पराशर उवाच —

तारामयं भगवतः शिशुमाराकृति प्रभोः । दिवि रूपं हरेर् यत् तु तस्य पुच्छे स्थितो ध्रुवः

tārāmayaṃ bhagavataḥ śiśumārākṛti prabhoḥ / divi rūpaṃ harer yat tu tasya pucche sthito dhruvaḥ

2.9.1

एष भ्रमन् भ्रामयति चन्द्रादित्यादिकान् ग्रहान् । भ्रमन्तम् अनु तं यान्ति नक्षत्राणि च चक्रवत्

eṣa bhraman bhrāmayati candrādityādikān grahān / bhramantam anu taṃ yānti nakṣatrāṇi ca cakravat

2.9.2

सूर्याचन्द्रमसौ तारा नक्षत्राणि ग्रहैः सह । वातानीकमयैर् बन्धैर् ध्रुवे बद्धानि तानि वै

sūryācandramasau tārā nakṣatrāṇi grahaiḥ saha / vātānīkamayair bandhair dhruve baddhāni tāni vai

2.9.3

नारायणो ऽयनं धाम्नां तस्याधारः स्वयं हृदि ॥ विप्_२,९।४च्द् ॥ उत्तानपादपुत्रस् तु तम् आराध्य जगत्पतिम् । सताराशिशुमारस्य ध्रुवः पुच्छे व्यवस्थितः

nārāyaṇo 'yanaṃ dhāmnāṃ tasyādhāraḥ svayaṃ hṛdi // ViP_2,9.4cd // uttānapādaputras tu tam ārādhya jagatpatim / satārāśiśumārasya dhruvaḥ pucche vyavasthitaḥ

2.9.5

आधारः शिशुमारस्य सर्वाध्यक्षो जनार्दनः । ध्रुवस्य शिशुमारश् च ध्रुवे भानुर् व्यवस्थितः

ādhāraḥ śiśumārasya sarvādhyakṣo janārdanaḥ / dhruvasya śiśumāraś ca dhruve bhānur vyavasthitaḥ

2.9.6

तदाधारं जगच् चेदं सदेवासुरमानुषम्

tadādhāraṃ jagac cedaṃ sadevāsuramānuṣam

2.9.7

येन विप्र विधानेन तन् ममैकमनाः शृणु । विवस्वान् अष्टभिर् मासैर् आदायापो रसान्विताः । वर्षत्य् अम्बु ततश् चान्नम् अन्नाद् अप्य् अखिलं जगत्

yena vipra vidhānena tan mamaikamanāḥ śṛṇu / vivasvān aṣṭabhir māsair ādāyāpo rasānvitāḥ / varṣaty ambu tataś cānnam annād apy akhilaṃ jagat

2.9.8

विवस्वान् अंशुभिस् तीक्ष्णैर् आदाय जगतो जलम् । सोमे मुञ्चत्य् अथेन्दुश् च वायुनाडीमयैर् दिवि । नालैर् विक्षिपते ऽभ्रेषु धूमाग्न्यनिलमूर्तिषु

vivasvān aṃśubhis tīkṣṇair ādāya jagato jalam / some muñcaty athenduś ca vāyunāḍīmayair divi / nālair vikṣipate 'bhreṣu dhūmāgnyanilamūrtiṣu

2.9.9

न भ्रश्यन्ति यतस् तेभ्यो जलान्य् अभ्राणि तान्य् अतः । अभ्रस्थाः प्रपतन्त्य् आपो वायुना समुदीरिताः । संस्कारं कालजनितं मैत्रेयासाद्य निर्मलाः

na bhraśyanti yatas tebhyo jalāny abhrāṇi tāny ataḥ / abhrasthāḥ prapatanty āpo vāyunā samudīritāḥ / saṃskāraṃ kālajanitaṃ maitreyāsādya nirmalāḥ

2.9.10

सरित्समुद्रभौमास् तु तथापः प्राणिसंभवाः । चतुष्प्रकारा भगवान् आदत्ते सविता मुने

saritsamudrabhaumās tu tathāpaḥ prāṇisaṃbhavāḥ / catuṣprakārā bhagavān ādatte savitā mune

2.9.11

आकाशगङ्गासलिलं तथादाय गभस्तिमान् । अनभ्रगतम् एवोर्व्यां सद्यः क्षिपति रश्मिभिः

ākāśagaṅgāsalilaṃ tathādāya gabhastimān / anabhragatam evorvyāṃ sadyaḥ kṣipati raśmibhiḥ

2.9.12

तस्य संस्पर्शनिर्धूतपापपङ्को द्विजोत्तम । न याति नरकं मर्त्यो दिव्यं स्नानं हि तत् स्मृतम्

tasya saṃsparśanirdhūtapāpapaṅko dvijottama / na yāti narakaṃ martyo divyaṃ snānaṃ hi tat smṛtam

2.9.13

दृष्टसूर्यं हि यद् वारि पतत्य् अभ्रैर् विना दिवः । आकाशगङ्गासलिलं तद् गोभिः क्षिप्यते रवेः

dṛṣṭasūryaṃ hi yad vāri pataty abhrair vinā divaḥ / ākāśagaṅgāsalilaṃ tad gobhiḥ kṣipyate raveḥ

2.9.14

कृत्तिकादिषु ऋक्षेषु विषमेष्व् अम्बु यद् दिवः । दृष्टार्कं पतितं ज्ञेयं तद् गाङ्गं दिग्गजोज्झितम्

kṛttikādiṣu ṛkṣeṣu viṣameṣv ambu yad divaḥ / dṛṣṭārkaṃ patitaṃ jñeyaṃ tad gāṅgaṃ diggajojjhitam

2.9.15

युग्मर्क्षेषु तु यत् तोयं पतत्य् अर्कोज्झितं दिवः । तत् सूर्यरश्मिभिः सद्यः समादाय निरस्यते

yugmarkṣeṣu tu yat toyaṃ pataty arkojjhitaṃ divaḥ / tat sūryaraśmibhiḥ sadyaḥ samādāya nirasyate

2.9.16

उभयं पुण्यम् अत्यर्थं नृणां पापहरं द्विज । आकाशगङ्गासलिलं दिव्यं स्नानं महामुने

ubhayaṃ puṇyam atyarthaṃ nṛṇāṃ pāpaharaṃ dvija / ākāśagaṅgāsalilaṃ divyaṃ snānaṃ mahāmune

2.9.17

यत् तु मेघैः समुत्सृष्टं वारि तत् प्राणिनां द्विज । पुष्णात्य् ओषधयः सर्वा जीवनायामृतं हि तत्

yat tu meghaiḥ samutsṛṣṭaṃ vāri tat prāṇināṃ dvija / puṣṇāty oṣadhayaḥ sarvā jīvanāyāmṛtaṃ hi tat

2.9.18

तेन वृद्धिं परां नीतः सलिलेनौषधीगणः । साधकः फलपाकान्तः प्रजानां द्विज जायते

tena vṛddhiṃ parāṃ nītaḥ salilenauṣadhīgaṇaḥ / sādhakaḥ phalapākāntaḥ prajānāṃ dvija jāyate

2.9.19

तेन यज्ञान् यथाप्रोक्तान् मानवाः शास्त्रचक्षुषः । कुर्वन्त्य् अहरहस् तैश् च देवान् आप्याययन्ति ते

tena yajñān yathāproktān mānavāḥ śāstracakṣuṣaḥ / kurvanty aharahas taiś ca devān āpyāyayanti te

2.9.20

एवं यज्ञाश् च वेदाश् च वर्णाश् च द्विजपूर्वकाः । सर्वे देवनिकायाश् च पशुभूतगणाश् च ये

evaṃ yajñāś ca vedāś ca varṇāś ca dvijapūrvakāḥ / sarve devanikāyāś ca paśubhūtagaṇāś ca ye

2.9.21

वृष्ट्या धृतम् इदं सर्वम् अन्नं निष्पाद्यते यया । सापि निष्पाद्यते वृष्टिः सवित्रा मुनिसत्तम

vṛṣṭyā dhṛtam idaṃ sarvam annaṃ niṣpādyate yayā / sāpi niṣpādyate vṛṣṭiḥ savitrā munisattama

2.9.22

आधारभूतः सवितुर् ध्रुवो मुनिवरोत्तम । ध्रुवस्य शिशुमारो ऽसौ सो ऽपि नारायणाश्रयः

ādhārabhūtaḥ savitur dhruvo munivarottama / dhruvasya śiśumāro 'sau so 'pi nārāyaṇāśrayaḥ

2.9.23

हृदि नारायणस् तस्य शिशुमारस्य संस्थितः । बिभर्ता सर्वभूतानाम् आदिभूतः सनातनः

hṛdi nārāyaṇas tasya śiśumārasya saṃsthitaḥ / bibhartā sarvabhūtānām ādibhūtaḥ sanātanaḥ

2.9.24