Vishnu Purana · Amsha 2 · Adhyaya 10

पराशर उवाच

अशीतिमण्डलशतं काष्ठयोर् अन्तरं द्वयोः । आरोहणावरोहाभ्यां भानोर् अब्देन या गतिः

aśītimaṇḍalaśataṃ kāṣṭhayor antaraṃ dvayoḥ / ārohaṇāvarohābhyāṃ bhānor abdena yā gatiḥ

2.10.1

स रथो ऽधिष्ठितो देवैर् आदित्यै ऋषिभिस् तथा । गन्धर्वैर् अप्सरोभिश् च ग्रामणीसर्पराक्षसैः

sa ratho 'dhiṣṭhito devair ādityai ṛṣibhis tathā / gandharvair apsarobhiś ca grāmaṇīsarparākṣasaiḥ

2.10.2

धाता कृतस्थला चैव पुलस्त्यो वासुकिस् तथा । रथकृद् ग्रामणीर् हेतिस् तुम्बुरुश् चैव सप्तमः

dhātā kṛtasthalā caiva pulastyo vāsukis tathā / rathakṛd grāmaṇīr hetis tumburuś caiva saptamaḥ

2.10.3

एते वसन्ति वै चैत्रे मधुमासे सदैव हि । मैत्रेय स्यन्दने भानोः सप्त मासाधिकारिणः

ete vasanti vai caitre madhumāse sadaiva hi / maitreya syandane bhānoḥ sapta māsādhikāriṇaḥ

2.10.4

अर्यमा पुलहश् चैव रथौजाः पुञ्जिकस्थला । प्रहेतिः कच्छनीरश् च नारदश् च रथे रवेः

aryamā pulahaś caiva rathaujāḥ puñjikasthalā / prahetiḥ kacchanīraś ca nāradaś ca rathe raveḥ

2.10.5

माधवे निवसन्त्य् एते शुचिसंज्ञे निबोध मे

mādhave nivasanty ete śucisaṃjñe nibodha me

2.10.6

मित्रो ऽत्रिस् तक्षको रक्षः पौरुषेयो ऽथ मेनका । हाहा रथस्वनश् चैव मैत्रेयैते वसन्ति वै

mitro 'tris takṣako rakṣaḥ pauruṣeyo 'tha menakā / hāhā rathasvanaś caiva maitreyaite vasanti vai

2.10.7

वरुणो वसिष्ठो रम्भा सहजन्या हुहू रथः । रथचित्रस् तथा शुक्रे वसन्त्य् आषाढसंज्ञिते

varuṇo vasiṣṭho rambhā sahajanyā huhū rathaḥ / rathacitras tathā śukre vasanty āṣāḍhasaṃjñite

2.10.8

इन्द्रो विश्वावसुः स्रोत एलापत्रस् तथाङ्गिराः । प्रम्लोचा च नभस्य् एते सर्पश् चार्के वसन्ति वै

indro viśvāvasuḥ srota elāpatras tathāṅgirāḥ / pramlocā ca nabhasy ete sarpaś cārke vasanti vai

2.10.9

विवस्वान् उग्रसेनश् च भृगुर् आपूरणस् तथा । उम्लोचा शङ्खपालश् च व्याघ्रो भाद्रपदे तथा

vivasvān ugrasenaś ca bhṛgur āpūraṇas tathā / umlocā śaṅkhapālaś ca vyāghro bhādrapade tathā

2.10.10

पूषा च सुरुचिर् वातो गौतमो ऽथ धनंजयः । सुषेणो ऽन्यो घृताची च वसन्त्य् आश्वयुजे रवौ

pūṣā ca surucir vāto gautamo 'tha dhanaṃjayaḥ / suṣeṇo 'nyo ghṛtācī ca vasanty āśvayuje ravau

2.10.11

विश्वावसुर् भरद्वाजः पर्जन्यैरावतौ तथा । विश्वाची सेनजिच् चापि कार्त्तिके चाधिकारिणः

viśvāvasur bharadvājaḥ parjanyairāvatau tathā / viśvācī senajic cāpi kārttike cādhikāriṇaḥ

2.10.12

अंशुकाश्यपतार्क्ष्यास् तु महापद्मस् तथोर्वशी । चित्रसेनस् तथा विद्युन् मार्गशीर्षाधिकारिणः

aṃśukāśyapatārkṣyās tu mahāpadmas tathorvaśī / citrasenas tathā vidyun mārgaśīrṣādhikāriṇaḥ

2.10.13

क्रतुर् भगस् तथोर्णायुः स्फूर्जः कर्कोटकस् तथा । अरिष्टनेमिश् चैवान्या पूर्वचित्तिर् वराप्सराः

kratur bhagas tathorṇāyuḥ sphūrjaḥ karkoṭakas tathā / ariṣṭanemiś caivānyā pūrvacittir varāpsarāḥ

2.10.14

पौषमासे वसन्त्य् एते सप्त भास्करमण्डले । लोकप्रकाशनार्थाय विप्रवर्याधिकारिणः

pauṣamāse vasanty ete sapta bhāskaramaṇḍale / lokaprakāśanārthāya vipravaryādhikāriṇaḥ

2.10.15

त्वष्टा च जमदग्निश् च कम्बलो ऽथ तिलोत्तमा । ब्रह्मापेतो ऽथ ऋतजिद् धृतराष्ट्रश् च सप्तमः

tvaṣṭā ca jamadagniś ca kambalo 'tha tilottamā / brahmāpeto 'tha ṛtajid dhṛtarāṣṭraś ca saptamaḥ

2.10.16

माघमासे वसन्त्य् एते सप्त मैत्रेय भास्करे । श्रूयतां चापरे सूर्ये फाल्गुने निवसन्ति ये

māghamāse vasanty ete sapta maitreya bhāskare / śrūyatāṃ cāpare sūrye phālgune nivasanti ye

2.10.17

विष्णुर् अश्वतरो रम्भा सूर्यवर्चाश् च सत्यजित् । विश्वामित्रस् तथा रक्षो यज्ञोपेतो महामुने

viṣṇur aśvataro rambhā sūryavarcāś ca satyajit / viśvāmitras tathā rakṣo yajñopeto mahāmune

2.10.18

मासेष्व् एतेषु मैत्रेय वसन्त्य् एते तु सप्तकाः । सवितुर् मण्डले ब्रह्मन् विष्णुशक्त्युपबृंहिताः

māseṣv eteṣu maitreya vasanty ete tu saptakāḥ / savitur maṇḍale brahman viṣṇuśaktyupabṛṃhitāḥ

2.10.19

स्तुवन्ति मुनयः सूर्यं गन्धर्वैर् गीयते पुरः । नृत्यन्त्य् अप्सरसो यान्ति सूर्यस्यानु निशाचराः

stuvanti munayaḥ sūryaṃ gandharvair gīyate puraḥ / nṛtyanty apsaraso yānti sūryasyānu niśācarāḥ

2.10.20

वहन्ति पन्नगा यक्षैः क्रियते ऽभीषुसंग्रहः

vahanti pannagā yakṣaiḥ kriyate 'bhīṣusaṃgrahaḥ

2.10.21

वालखिल्यास् तथैवैनं परिवार्य समासते

vālakhilyās tathaivainaṃ parivārya samāsate

2.10.22

सो ऽयं सप्तगणः सूर्यमण्डले मुनिसत्तम । हिमोष्णवारिवृष्टीनां हेतुः स्वसमयं गतः

so 'yaṃ saptagaṇaḥ sūryamaṇḍale munisattama / himoṣṇavārivṛṣṭīnāṃ hetuḥ svasamayaṃ gataḥ

2.10.23

Adhyaya 9Adhyaya 11