मैत्रेय उवाच —

भगवन् सर्वम् आख्यातं ममैतद् अखिलं त्वया । जगतः सर्गसंबन्धि यत् पृष्टो ऽसि गुरो मया

bhagavan sarvam ākhyātaṃ mamaitad akhilaṃ tvayā / jagataḥ sargasaṃbandhi yat pṛṣṭo 'si guro mayā

2.1.1

यो ऽयम् अंशो जगत्सृष्टिसंबन्धो गदितस् त्वया । तत्राहं श्रोतुम् इच्छामि भूयो ऽपि मुनिसत्तम

yo 'yam aṃśo jagatsṛṣṭisaṃbandho gaditas tvayā / tatrāhaṃ śrotum icchāmi bhūyo 'pi munisattama

2.1.2

प्रियव्रतोत्तानपादौ सुतौ स्वायम्भुवस्य यौ । तयोर् उत्तानपादस्य ध्रुवः पुत्रस् त्वयोदितः

priyavratottānapādau sutau svāyambhuvasya yau / tayor uttānapādasya dhruvaḥ putras tvayoditaḥ

2.1.3

प्रियव्रतस्य नैवोक्ता भवता द्विज संततिः । ताम् अहं श्रोतुम् इच्छामि प्रसन्नो वक्तुम् अर्हसि

priyavratasya naivoktā bhavatā dvija saṃtatiḥ / tām ahaṃ śrotum icchāmi prasanno vaktum arhasi

2.1.4

पराशर उवाच —

कर्दमस्यात्मजां कन्याम् उपयेमे प्रियव्रतः । सम्राट् कुक्षिश् च तत्कन्ये दशपुत्रास् तथापरे

kardamasyātmajāṃ kanyām upayeme priyavrataḥ / samrāṭ kukṣiś ca tatkanye daśaputrās tathāpare

2.1.5

महाप्रज्ञा महावीर्या विनीता दयिताः पितुः । प्रियव्रतसुताः ख्यातास् तेषां नामानि मे शृणु

mahāprajñā mahāvīryā vinītā dayitāḥ pituḥ / priyavratasutāḥ khyātās teṣāṃ nāmāni me śṛṇu

2.1.6

आग्नीध्रश् चाग्निबाहुश् च वपुष्मान् द्युतिमांस् तथा । मेधा मेधातिथिर् भव्यः सवनः पुत्र एव च

āgnīdhraś cāgnibāhuś ca vapuṣmān dyutimāṃs tathā / medhā medhātithir bhavyaḥ savanaḥ putra eva ca

2.1.7

ज्योतिष्मान् दशमस् तेषां सत्यनामा सुतो ऽभवत् । प्रियव्रतस्य पुत्राणां प्रख्याता बलवीर्यतः

jyotiṣmān daśamas teṣāṃ satyanāmā suto 'bhavat / priyavratasya putrāṇāṃ prakhyātā balavīryataḥ

2.1.8

मेधाग्निबाहुपुत्रास् तु त्रयो योगपरायणाः । जातिस्मरा महाभागा न राज्याय मनो दधुः

medhāgnibāhuputrās tu trayo yogaparāyaṇāḥ / jātismarā mahābhāgā na rājyāya mano dadhuḥ

2.1.9

निर्ममाः सर्वकालं तु समस्तार्थेषु वै मुने । चक्रुः क्रिया यथान्यायम् अफलाकाङ्क्षिणो हि ते

nirmamāḥ sarvakālaṃ tu samastārtheṣu vai mune / cakruḥ kriyā yathānyāyam aphalākāṅkṣiṇo hi te

2.1.10

प्रियव्रतो ददौ तेषां सप्तानां मुनिसत्तम । विभज्य सप्त द्वीपानि मैत्रेय सुमहात्मनाम्

priyavrato dadau teṣāṃ saptānāṃ munisattama / vibhajya sapta dvīpāni maitreya sumahātmanām

2.1.11

जम्बूद्वीपं महाभाग सो ऽग्नीध्राय ददौ पिता । मेधातिथेस् तथा प्रादात् प्लक्षद्वीपम् अथापरम्

jambūdvīpaṃ mahābhāga so 'gnīdhrāya dadau pitā / medhātithes tathā prādāt plakṣadvīpam athāparam

2.1.12

शाल्मले च वपुष्मन्तं नरेन्द्रम् अभिषिक्तवान् । ज्योतिष्मन्तं कुशद्वीपे राजानं कृतवान् प्रभुः

śālmale ca vapuṣmantaṃ narendram abhiṣiktavān / jyotiṣmantaṃ kuśadvīpe rājānaṃ kṛtavān prabhuḥ

2.1.13

द्युतिमन्तं च राजानं क्रौञ्चद्वीपे समादिशत् । शाकद्वीपेश्वरं चापि भव्यं चक्रे प्रियव्रतः

dyutimantaṃ ca rājānaṃ krauñcadvīpe samādiśat / śākadvīpeśvaraṃ cāpi bhavyaṃ cakre priyavrataḥ

2.1.14

पुष्कराधिपतिं चक्रे सवनं चापि स प्रभुः । जम्बूद्वीपेश्वरो यस् तु आग्नीध्रो मुनिसत्तम । तस्य पुत्रा बभूवुस् ते प्रजापतिसमा नव

puṣkarādhipatiṃ cakre savanaṃ cāpi sa prabhuḥ / jambūdvīpeśvaro yas tu āgnīdhro munisattama / tasya putrā babhūvus te prajāpatisamā nava

2.1.15

नाभिः किंपुरुषश् चैव हरिवर्ष इलावृतः । रम्यो हिरण्वान् षष्ठस् तु कुरुर् भद्राश्व एव च । केतुमालस् तथैवान्यः साधुचेष्टो नृपो ऽभवत्

nābhiḥ kiṃpuruṣaś caiva harivarṣa ilāvṛtaḥ / ramyo hiraṇvān ṣaṣṭhas tu kurur bhadrāśva eva ca / ketumālas tathaivānyaḥ sādhuceṣṭo nṛpo 'bhavat

2.1.16

जम्बूद्वीपविभागांस् तु तेषां विप्र निशामय । पित्रा दत्तं हिमाह्वं तु वर्षं नाभेस् तु दक्षिणम्

jambūdvīpavibhāgāṃs tu teṣāṃ vipra niśāmaya / pitrā dattaṃ himāhvaṃ tu varṣaṃ nābhes tu dakṣiṇam

2.1.17

हेमकूटं तथा वर्षं ददौ किंपुरुषाय सः । तृतीयं नैषधं वर्षं हरिवर्षाय दत्तवान्

hemakūṭaṃ tathā varṣaṃ dadau kiṃpuruṣāya saḥ / tṛtīyaṃ naiṣadhaṃ varṣaṃ harivarṣāya dattavān

2.1.18

इलावृताय प्रददौ मेरुर् यत्र तु मध्यमे । नीलाचलाश्रितं वर्षं रम्याय प्रददौ पिता

ilāvṛtāya pradadau merur yatra tu madhyame / nīlācalāśritaṃ varṣaṃ ramyāya pradadau pitā

2.1.19

श्वेतं यद् उत्तरं तस्मात् पित्रा दत्तं हिरण्वते

śvetaṃ yad uttaraṃ tasmāt pitrā dattaṃ hiraṇvate

2.1.20

यद् उत्तरं शृङ्गवतो वर्षं तत् कुरवे ददौ । मेरोः पूर्वेण यद् वर्षं भद्राश्वाय प्रदत्तवान्

yad uttaraṃ śṛṅgavato varṣaṃ tat kurave dadau / meroḥ pūrveṇa yad varṣaṃ bhadrāśvāya pradattavān

2.1.21

गन्धमादनवर्षं तु केतुमालाय दत्तवान् । इत्य् एतानि ददौ तेभ्यः पुत्रेभ्यः स नरेश्वरः

gandhamādanavarṣaṃ tu ketumālāya dattavān / ity etāni dadau tebhyaḥ putrebhyaḥ sa nareśvaraḥ

2.1.22

वर्षेष्व् एतेषु तान् पुत्रान् अभिषिच्य स भूपतिः । सालग्रामं महापुण्यं मैत्रेय तपसे ययौ

varṣeṣv eteṣu tān putrān abhiṣicya sa bhūpatiḥ / sālagrāmaṃ mahāpuṇyaṃ maitreya tapase yayau

2.1.23

यानि किंपुरुषादीनि वर्षाण्य् अष्टौ महामुने । तेषां स्वाभाविकी सिद्धिः सुखप्राया ह्य् अयत्नतः

yāni kiṃpuruṣādīni varṣāṇy aṣṭau mahāmune / teṣāṃ svābhāvikī siddhiḥ sukhaprāyā hy ayatnataḥ

2.1.24

विपर्ययो न तेष्व् अस्ति जरामृत्युभयं न च । धर्माधर्मौ न तेष्व् आस्तां नोत्तमाधममध्यमाः

viparyayo na teṣv asti jarāmṛtyubhayaṃ na ca / dharmādharmau na teṣv āstāṃ nottamādhamamadhyamāḥ

2.1.25

न तेष्व् अस्ति युगावस्था क्षेत्रेष्व् अष्टसु सर्वदा । हिमाह्वयं तु वै वर्षं नाभेर् आसीन् महात्मनः । तस्यर्षभो ऽभवत् पुत्रो मेरुदेव्यां महाद्युतिः

na teṣv asti yugāvasthā kṣetreṣv aṣṭasu sarvadā / himāhvayaṃ tu vai varṣaṃ nābher āsīn mahātmanaḥ / tasyarṣabho 'bhavat putro merudevyāṃ mahādyutiḥ

2.1.26

ऋषभाद् भरतो जज्ञे ज्येष्ठः पुत्रशतस्य सः । कृत्वा राज्यं स्वधर्मेण तथेष्ट्वा विविधान् मखान्

ṛṣabhād bharato jajñe jyeṣṭhaḥ putraśatasya saḥ / kṛtvā rājyaṃ svadharmeṇa tatheṣṭvā vividhān makhān

2.1.27

अभिषिच्य सुतं वीरं भरतं पृथिवीपतिः । तपसे स महाभागः पुलहस्याश्रमं ययौ

abhiṣicya sutaṃ vīraṃ bharataṃ pṛthivīpatiḥ / tapase sa mahābhāgaḥ pulahasyāśramaṃ yayau

2.1.28

वानप्रस्थविधानेन तत्रापि कृतनिश्चयः । तपस् तेपे यथान्यायम् इयाज स महीपतिः

vānaprasthavidhānena tatrāpi kṛtaniścayaḥ / tapas tepe yathānyāyam iyāja sa mahīpatiḥ

2.1.29

तपसा कर्षितो ऽत्यर्थं कृशो धमनिसंततः । नग्नो वीटां मुखे दत्त्वा वीराध्वानं ततो गतः

tapasā karṣito 'tyarthaṃ kṛśo dhamanisaṃtataḥ / nagno vīṭāṃ mukhe dattvā vīrādhvānaṃ tato gataḥ

2.1.30

ततश् च भारतं वर्षम् एतल् लोकेषु गीयते । भरताय यतः पित्रा दत्तं प्रातिष्ठता वनम्

tataś ca bhārataṃ varṣam etal lokeṣu gīyate / bharatāya yataḥ pitrā dattaṃ prātiṣṭhatā vanam

2.1.31

सुमतिर् भरतस्याभूत् पुत्रः परमधार्मिकः । कृत्वा सम्यग् ददौ तस्मै राज्यम् इष्टमखः पिता

sumatir bharatasyābhūt putraḥ paramadhārmikaḥ / kṛtvā samyag dadau tasmai rājyam iṣṭamakhaḥ pitā

2.1.32

पुत्रसंक्रामितश्रीस् तु भरतः स महीपतिः । योगाभ्यासरतः प्राणान् सालग्रामे ऽत्यजन् मुने

putrasaṃkrāmitaśrīs tu bharataḥ sa mahīpatiḥ / yogābhyāsarataḥ prāṇān sālagrāme 'tyajan mune

2.1.33

अजायत च विप्रो ऽसौ योगिनां प्रवरे कुले । मैत्रेय तस्य चरितं कथयिष्यामि ते पुनः

ajāyata ca vipro 'sau yogināṃ pravare kule / maitreya tasya caritaṃ kathayiṣyāmi te punaḥ

2.1.34

सुमतेस् तेजसस् तस्माद् इन्द्रद्युम्नो व्यजायत । परमेष्ठी ततस् तस्मात् प्रतिहारस् तदन्वयः

sumates tejasas tasmād indradyumno vyajāyata / parameṣṭhī tatas tasmāt pratihāras tadanvayaḥ

2.1.35

प्रतिहर्तेति विख्यात उत्पन्नस् तस्य चात्मजः । भुवस् तस्माद् अथोद्गीथः प्रस्तावस् तत्सुतो विभुः

pratiharteti vikhyāta utpannas tasya cātmajaḥ / bhuvas tasmād athodgīthaḥ prastāvas tatsuto vibhuḥ

2.1.36

पृथुस् ततस् ततो नक्तो नक्तस्यापि गयः सुतः । नरो गयस्य तनयस् तत्पुत्रो ऽभूद् विराट् ततः

pṛthus tatas tato nakto naktasyāpi gayaḥ sutaḥ / naro gayasya tanayas tatputro 'bhūd virāṭ tataḥ

2.1.37

तस्य पुत्रो महावीर्यो धीमांस् तस्माद् अजायत । महान्तो ऽपि ततश् चाभून् मनस्युस् तस्य चात्मजः

tasya putro mahāvīryo dhīmāṃs tasmād ajāyata / mahānto 'pi tataś cābhūn manasyus tasya cātmajaḥ

2.1.38

त्वष्टा त्वष्टुश् च विरजो रजस् तस्याप्य् अभूत् सुतः । शतजिद् रजसस् तस्य जज्ञे पुत्रशतं मुने

tvaṣṭā tvaṣṭuś ca virajo rajas tasyāpy abhūt sutaḥ / śatajid rajasas tasya jajñe putraśataṃ mune

2.1.39

विष्वग्ज्योतिःप्रधानास् ते यैर् इमा वर्धिताः प्रजाः । तैर् इदं भारतं वर्षं नवभेदम् अलंकृतम्

viṣvagjyotiḥpradhānās te yair imā vardhitāḥ prajāḥ / tair idaṃ bhārataṃ varṣaṃ navabhedam alaṃkṛtam

2.1.40

तेषां वंशप्रसूतैस् तु भुक्तेयं भारती पुरा । कृतत्रेतादिसर्गेण युगाख्या ह्य् एकसप्ततिः

teṣāṃ vaṃśaprasūtais tu bhukteyaṃ bhāratī purā / kṛtatretādisargeṇa yugākhyā hy ekasaptatiḥ

2.1.41

एष स्वायंभुवः सर्गो येनेदं पूरितं जगत् । वाराहे तु मुने कल्पे पूर्वमन्वन्तराधिपः

eṣa svāyaṃbhuvaḥ sargo yenedaṃ pūritaṃ jagat / vārāhe tu mune kalpe pūrvamanvantarādhipaḥ

2.1.42