaṃ rājānaṃ so 'bhyaṣecayat

1.22.9

दक्षिणस्यां दिशि तथा कर्दमस्य प्रजापतेः । पुत्रं शङ्खपदं नाम राजानं सो ऽभ्यषेचयत्

dakṣiṇasyāṃ diśi tathā kardamasya prajāpateḥ / putraṃ śaṅkhapadaṃ nāma rājānaṃ so 'bhyaṣecayat

1.22.10

पश्चिमस्यां दिशि तथा रजसः पुत्रम् अच्युतम् । केतुमन्तं महात्मानं राजानम् अभिषिक्तवान्

paścimasyāṃ diśi tathā rajasaḥ putram acyutam / ketumantaṃ mahātmānaṃ rājānam abhiṣiktavān

1.22.11

तथा हिरण्यरोमाणं पर्जन्यस्य प्रजापतेः । उदीच्यां दिशि दुर्धर्षं राजानं सो ऽभ्यषेचयत्

tathā hiraṇyaromāṇaṃ parjanyasya prajāpateḥ / udīcyāṃ diśi durdharṣaṃ rājānaṃ so 'bhyaṣecayat

1.22.12

तैर् इयं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सकानना । यथाप्रदेशम् अद्यापि धर्मतः परिपाल्यते

tair iyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā sakānanā / yathāpradeśam adyāpi dharmataḥ paripālyate

1.22.13

एते सर्वे प्रवृत्तस्य स्थितौ विष्णोर् महात्मनः । विभूतिभूता राजानो ये चान्ये मुनिसत्तम

ete sarve pravṛttasya sthitau viṣṇor mahātmanaḥ / vibhūtibhūtā rājāno ye cānye munisattama

1.22.14

ये भविष्यन्ति ये भूताः सर्वभूतेश्वरा द्विज । ते सर्वे सर्वभूतस्य विष्णोर् अंशा द्विजोत्तम

ye bhaviṣyanti ye bhūtāḥ sarvabhūteśvarā dvija / te sarve sarvabhūtasya viṣṇor aṃśā dvijottama

1.22.15

ये तु देवाधिपतयो ये च दैत्याधिपास् तथा । दानवानां च ये नाथा ये नाथाः पिशिताशिनाम्

ye tu devādhipatayo ye ca daityādhipās tathā / dānavānāṃ ca ye nāthā ye nāthāḥ piśitāśinām

1.22.16

पशूनां ये च पतयः पतयो ये च पक्षिणाम् । मनुष्याणां च सर्पाणां नागानां चाधिपास् तु ये

paśūnāṃ ye ca patayaḥ patayo ye ca pakṣiṇām / manuṣyāṇāṃ ca sarpāṇāṃ nāgānāṃ cādhipās tu ye

1.22.17

वृक्षाणां पर्वतानां च ग्रहाणां चापि ये ऽधिपाः । अतीता वर्तमानाश् च ये भविष्यन्ति चापरे । ते सर्वे सर्वभूतस्य विष्णोर् अंशसमुद्भवाः

vṛkṣāṇāṃ parvatānāṃ ca grahāṇāṃ cāpi ye 'dhipāḥ / atītā vartamānāś ca ye bhaviṣyanti cāpare / te sarve sarvabhūtasya viṣṇor aṃśasamudbhavāḥ

1.22.18

न हि पालनसामर्थ्यम् ऋते सर्वेश्वरं हरिम् । स्थितौ स्थितं महाप्राज्ञ भवत्य् अन्यस्य कस्यचित्

na hi pālanasāmarthyam ṛte sarveśvaraṃ harim / sthitau sthitaṃ mahāprājña bhavaty anyasya kasyacit

1.22.19

सृजत्य् एष जगत् सृष्टौ स्थितौ पाति सनातनः । हन्ति चैवान्तकत्वे च रजःसत्त्वादिसंश्रयः

sṛjaty eṣa jagat sṛṣṭau sthitau pāti sanātanaḥ / hanti caivāntakatve ca rajaḥsattvādisaṃśrayaḥ

1.22.20

चतुर्विभागः संसृष्टौ चतुर्धा संस्थितः स्थितौ । प्रलयं च करोत्य् अन्ते चतुर्भेदो जनार्दनः

caturvibhāgaḥ saṃsṛṣṭau caturdhā saṃsthitaḥ sthitau / pralayaṃ ca karoty ante caturbhedo janārdanaḥ

1.22.21

एकेनांशेन ब्रह्मासौ भवत्य् अव्यक्तमूर्तिमान् । मरीचिमिश्राः पतयः प्रजानाम् अन्यभागतः

ekenāṃśena brahmāsau bhavaty avyaktamūrtimān / marīcimiśrāḥ patayaḥ prajānām anyabhāgataḥ

1.22.22

कालस् तृतीयस् तस्यांशः सर्वभूतानि चापरः । इत्थं चतुर्धा संसृष्टौ वर्तते ऽसौ रजोगुणः

kālas tṛtīyas tasyāṃśaḥ sarvabhūtāni cāparaḥ / itthaṃ caturdhā saṃsṛṣṭau vartate 'sau rajoguṇaḥ

1.22.23

एकांशेनास्थितो विष्णुः करोति परिपालनम् । मन्वादिरूपी चान्येन कालरूपो ऽपरेण च

ekāṃśenāsthito viṣṇuḥ karoti paripālanam / manvādirūpī cānyena kālarūpo 'pareṇa ca

1.22.24

सर्वभूतेषु चान्येन संस्थितः कुरुते स्थितिम् । सत्त्वं गुणं समाश्रित्य जगतः पुरुषोत्तमः

sarvabhūteṣu cānyena saṃsthitaḥ kurute sthitim / sattvaṃ guṇaṃ samāśritya jagataḥ puruṣottamaḥ

1.22.25

आश्रित्य तमसो वृत्तिम् अन्तकाले तथा प्रभुः । रुद्रस्वरूपी भगवान् एकांशेन भवत्य् अजः

āśritya tamaso vṛttim antakāle tathā prabhuḥ / rudrasvarūpī bhagavān ekāṃśena bhavaty ajaḥ

1.22.26

अग्न्यन्तकादिरूपेण भागेनान्येन वर्तते । कालस्वरूपो भागो ऽन्यः सर्वभूतानि चापरः

agnyantakādirūpeṇa bhāgenānyena vartate / kālasvarūpo bhāgo 'nyaḥ sarvabhūtāni cāparaḥ

1.22.27

विनाशं कुर्वतस् तस्य चतुर्धैवं महात्मनः । विभागकल्पना ब्रह्मन् कथ्यते सार्वकालिकी

vināśaṃ kurvatas tasya caturdhaivaṃ mahātmanaḥ / vibhāgakalpanā brahman kathyate sārvakālikī

1.22.28

ब्रह्मा दक्षादयः कालस् तथैवाखिलजन्तवः । विभूतयो हरेर् एता जगतः सृष्टिहेतवः

brahmā dakṣādayaḥ kālas tathaivākhilajantavaḥ / vibhūtayo harer etā jagataḥ sṛṣṭihetavaḥ

1.22.29

विष्णुर् मन्वादयः कालः सर्वभूतानि च द्विज । स्थितेर् निमित्तभूतस्य विष्णोर् एता विभूतयः

viṣṇur manvādayaḥ kālaḥ sarvabhūtāni ca dvija / sthiter nimittabhūtasya viṣṇor etā vibhūtayaḥ

1.22.30

रुद्रः कालो ऽन्तकाद्याश् च समस्ताश् चैव जन्तवः । चतुर्धा प्रलयायैता जनार्दनविभूतयः

rudraḥ kālo 'ntakādyāś ca samastāś caiva jantavaḥ / caturdhā pralayāyaitā janārdanavibhūtayaḥ

1.22.31

जगदादौ तथा मध्ये सृष्टिर् आप्रलयाद् द्विज । धात्रा मरीचिमिश्रैश् च क्रियते जन्तुभिस् तथा

jagadādau tathā madhye sṛṣṭir āpralayād dvija / dhātrā marīcimiśraiś ca kriyate jantubhis tathā

1.22.32

ब्रह्मा सृजत्य् आदिकाले मरीचिप्रमुखास् ततः । उत्पादयन्त्य् अपत्यानि जन्तवश् च प्रतिक्षणम्

brahmā sṛjaty ādikāle marīcipramukhās tataḥ / utpādayanty apatyāni jantavaś ca pratikṣaṇam

1.22.33

कालेन न विना ब्रह्मा सृष्टिनिष्पादको द्विज । न प्रजापतयः सर्वे न चैवाखिलजन्तवः

kālena na vinā brahmā sṛṣṭiniṣpādako dvija / na prajāpatayaḥ sarve na caivākhilajantavaḥ

1.22.34

एवम् एव विभागो ऽयं स्थिताव् अप्य् उपदिश्यते । चतुर्धा देवदेवस्य मैत्रेय प्रलये तथा

evam eva vibhāgo 'yaṃ sthitāv apy upadiśyate / caturdhā devadevasya maitreya pralaye tathā

1.22.35

यत् किंचित् सृज्यते येन सत्त्वजातेन वै द्विज । तस्य सृज्यस्य संभूतौ तत् सर्वं वै हरेस् तनुः

yat kiṃcit sṛjyate yena sattvajātena vai dvija / tasya sṛjyasya saṃbhūtau tat sarvaṃ vai hares tanuḥ

1.22.36

हन्ति यावत् क्वचित् किंचित् भूतं स्थावरजङ्गमम् । जनार्दनस्य तद् रौद्रं मैत्रेयान्तकरं वपुः

hanti yāvat kvacit kiṃcit bhūtaṃ sthāvarajaṅgamam / janārdanasya tad raudraṃ maitreyāntakaraṃ vapuḥ

1.22.37

एवम् एव जगत्स्रष्टा जगत्पाता तथा जगत् । जगद्भक्षयिता देवः समस्तस्य जनार्दनः

evam eva jagatsraṣṭā jagatpātā tathā jagat / jagadbhakṣayitā devaḥ samastasya janārdanaḥ

1.22.38

सर्गस्थित्यन्तकालेषु त्रिधैवं संप्रवर्तते । गुणप्रवृत्त्या परमं पदं तस्यागुणं महत्

sargasthityantakāleṣu tridhaivaṃ saṃpravartate / guṇapravṛttyā paramaṃ padaṃ tasyāguṇaṃ mahat

1.22.39

तच् च ज्ञानमयं व्यापि स्वसंवेद्यम् अनौपमम् । चतुष्प्रकारं तद् अपि स्वरूपं परमात्मनः

tac ca jñānamayaṃ vyāpi svasaṃvedyam anaupamam / catuṣprakāraṃ tad api svarūpaṃ paramātmanaḥ

1.22.40

मैत्रेय उवाच —

चतुष्प्रकारतां तस्य ब्रह्मभूतस्य वै मुने । त्वाम् आचक्ष्व यथान्यायं यद् उक्तं परमं पदम्

catuṣprakāratāṃ tasya brahmabhūtasya vai mune / tvām ācakṣva yathānyāyaṃ yad uktaṃ paramaṃ padam

1.22.41

पराशर उवाच —

मैत्रेय कारणं प्रोक्तं साधनं सर्ववस्तुषु । साध्यं च वस्त्व् अभिमतं यत् साधयितुम् आत्मनः

maitreya kāraṇaṃ proktaṃ sādhanaṃ sarvavastuṣu / sādhyaṃ ca vastv abhimataṃ yat sādhayitum ātmanaḥ

1.22.42

योगिनो मुक्तिकामस्य प्राणायामादि साधनम् । साध्यं च परमं ब्रह्म पुनर् नावर्तते यतः

yogino muktikāmasya prāṇāyāmādi sādhanam / sādhyaṃ ca paramaṃ brahma punar nāvartate yataḥ

1.22.43

साधनालम्बनं ज्ञानं मुक्तये योगिनां हि यत् । स भेदः प्रथमस् तस्य ज्ञानभूतस्य वै मुने

sādhanālambanaṃ jñānaṃ muktaye yogināṃ hi yat / sa bhedaḥ prathamas tasya jñānabhūtasya vai mune

1.22.44

युञ्जतः क्लेशमुक्त्यर्थं साध्यं यद् ब्रह्मयोगिनः । तदालम्बनविज्ञानं द्वितीयो ऽंशो महामुने

yuñjataḥ kleśamuktyarthaṃ sādhyaṃ yad brahmayoginaḥ / tadālambanavijñānaṃ dvitīyo 'ṃśo mahāmune

1.22.45

उभयोस् त्व् अविभागेन साध्यसाधनयोर् हि यत् । विज्ञानम् अद्वैतमयं तद्भागो ऽन्यो मयोदितः

ubhayos tv avibhāgena sādhyasādhanayor hi yat / vijñānam advaitamayaṃ tadbhāgo 'nyo mayoditaḥ

1.22.46

ज्ञानत्रयस्य चैतस्य विशेषो यो महामुने । तन् निराकरणद्वारदर्शितात्मस्वरूपवत्

jñānatrayasya caitasya viśeṣo yo mahāmune / tan nirākaraṇadvāradarśitātmasvarūpavat

1.22.47

निर्व्यापारम् अनाख्येयं व्याप्तिमात्रम् अनौपमम् । आत्मसंबोधविषयं सत्तामात्रम् अलक्षणम्

nirvyāpāram anākhyeyaṃ vyāptimātram anaupamam / ātmasaṃbodhaviṣayaṃ sattāmātram alakṣaṇam

1.22.48

प्रशान्तम् अभयं शुद्धं दुर्विभाव्यम् असंश्रयम् । विष्णोर् ज्ञानमयस्योक्तं तज् ज्ञानं परमं पदम्

praśāntam abhayaṃ śuddhaṃ durvibhāvyam asaṃśrayam / viṣṇor jñānamayasyoktaṃ taj jñānaṃ paramaṃ padam

1.22.49

तत्राज्ञाननिरोधेन योगिनो यान्ति ये लयम् । संसारकर्षणोप्तौ ते यान्ति निर्बीजतां द्विज

tatrājñānanirodhena yogino yānti ye layam / saṃsārakarṣaṇoptau te yānti nirbījatāṃ dvija

1.22.50

एवंप्रकारम् अमलं नित्यं व्यापकम् अक्षयम् । समस्तहेयरहितं विष्ण्वाख्यं परमं पदम्

evaṃprakāram amalaṃ nityaṃ vyāpakam akṣayam / samastaheyarahitaṃ viṣṇvākhyaṃ paramaṃ padam

1.22.51

तद् ब्रह्म परमं योगी यतो नावर्तते पुनः । अपुण्यपुण्योपरमे क्षीणक्लेशो ऽतिनिर्मलः

tad brahma paramaṃ yogī yato nāvartate punaḥ / apuṇyapuṇyoparame kṣīṇakleśo 'tinirmalaḥ

1.22.52

द्वे रूपे ब्रह्मणस् तस्य मूर्तं चामूर्तम् एव च । क्षराक्षरस्वरूपे ते सर्वभूतेषु च स्थिते

dve rūpe brahmaṇas tasya mūrtaṃ cāmūrtam eva ca / kṣarākṣarasvarūpe te sarvabhūteṣu ca sthite

1.22.53

अक्षरं तत् परं ब्रह्म क्षरं सर्वम् इदं जगत् । एकदेशस्थितस्येन्दोर् ज्योत्स्ना विस्तारिणी यथा । परस्य ब्रह्मणः शक्तिस् तथैतद् अखिलं जगत्

akṣaraṃ tat paraṃ brahma kṣaraṃ sarvam idaṃ jagat / ekadeśasthitasyendor jyotsnā vistāriṇī yathā / parasya brahmaṇaḥ śaktis tathaitad akhilaṃ jagat

1.22.54

तत्राप्य् आसन्नदूरत्वाद् बहुत्वस्वल्पतामयः । ज्योत्स्नाभेदो ऽस्ति तच्छक्तेस् तद्वन् मैत्रेय विद्यते

tatrāpy āsannadūratvād bahutvasvalpatāmayaḥ / jyotsnābhedo 'sti tacchaktes tadvan maitreya vidyate

1.22.55

ब्रह्मविष्णुशिवा ब्रह्मन् प्रधाना ब्रह्मशक्तयः । ततश् च देवा मैत्रेय न्यूना दक्षादयस् ततः

brahmaviṣṇuśivā brahman pradhānā brahmaśaktayaḥ / tataś ca devā maitreya nyūnā dakṣādayas tataḥ

1.22.56

ततो मनुष्याः पशवो मृगपक्षिसरीसृपाः । न्यूना न्यूनतराश् चैव वृक्षगुल्मादयस् ततः

tato manuṣyāḥ paśavo mṛgapakṣisarīsṛpāḥ / nyūnā nyūnatarāś caiva vṛkṣagulmādayas tataḥ

1.22.57

तद् एतद् अक्षयं नित्यं जगन् मुनिवराखिलम् । आविर्भावतिरोभावजन्मनाशविकल्पवत्

tad etad akṣayaṃ nityaṃ jagan munivarākhilam / āvirbhāvatirobhāvajanmanāśavikalpavat

1.22.58

सर्वशक्तिमयो विष्णुः स्वरूपं ब्रह्मणो ऽपरम् । मूर्तं यद् योगिभिः पूर्वं योगारम्भेषु चिन्त्यते

sarvaśaktimayo viṣṇuḥ svarūpaṃ brahmaṇo 'param / mūrtaṃ yad yogibhiḥ pūrvaṃ yogārambheṣu cintyate

1.22.59

सालम्बनो महायोगः सबीजो यत्र संस्थितः । मनस्य् अव्याहते सम्यग् युञ्जतां जायते मुने

sālambano mahāyogaḥ sabījo yatra saṃsthitaḥ / manasy avyāhate samyag yuñjatāṃ jāyate mune

1.22.60

स परः सर्वशक्तीनां ब्रह्मणः समनन्तरः । मूर्तं ब्रह्म महाभाग सर्वब्रह्ममयो हरिः

sa paraḥ sarvaśaktīnāṃ brahmaṇaḥ samanantaraḥ / mūrtaṃ brahma mahābhāga sarvabrahmamayo hariḥ

1.22.61

तत्र सर्वम् इदं प्रोतम् ओतं चैवाखिलं जगत् । ततो जगज् जगत् तस्मिन् स जगच् चाखिलं मुने

tatra sarvam idaṃ protam otaṃ caivākhilaṃ jagat / tato jagaj jagat tasmin sa jagac cākhilaṃ mune

1.22.62

क्षराक्षरमयो विष्णुर् बिभर्त्य् अखिलम् ईश्वरः । पुरुषाव्याकृतमयं भूषणास्त्रस्वरूपवत्

kṣarākṣaramayo viṣṇur bibharty akhilam īśvaraḥ / puruṣāvyākṛtamayaṃ bhūṣaṇāstrasvarūpavat

1.22.63

मैत्रेय उवाच —

भूषणास्त्रस्वरूपस्थं यद् एतद् अखिलं जगत् । बिभर्ति भगवान् विष्णुस् तन् ममाख्यातुम् अर्हसि

bhūṣaṇāstrasvarūpasthaṃ yad etad akhilaṃ jagat / bibharti bhagavān viṣṇus tan mamākhyātum arhasi

1.22.64

पराशर उवाच —

नमस् कृत्वाप्रमेयाय विष्णवे प्रभविष्णवे । कथयामि यथाख्यातं वसिष्ठेन ममाभवत्

namas kṛtvāprameyāya viṣṇave prabhaviṣṇave / kathayāmi yathākhyātaṃ vasiṣṭhena mamābhavat

1.22.65

आत्मानम् अस्य जगतो निर्लेपम् अगुणामलम् । बिभर्ति कौस्तुभमणिस्वरूपं भगवान् हरिः

ātmānam asya jagato nirlepam aguṇāmalam / bibharti kaustubhamaṇisvarūpaṃ bhagavān hariḥ

1.22.66

श्रीवत्ससंस्थानधरम् अनन्ते च समाश्रितम् । प्रधानं बुद्धिर् अप्य् आस्ते गदारूपेण माधवे

śrīvatsasaṃsthānadharam anante ca samāśritam / pradhānaṃ buddhir apy āste gadārūpeṇa mādhave

1.22.67

भूतादिम् इन्द्रियादिं च द्विधाहंकारम् ईश्वरः । बिभर्ति शङ्खरूपेण शार्ङ्गरूपेण च स्थितम्

bhūtādim indriyādiṃ ca dvidhāhaṃkāram īśvaraḥ / bibharti śaṅkharūpeṇa śārṅgarūpeṇa ca sthitam

1.22.68

चलत्स्वरूपम् अत्यन्तं जवेनान्तरितानिलम् । चक्रस्वरूपं च मनो धत्ते विष्णुकरे स्थितम्

calatsvarūpam atyantaṃ javenāntaritānilam / cakrasvarūpaṃ ca mano dhatte viṣṇukare sthitam

1.22.69

पञ्चरूपा तु या माला वैजयन्ती गदाभृतः । सा भूतहेतुसंघाता भूतमाला च वै द्विज

pañcarūpā tu yā mālā vaijayantī gadābhṛtaḥ / sā bhūtahetusaṃghātā bhūtamālā ca vai dvija

1.22.70

यानीन्द्रियाण्य् अशेषाणि बुद्धिकर्मात्मकानि वै । शररूपाण्य् अशेषाणि तानि धत्ते जनार्दनः

yānīndriyāṇy aśeṣāṇi buddhikarmātmakāni vai / śararūpāṇy aśeṣāṇi tāni dhatte janārdanaḥ

1.22.71

बिभर्ति यच् चासिरत्नम् अच्युतो ऽत्यन्तनिर्मलम् । विद्यामयं तु तज् ज्ञानम् अविद्याचर्मसंस्थितम्

bibharti yac cāsiratnam acyuto 'tyantanirmalam / vidyāmayaṃ tu taj jñānam avidyācarmasaṃsthitam

1.22.72

इत्थं पुमान् प्रधानं च बुद्ध्यहंकारम् एव च । भूतानि च हृषीकेशे मनः सर्वेन्द्रियाणि च । विद्याविद्ये च मैत्रेय सर्वम् एतत् समाश्रितम्

itthaṃ pumān pradhānaṃ ca buddhyahaṃkāram eva ca / bhūtāni ca hṛṣīkeśe manaḥ sarvendriyāṇi ca / vidyāvidye ca maitreya sarvam etat samāśritam

1.22.73

अस्त्रभूषणसंस्थानस्वरूपं रूपवर्जितः । बिभर्ति मायारूपो ऽसौ श्रेयसे प्राणिनां हरिः

astrabhūṣaṇasaṃsthānasvarūpaṃ rūpavarjitaḥ / bibharti māyārūpo 'sau śreyase prāṇināṃ hariḥ

1.22.74

सविकारं प्रधानं च पुमांसं चाखिलं जगत् । बिभर्ति पुण्डरीकाक्षस् तद् एवं परमेश्वरः

savikāraṃ pradhānaṃ ca pumāṃsaṃ cākhilaṃ jagat / bibharti puṇḍarīkākṣas tad evaṃ parameśvaraḥ

1.22.75

या विद्या या तथाविद्या यत् सद् यच् चासद् अव्यये । तत् सर्वं सर्वभूतेशे मैत्रेय मधुसूदने

yā vidyā yā tathāvidyā yat sad yac cāsad avyaye / tat sarvaṃ sarvabhūteśe maitreya madhusūdane

1.22.76

कलाकाष्ठानिमेषादिदिनर्त्वयनहायनैः । कालस्वरूपो भगवान् अपारो हरिर् अव्ययः

kalākāṣṭhānimeṣādidinartvayanahāyanaiḥ / kālasvarūpo bhagavān apāro harir avyayaḥ

1.22.77

भूर्लोको ऽथ भुवर्लोकः स्वर्लोको मुनिसत्तम । महर् जनस् तपः सत्यं सप्तलोकान् इमान् विभुः

bhūrloko 'tha bhuvarlokaḥ svarloko munisattama / mahar janas tapaḥ satyaṃ saptalokān imān vibhuḥ

1.22.78

लोकात्ममूर्तिः सर्वेषां पूर्वेषाम् अपि पूर्वजः । आधारः सर्वविद्यानां स्वयम् एव हरिः स्थितः

lokātmamūrtiḥ sarveṣāṃ pūrveṣām api pūrvajaḥ / ādhāraḥ sarvavidyānāṃ svayam eva hariḥ sthitaḥ

1.22.79

देवमानुषपश्वादिस्वरूपैर् बहुभिर् विभुः । स्थितः सर्वेश्वरो ऽनन्तो भूतमूर्तिर् अमूर्तिमान्

devamānuṣapaśvādisvarūpair bahubhir vibhuḥ / sthitaḥ sarveśvaro 'nanto bhūtamūrtir amūrtimān

1.22.80

ऋचो यजूंषि सामानि तथैवाथर्वणानि च । इतिहासोपवेदाश् च वेदान्तेषु तथोक्तयः

ṛco yajūṃṣi sāmāni tathaivātharvaṇāni ca / itihāsopavedāś ca vedānteṣu tathoktayaḥ

1.22.81

वेदाङ्गानि समस्तानि मन्वादिगदितानि च । शास्त्राण्य् अशेषाण्य् आख्यानान्य् अनुवाकाश् च ये क्वचित्

vedāṅgāni samastāni manvādigaditāni ca / śāstrāṇy aśeṣāṇy ākhyānāny anuvākāś ca ye kvacit

1.22.82

काव्यालापाश् च ये केचिद् गीतकान्य् अखिलानि च । शब्दमूर्तिधरस्यैतद् वपुर् विष्णोर् महात्मनः

kāvyālāpāś ca ye kecid gītakāny akhilāni ca / śabdamūrtidharasyaitad vapur viṣṇor mahātmanaḥ

1.22.83

यानि मूर्तान्य् अमूर्तानि यान्य् अत्रान्यत्र वा क्वचित् । सन्ति वै वस्तुजातानि तानि सर्वाणि तद्वपुः

yāni mūrtāny amūrtāni yāny atrānyatra vā kvacit / santi vai vastujātāni tāni sarvāṇi tadvapuḥ

1.22.84

अहं हरिः सर्वम् इदं जनार्दनो नान्यत् ततः कारणकार्यजातम् । ईदृङ् मनो यस्य न तस्य भूयो भवोद्भवा द्वन्द्वगदा भवन्ति

ahaṃ hariḥ sarvam idaṃ janārdano nānyat tataḥ kāraṇakāryajātam / īdṛṅ mano yasya na tasya bhūyo bhavodbhavā dvandvagadā bhavanti

1.22.85

इत्य् एष ते ऽंशः प्रथमः पुराणस्यास्य वै द्विज । यथावत् कथितो यस्मिञ् श्रुते पापैर् विमुच्यते

ity eṣa te 'ṃśaḥ prathamaḥ purāṇasyāsya vai dvija / yathāvat kathito yasmiñ śrute pāpair vimucyate

1.22.86

कार्त्तिक्यां पुष्करस्नाने द्वादशाब्दे तु यत् फलम् । तद् अस्य श्रवणे सर्वं मैत्रेयाप्नोति मानवः

kārttikyāṃ puṣkarasnāne dvādaśābde tu yat phalam / tad asya śravaṇe sarvaṃ maitreyāpnoti mānavaḥ

1.22.87

देवर्षिपितृगन्धर्वयक्षादीनां च संभवम् । भवन्ति शृण्वतः पुंसो देवाद्या वरदा मुने

devarṣipitṛgandharvayakṣādīnāṃ ca saṃbhavam / bhavanti śṛṇvataḥ puṃso devādyā varadā mune

1.22.88