पराशर उवाच —

ततो ऽभिध्यायतस् तस्य जज्ञिरे मानसाः प्रजाः । तच्छरीरसमुत्पन्नैः कार्यैस् तैः करणैः सह । क्षेत्रज्ञाः समवर्तन्त गात्रेभ्यस् तस्य धीमतः

tato 'bhidhyāyatas tasya jajñire mānasāḥ prajāḥ / taccharīrasamutpannaiḥ kāryais taiḥ karaṇaiḥ saha / kṣetrajñāḥ samavartanta gātrebhyas tasya dhīmataḥ

1.7.1

ते सर्वे समवर्तन्त ये मया प्राग् उदाहृताः । देवाद्याः स्थावरान्ताश् च त्रैगुण्यविषये स्थिताः

te sarve samavartanta ye mayā prāg udāhṛtāḥ / devādyāḥ sthāvarāntāś ca traiguṇyaviṣaye sthitāḥ

1.7.2

एवं भूतानि सृष्टानि चराणि स्थावराणि च

evaṃ bhūtāni sṛṣṭāni carāṇi sthāvarāṇi ca

1.7.3

यदास्य ताः प्रजाः सर्वा न व्यवर्धन्त धीमतः । तदान्यान् मानसान् पुत्रान् सदृशान् आत्मनो ऽसृजत्

yadāsya tāḥ prajāḥ sarvā na vyavardhanta dhīmataḥ / tadānyān mānasān putrān sadṛśān ātmano 'sṛjat

1.7.4

भृगुं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् अङ्गिरसं तथा । मरीचिं दक्षम् अत्रिं च वसिष्ठं चैव मानसान्

bhṛguṃ pulastyaṃ pulahaṃ kratum aṅgirasaṃ tathā / marīciṃ dakṣam atriṃ ca vasiṣṭhaṃ caiva mānasān

1.7.5

नव ब्रह्माण इत्य् एते पुराणे निश्चयं गताः

nava brahmāṇa ity ete purāṇe niścayaṃ gatāḥ

1.7.6

सनन्दनादयो ये च पूर्वं सृष्टास् तु वेधसा । न ते लोकेष्व् असज्जन्त निरपेक्षाः प्रजासु ते

sanandanādayo ye ca pūrvaṃ sṛṣṭās tu vedhasā / na te lokeṣv asajjanta nirapekṣāḥ prajāsu te

1.7.7

सर्वे ते ऽभ्यागतज्ञाना वीतरागा विमत्सराः । तेष्व् एवं निरपेक्षेषु लोकसृष्टौ महात्मनः । ब्रह्मणो ऽभून् महान् क्रोधस् त्रैलोक्यदहनक्षमः

sarve te 'bhyāgatajñānā vītarāgā vimatsarāḥ / teṣv evaṃ nirapekṣeṣu lokasṛṣṭau mahātmanaḥ / brahmaṇo 'bhūn mahān krodhas trailokyadahanakṣamaḥ

1.7.8

तस्य क्रोधसमुद्भूतं ज्वालामालाविदीपितम् । ब्रह्मणो ऽभूत् तदा सर्वं त्रैलोक्यम् अखिलं मुने

tasya krodhasamudbhūtaṃ jvālāmālāvidīpitam / brahmaṇo 'bhūt tadā sarvaṃ trailokyam akhilaṃ mune

1.7.9

भ्रुकुटीकुटिलात् तस्य ललाटात् क्रोधदीपितात् । समुत्पन्नस् तदा रुद्रो मध्याह्नार्कसमप्रभः । अर्धनारीनरवपुः प्रचण्डो ऽतिशरीरवान्

bhrukuṭīkuṭilāt tasya lalāṭāt krodhadīpitāt / samutpannas tadā rudro madhyāhnārkasamaprabhaḥ / ardhanārīnaravapuḥ pracaṇḍo 'tiśarīravān

1.7.10

विभजात्मानम् इत्य् उक्त्वा तं ब्रह्मान्तर्दधे ततः

vibhajātmānam ity uktvā taṃ brahmāntardadhe tataḥ

1.7.11

तथोक्तो ऽसौ द्विधा स्त्रीत्वं पुरुषत्वं तथाकरोत् । बिभेद पुरुषत्वं च दशधा चैकधा च सः

tathokto 'sau dvidhā strītvaṃ puruṣatvaṃ tathākarot / bibheda puruṣatvaṃ ca daśadhā caikadhā ca saḥ

1.7.12

सौम्यासौम्यैस् तथा शान्ताशान्तैः स्त्रीत्वं च स प्रभुः । बिभेद बहुधा देवः स्वरूपैर् असितैः सितैः

saumyāsaumyais tathā śāntāśāntaiḥ strītvaṃ ca sa prabhuḥ / bibheda bahudhā devaḥ svarūpair asitaiḥ sitaiḥ

1.7.13

ततो ब्रह्मात्मसंभूतं पूर्वं स्वायम्भुवं प्रभुः । आत्मानम् एव कृतवान् प्राजापत्ये मनुं द्विज

tato brahmātmasaṃbhūtaṃ pūrvaṃ svāyambhuvaṃ prabhuḥ / ātmānam eva kṛtavān prājāpatye manuṃ dvija

1.7.14

शतरूपां च तां नारीं तपोनिर्धूतकल्मषाम् । स्वायम्भुवो मनुर् देवः पत्नीत्वे जगृहे विभुः

śatarūpāṃ ca tāṃ nārīṃ taponirdhūtakalmaṣām / svāyambhuvo manur devaḥ patnītve jagṛhe vibhuḥ

1.7.15

तस्माच् च पुरुषाद् देवी शतरूपा व्यजायत । प्रियव्रतोत्तानपादौ प्रसूत्याकूतिसंज्ञितम् । कन्याद्वयं च धर्मज्ञ रूपौदार्यगुणान्वितम्

tasmāc ca puruṣād devī śatarūpā vyajāyata / priyavratottānapādau prasūtyākūtisaṃjñitam / kanyādvayaṃ ca dharmajña rūpaudāryaguṇānvitam

1.7.16

ददौ प्रसूतिं दक्षाय आकूतिं रुचये पुरा । प्रजापतिः स जग्राह तयोर् जज्ञे सदक्षिणः । पुत्रो यज्ञो महाभाग दम्पत्योर् मिथुनं ततः

dadau prasūtiṃ dakṣāya ākūtiṃ rucaye purā / prajāpatiḥ sa jagrāha tayor jajñe sadakṣiṇaḥ / putro yajño mahābhāga dampatyor mithunaṃ tataḥ

1.7.17

यज्ञस्य दक्षिणायां तु पुत्रा द्वादश जज्ञिरे । यामा इति समाख्याता देवाः स्वायम्भुवे मनौ

yajñasya dakṣiṇāyāṃ tu putrā dvādaśa jajñire / yāmā iti samākhyātā devāḥ svāyambhuve manau

1.7.18

प्रसूत्यां च तथा दक्षश् चतस्रो विंशतिं तथा । ससर्ज कन्यास् तासां तु सम्यङ् नामानि मे शृणु

prasūtyāṃ ca tathā dakṣaś catasro viṃśatiṃ tathā / sasarja kanyās tāsāṃ tu samyaṅ nāmāni me śṛṇu

1.7.19

श्रद्धा लक्ष्मीर् धृतिस् तुष्टिर् पुष्टिर् मेधा क्रिया तथा । बुद्धिर् लज्जा वपुः शान्तिः सिद्धिः कीर्तिस् त्रयोदशी

śraddhā lakṣmīr dhṛtis tuṣṭir puṣṭir medhā kriyā tathā / buddhir lajjā vapuḥ śāntiḥ siddhiḥ kīrtis trayodaśī

1.7.20

पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः । ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः

patnyarthaṃ pratijagrāha dharmo dākṣāyaṇīḥ prabhuḥ / tābhyaḥ śiṣṭā yavīyasya ekādaśa sulocanāḥ

1.7.21

ख्यातिः सत्य् अथ संभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा । सन्नतिश् चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा

khyātiḥ saty atha saṃbhūtiḥ smṛtiḥ prītiḥ kṣamā tathā / sannatiś cānasūyā ca ūrjā svāhā svadhā tathā

1.7.22

भृगुर् भवो मरीचिश् च तथा चैवाङ्गिरा मुनिः । पुलस्त्यः पुलहश् चैव क्रतुश् चर्षिवरस् तथा

bhṛgur bhavo marīciś ca tathā caivāṅgirā muniḥ / pulastyaḥ pulahaś caiva kratuś carṣivaras tathā

1.7.23

अत्रिर् वसिष्ठो वह्निश् च पितरश् च यथाक्रमम् । ख्यात्याद्या जगृहुः कन्या मुनयो मुनिसत्तम

atrir vasiṣṭho vahniś ca pitaraś ca yathākramam / khyātyādyā jagṛhuḥ kanyā munayo munisattama

1.7.24

श्रद्धा कामं चला दर्पं नियमं धृतिर् आत्मजम् । संतोषं च तथा तुष्टिर् लोभं पुष्टिर् असूयत

śraddhā kāmaṃ calā darpaṃ niyamaṃ dhṛtir ātmajam / saṃtoṣaṃ ca tathā tuṣṭir lobhaṃ puṣṭir asūyata

1.7.25

मेधा श्रुतं क्रिया दण्डं नयं विनयम् एव च । बोधं बुद्धिस् तथा लज्जा विनयं वपुर् आत्मजम् । व्यवसायं प्रजज्ञे वै क्षेमं शान्तिर् असूयत

medhā śrutaṃ kriyā daṇḍaṃ nayaṃ vinayam eva ca / bodhaṃ buddhis tathā lajjā vinayaṃ vapur ātmajam / vyavasāyaṃ prajajñe vai kṣemaṃ śāntir asūyata

1.7.26

सुखं सिद्धिर् यशः कीर्तिर् इत्य् एते धर्मसूनवः । कामाद् रतिः सुतं हर्षं धर्मपौत्रम् असूयत

sukhaṃ siddhir yaśaḥ kīrtir ity ete dharmasūnavaḥ / kāmād ratiḥ sutaṃ harṣaṃ dharmapautram asūyata

1.7.27

हिंसा भार्या त्व् अधर्मस्य तयोर् जज्ञे तथानृतम् । कन्या च निकृतिस् ताभ्यां भयं नरकम् एव च

hiṃsā bhāryā tv adharmasya tayor jajñe tathānṛtam / kanyā ca nikṛtis tābhyāṃ bhayaṃ narakam eva ca

1.7.28

माया च वेदना चैव मिथुनं त्व् इदम् एतयोः । तयोर् जज्ञे ऽथ वै माया मृत्युं भूतापहारिणम्

māyā ca vedanā caiva mithunaṃ tv idam etayoḥ / tayor jajñe 'tha vai māyā mṛtyuṃ bhūtāpahāriṇam

1.7.29

वेदना स्वसुतं चापि दुःखं जज्ञे ऽथ रौरवात् । मृत्योर् व्याधिजराशोकतृष्णाक्रोधाश् च जज्ञिरे

vedanā svasutaṃ cāpi duḥkhaṃ jajñe 'tha rauravāt / mṛtyor vyādhijarāśokatṛṣṇākrodhāś ca jajñire

1.7.30

दुःखोत्तराः स्मृता ह्य् एते सर्वे चाधर्मलक्षणाः । नैषां भार्यास्ति पुत्रो वा ते सर्वे ह्य् ऊर्ध्वरेतसः

duḥkhottarāḥ smṛtā hy ete sarve cādharmalakṣaṇāḥ / naiṣāṃ bhāryāsti putro vā te sarve hy ūrdhvaretasaḥ

1.7.31

रौद्राण्य् एतानि रूपाणि विष्णोर् मुनिवरात्मज । नित्यप्रलयहेतुत्वं जगतो ऽस्य प्रयान्ति वै

raudrāṇy etāni rūpāṇi viṣṇor munivarātmaja / nityapralayahetutvaṃ jagato 'sya prayānti vai

1.7.32

दक्षो मरीचिर् अत्रिश् च भृग्वाद्याश् च प्रजेश्वराः । जगत्य् अत्र महाभाग नित्यं सर्गस्य हेतवः

dakṣo marīcir atriś ca bhṛgvādyāś ca prajeśvarāḥ / jagaty atra mahābhāga nityaṃ sargasya hetavaḥ

1.7.33

मनवो मनुपुत्राश् च भूपा वीर्यधराश् च ये । सन्मार्गाभिरताः शूरास् ते नित्यं स्थितिकारिणः

manavo manuputrāś ca bhūpā vīryadharāś ca ye / sanmārgābhiratāḥ śūrās te nityaṃ sthitikāriṇaḥ

1.7.34

मैत्रेय उवाच —

येयं नित्यस्थितिर् ब्रह्मन् नित्यसर्गस् तथेरितः । नित्याभावश् च तेषां वै स्वरूपं मम कथ्यताम्

yeyaṃ nityasthitir brahman nityasargas tatheritaḥ / nityābhāvaś ca teṣāṃ vai svarūpaṃ mama kathyatām

1.7.35

पराशर उवाच —

सर्गस्थितिविनाशांश् च भगवान् मधुसूदनः । तैस् तै रूपैर् अचिन्त्यात्मा करोत्य् अव्याहतान् विभुः

sargasthitivināśāṃś ca bhagavān madhusūdanaḥ / tais tai rūpair acintyātmā karoty avyāhatān vibhuḥ

1.7.36

नैमित्तिकः प्राकृतिकस् तथैवात्यन्तिको द्विज । नित्यश् च सर्वभूतानां प्रलयो ऽयं चतुर्विधः

naimittikaḥ prākṛtikas tathaivātyantiko dvija / nityaś ca sarvabhūtānāṃ pralayo 'yaṃ caturvidhaḥ

1.7.37

ब्राह्मो नैमित्तिकस् तत्र यच् छेते जगतः पतिः । प्रयाति प्राकृते चैव ब्रह्माण्डं प्रकृतौ लयम्

brāhmo naimittikas tatra yac chete jagataḥ patiḥ / prayāti prākṛte caiva brahmāṇḍaṃ prakṛtau layam

1.7.38

ज्ञानाद् आत्यन्तिकः प्रोक्तो योगिनः परमात्मनि । नित्यः सदैव जातानां यो विनाशो दिवानिशम्

jñānād ātyantikaḥ prokto yoginaḥ paramātmani / nityaḥ sadaiva jātānāṃ yo vināśo divāniśam

1.7.39

प्रसूतिः प्रकृतेर् या तु सा सृष्टिः प्राकृता स्मृता । दैनंदिनी तथा प्रोक्ता यान्तरप्रलयाद् अनु

prasūtiḥ prakṛter yā tu sā sṛṣṭiḥ prākṛtā smṛtā / dainaṃdinī tathā proktā yāntarapralayād anu

1.7.40

भूतान्य् अनुदिनं यत्र जायन्ते मुनिसत्तम । नित्यसर्गो हि स प्रोक्तः पुराणार्थविचक्षणैः

bhūtāny anudinaṃ yatra jāyante munisattama / nityasargo hi sa proktaḥ purāṇārthavicakṣaṇaiḥ

1.7.41

एवं सर्वशरीरेषु भगवान् भूतभावनः । संस्थितः कुरुते विष्णुर् उत्पत्तिस्थितिसंयमान्

evaṃ sarvaśarīreṣu bhagavān bhūtabhāvanaḥ / saṃsthitaḥ kurute viṣṇur utpattisthitisaṃyamān

1.7.42

सृष्टिस्थितिविनाशानां शक्तयः सर्वदेहिषु । वैष्णव्यः परिवर्तन्ते मैत्रेयाहर्निशं सदा

sṛṣṭisthitivināśānāṃ śaktayaḥ sarvadehiṣu / vaiṣṇavyaḥ parivartante maitreyāharniśaṃ sadā

1.7.43

गुणत्रयमयं ह्य् एतद् ब्रह्मञ् छक्तित्रयं महत् । यो ऽतियाति स यात्य् एव परं नावर्तते पुनः

guṇatrayamayaṃ hy etad brahmañ chaktitrayaṃ mahat / yo 'tiyāti sa yāty eva paraṃ nāvartate punaḥ

1.7.44