पराशर उवाच —

कथितस् तामसः सर्गो ब्रह्मणस् ते महामुने । रुद्रसर्गं प्रवक्ष्यामि तन् मे निगदतः शृणु

kathitas tāmasaḥ sargo brahmaṇas te mahāmune / rudrasargaṃ pravakṣyāmi tan me nigadataḥ śṛṇu

1.8.1

कल्पादाव् आत्मनस् तुल्यं सुतं प्रध्यायतस् ततः । प्रादुर् आसीत् प्रभोर् अङ्के कुमारो नीललोहितः

kalpādāv ātmanas tulyaṃ sutaṃ pradhyāyatas tataḥ / prādur āsīt prabhor aṅke kumāro nīlalohitaḥ

1.8.2

रुदन् वै सुस्वरं सो ऽथ द्रवंश् च द्विजसत्तम । किं रोदिषीति तं ब्रह्मा रुदन्तं प्रत्युवाच ह

rudan vai susvaraṃ so 'tha dravaṃś ca dvijasattama / kiṃ rodiṣīti taṃ brahmā rudantaṃ pratyuvāca ha

1.8.3

नाम देहीति तं सो ऽथ प्रत्युवाच प्रजापतिः । रुद्रस् त्वं देव नाम्नासि मा रोदीर् धैर्यम् आवह । एवम् उक्तः पुनः सो ऽथ सप्तकृत्वो रुरोद वै

nāma dehīti taṃ so 'tha pratyuvāca prajāpatiḥ / rudras tvaṃ deva nāmnāsi mā rodīr dhairyam āvaha / evam uktaḥ punaḥ so 'tha saptakṛtvo ruroda vai

1.8.4

ततो ऽन्यानि ददौ तस्मै सप्त नामानि स प्रभुः । स्थानानि चैषाम् अष्टानां पत्नीः पुत्रांश् च वै विभुः

tato 'nyāni dadau tasmai sapta nāmāni sa prabhuḥ / sthānāni caiṣām aṣṭānāṃ patnīḥ putrāṃś ca vai vibhuḥ

1.8.5

भवं शर्वम् अथेशानं तथा पशुपतिं द्विज । भीमम् उग्रं महादेवम् उवाच स पितामहः

bhavaṃ śarvam atheśānaṃ tathā paśupatiṃ dvija / bhīmam ugraṃ mahādevam uvāca sa pitāmahaḥ

1.8.6

चक्रे नामान्य् अथैतानि स्थानान्य् एषां चकार सः । सूर्यो जलं मही वायुर् वह्निर् आकाशम् एव च । दीक्षितो ब्राह्मणः सोम इत्य् एतास् तनवः क्रमात्

cakre nāmāny athaitāni sthānāny eṣāṃ cakāra saḥ / sūryo jalaṃ mahī vāyur vahnir ākāśam eva ca / dīkṣito brāhmaṇaḥ soma ity etās tanavaḥ kramāt

1.8.7

सुवर्चला तथैवोषा विकेशी चापरा शिवा । स्वाहा दिशस् तथा दीक्षा रोहिणी च यथाक्रमम्

suvarcalā tathaivoṣā vikeśī cāparā śivā / svāhā diśas tathā dīkṣā rohiṇī ca yathākramam

1.8.8

सूर्यादीनां नरश्रेष्ठ रुद्राद्यैर् नामभिः सह । पत्न्यः स्मृता महाभाग तदपत्यानि मे शृणु

sūryādīnāṃ naraśreṣṭha rudrādyair nāmabhiḥ saha / patnyaḥ smṛtā mahābhāga tadapatyāni me śṛṇu

1.8.9

येषां सूतिप्रसूतैश् च इदम् आपूरितं जगत्

yeṣāṃ sūtiprasūtaiś ca idam āpūritaṃ jagat

1.8.10

शनैश्चरस् तथा शुक्रो लोहिताङ्गो मनोजवः । स्कन्दः स्वर्गो ऽथ सन्तानो बुधश् चानुक्रमात् सुताः

śanaiścaras tathā śukro lohitāṅgo manojavaḥ / skandaḥ svargo 'tha santāno budhaś cānukramāt sutāḥ

1.8.11

एवंप्रकारो रुद्रो ऽसौ सतीं भार्याम् अविन्दत । दक्षकोपाच् च तत्याज सा सती स्वं कलेवरम्

evaṃprakāro rudro 'sau satīṃ bhāryām avindata / dakṣakopāc ca tatyāja sā satī svaṃ kalevaram

1.8.12

हिमवद्दुहिता साभून् मेनायां द्विजसत्तम । उपयेमे पुनश् चोमाम् अनन्यां भगवान् भवः

himavadduhitā sābhūn menāyāṃ dvijasattama / upayeme punaś comām ananyāṃ bhagavān bhavaḥ

1.8.13

देवौ धातृविधातारौ भृगोः ख्यातिर् असूयत । श्रियं च देवदेवस्य पत्नी नारायणस्य या

devau dhātṛvidhātārau bhṛgoḥ khyātir asūyata / śriyaṃ ca devadevasya patnī nārāyaṇasya yā

1.8.14

मैत्रेय उवाच —

क्षीराब्धौ श्रीः समुत्पन्ना श्रूयते ऽमृतमन्थने । भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्नेत्य् एतद् आह कथं भवान्

kṣīrābdhau śrīḥ samutpannā śrūyate 'mṛtamanthane / bhṛgoḥ khyātyāṃ samutpannety etad āha kathaṃ bhavān

1.8.15

पराशर उवाच —

नित्यैवैषा जगन्माता विष्णोः श्रीर् अनपायिनी । यथा सर्वगतो विष्णुस् तथैवेयं द्विजोत्तम

nityaivaiṣā jaganmātā viṣṇoḥ śrīr anapāyinī / yathā sarvagato viṣṇus tathaiveyaṃ dvijottama

1.8.16

अर्थो विष्णुर् इयं वाणी नीतिर् एषा नयो हरिः । बोधो विष्णुर् इयं बुद्धिर् धर्मो ऽसौ सत्क्रिया त्व् इयम्

artho viṣṇur iyaṃ vāṇī nītir eṣā nayo hariḥ / bodho viṣṇur iyaṃ buddhir dharmo 'sau satkriyā tv iyam

1.8.17

स्रष्टा विष्णुर् इयं सृष्टिः श्रीर् भूमिर् भूधरो हरिः । संतोषो भगवांल् लक्ष्मीस् तुष्टिर् मैत्रेय शाश्वती

sraṣṭā viṣṇur iyaṃ sṛṣṭiḥ śrīr bhūmir bhūdharo hariḥ / saṃtoṣo bhagavāṃl lakṣmīs tuṣṭir maitreya śāśvatī

1.8.18

इच्छा श्रीर् भगवान् कामो यज्ञो ऽसौ दक्षिणा तु सा । आज्याहुतिर् असौ देवी पुरोडाशो जनार्दनः

icchā śrīr bhagavān kāmo yajño 'sau dakṣiṇā tu sā / ājyāhutir asau devī puroḍāśo janārdanaḥ

1.8.19

पत्नीशाला मुने लक्ष्मीः प्राग्वंशो मधुसूदनः । चितिर् लक्ष्मीर् हरिर् यूप इध्मा श्रीर् भगवान् कुशः

patnīśālā mune lakṣmīḥ prāgvaṃśo madhusūdanaḥ / citir lakṣmīr harir yūpa idhmā śrīr bhagavān kuśaḥ

1.8.20

सामस्वरूपी भगवान् उद्गीतिः कमलालया । स्वाहा लक्ष्मीर् जगन्नाथो वासुदेवो हुताशनः

sāmasvarūpī bhagavān udgītiḥ kamalālayā / svāhā lakṣmīr jagannātho vāsudevo hutāśanaḥ

1.8.21

शंकरो भगवाञ् छौरिर् गौरी लक्ष्मीर् द्विजोत्तम । मैत्रेय केशवः सूर्यस् तत्प्रभा कमलालया

śaṃkaro bhagavāñ chaurir gaurī lakṣmīr dvijottama / maitreya keśavaḥ sūryas tatprabhā kamalālayā

1.8.22

विष्णुः पितृगणः पद्मा स्वधा शाश्वतपुष्टिदा । द्यौः श्रीः सर्वात्मको विष्णुर् अवकाशो ऽतिविस्तरः

viṣṇuḥ pitṛgaṇaḥ padmā svadhā śāśvatapuṣṭidā / dyauḥ śrīḥ sarvātmako viṣṇur avakāśo 'tivistaraḥ

1.8.23

शशाङ्कः श्रीधरः कान्तिः श्रीस् तस्यैवानपायिनी । धृतिर् लक्ष्मीर् जगच्चेष्टा वायुः सर्वत्रगो हरिः

śaśāṅkaḥ śrīdharaḥ kāntiḥ śrīs tasyaivānapāyinī / dhṛtir lakṣmīr jagacceṣṭā vāyuḥ sarvatrago hariḥ

1.8.24

जलधिर् द्विज गोविन्दस् तद्वेला श्रीर् महामते । लक्ष्मीस्वरूपम् इन्द्राणी देवेन्द्रो मधुसूदनः

jaladhir dvija govindas tadvelā śrīr mahāmate / lakṣmīsvarūpam indrāṇī devendro madhusūdanaḥ

1.8.25

यमश् चक्रधरः साक्षाद् धूमोर्णा कमलालया । ऋद्धिः श्रीः श्रीधरो देवः स्वयम् एव धनेश्वरः

yamaś cakradharaḥ sākṣād dhūmorṇā kamalālayā / ṛddhiḥ śrīḥ śrīdharo devaḥ svayam eva dhaneśvaraḥ

1.8.26

गौरी लक्ष्मीर् महाभागा केशवो वरुणः स्वयम् । श्रीर् देवसेना विप्रेन्द्र देवसेनापतिर् हरिः

gaurī lakṣmīr mahābhāgā keśavo varuṇaḥ svayam / śrīr devasenā viprendra devasenāpatir hariḥ

1.8.27

अवष्टम्भो गदापाणिः शक्तिर् लक्ष्मीर् द्विजोत्तम । काष्ठा लक्ष्मीर् निमेषो ऽसौ मुहूर्तो ऽसौ कला तु सा

avaṣṭambho gadāpāṇiḥ śaktir lakṣmīr dvijottama / kāṣṭhā lakṣmīr nimeṣo 'sau muhūrto 'sau kalā tu sā

1.8.28

ज्योत्स्ना लक्ष्मीः प्रदीपो ऽसौ सर्वः सर्वेश्वरो हरिः । लताभूता जगन्माता श्रीर् विष्णुर् द्रुमसंस्थितिः

jyotsnā lakṣmīḥ pradīpo 'sau sarvaḥ sarveśvaro hariḥ / latābhūtā jaganmātā śrīr viṣṇur drumasaṃsthitiḥ

1.8.29

विभावरी श्रीर् दिवसो देवश् चक्रगदाधरः । वरप्रदो वरो विष्णुर् वधूः पद्मवनालया

vibhāvarī śrīr divaso devaś cakragadādharaḥ / varaprado varo viṣṇur vadhūḥ padmavanālayā

1.8.30

नदस्वरूपी भगवाञ् श्रीर् नदीरूपसंस्थिता । ध्वजश् च पुण्डरीकाक्षः पताका कमलालया

nadasvarūpī bhagavāñ śrīr nadīrūpasaṃsthitā / dhvajaś ca puṇḍarīkākṣaḥ patākā kamalālayā

1.8.31

तृष्णा लक्ष्मीर् जगत्स्वामी लोभो नारायणः परः । रतिरागौ च धर्मज्ञ लक्ष्मीर् गोविन्द एव च

tṛṣṇā lakṣmīr jagatsvāmī lobho nārāyaṇaḥ paraḥ / ratirāgau ca dharmajña lakṣmīr govinda eva ca

1.8.32

किं वात्र बहुनोक्तेन संक्षेपेणेदम् उच्यते

kiṃ vātra bahunoktena saṃkṣepeṇedam ucyate

1.8.33

देवतिर्यङ्मनुष्येषु पुंनाम्नि भगवान् हरिः । स्त्रीनाम्नि लक्ष्मीर् मैत्रेय नानयोर् विद्यते परम्

devatiryaṅmanuṣyeṣu puṃnāmni bhagavān hariḥ / strīnāmni lakṣmīr maitreya nānayor vidyate param

1.8.34