और्व उवाच —

देवगोब्राह्मणान् सिद्धवृद्धाचार्यांस् तथार्चयेत् । द्विकालं च नमेत् संध्याम् अग्नीन् उपचरेत् तथा

devagobrāhmaṇān siddhavṛddhācāryāṃs tathārcayet / dvikālaṃ ca namet saṃdhyām agnīn upacaret tathā

3.12.1

सदानुपहते वस्त्रे प्रशस्ताश् च तथौषधीः । गारुडानि च रत्नानि बिभृयात् प्रयतो नरः

sadānupahate vastre praśastāś ca tathauṣadhīḥ / gāruḍāni ca ratnāni bibhṛyāt prayato naraḥ

3.12.2

प्रस्निग्धामलकेशश् च सुगन्धश् चारुवेषधृक् । सिताः सुमनसो हृद्या बिभृयाच् च नरः सदा

prasnigdhāmalakeśaś ca sugandhaś cāruveṣadhṛk / sitāḥ sumanaso hṛdyā bibhṛyāc ca naraḥ sadā

3.12.3

किंचित् परस्वं न हरेन् नाल्पम् अप्य् अप्रियं वदेत् । प्रियं च नानृतं ब्रूयान् नान्यदोषान् उदीरयेत्

kiṃcit parasvaṃ na haren nālpam apy apriyaṃ vadet / priyaṃ ca nānṛtaṃ brūyān nānyadoṣān udīrayet

3.12.4

नान्यस्त्रियं तथा वैरं रोचयेत् पुरुषेश्वर । न दुष्टयानम् आरोहेत् कूलच्छायां न संश्रयेत्

nānyastriyaṃ tathā vairaṃ rocayet puruṣeśvara / na duṣṭayānam ārohet kūlacchāyāṃ na saṃśrayet

3.12.5

विद्विष्टपतितोन्मत्तबहुवैरादिकीटकैः । बन्धकीबन्धकीभर्तृक्षुद्रानृतकथैः सह

vidviṣṭapatitonmattabahuvairādikīṭakaiḥ / bandhakībandhakībhartṛkṣudrānṛtakathaiḥ saha

3.12.6

तथातिव्ययशीलैश् च परिवादरतैः शठैः । बुधो मैत्रीं न कुर्वीत नैकः पन्थानम् आश्रयेत्

tathātivyayaśīlaiś ca parivādarataiḥ śaṭhaiḥ / budho maitrīṃ na kurvīta naikaḥ panthānam āśrayet

3.12.7

नावगाहेज् जलौघस्य वेगम् अग्रे नरेश्वर । प्रदीप्तं वेश्म न विशेन् नारोहेच् छिखरं तरोः

nāvagāhej jalaughasya vegam agre nareśvara / pradīptaṃ veśma na viśen nārohec chikharaṃ taroḥ

3.12.8

न कुर्याद् दन्तसंघर्षं न कुष्णीयाच् च नासिकाम् । नासंवृतमुखो जृम्भेच् श्वासकासौ च वर्जयेत्

na kuryād dantasaṃgharṣaṃ na kuṣṇīyāc ca nāsikām / nāsaṃvṛtamukho jṛmbhec śvāsakāsau ca varjayet

3.12.9

नोच्चैर् हसेत् सशब्दं च न मुञ्चेत् पवनं बुधः । नखान् न खादयेच् छिन्द्यान् न तृणं न महीं लिखेत्

noccair haset saśabdaṃ ca na muñcet pavanaṃ budhaḥ / nakhān na khādayec chindyān na tṛṇaṃ na mahīṃ likhet

3.12.10

न श्मश्रु भक्षयेल् लोष्टं न मृद् नीयाद् विचक्षणः । ज्योतींष्य् अमेध्यः शस्तानि नाभिवीक्षेत च प्रभो

na śmaśru bhakṣayel loṣṭaṃ na mṛd nīyād vicakṣaṇaḥ / jyotīṃṣy amedhyaḥ śastāni nābhivīkṣeta ca prabho

3.12.11

नग्नां परस्त्रियं चैव सूर्यं चास्तमनोदये । न हुंकुर्याच् छवं चैव शवगन्धो हि सोमजः

nagnāṃ parastriyaṃ caiva sūryaṃ cāstamanodaye / na huṃkuryāc chavaṃ caiva śavagandho hi somajaḥ

3.12.12

चतुष्पथं चैत्यतरुं श्मशानोपवनानि च । दुष्टस्त्रीसंनिकर्षं च वर्जयेन् निशि सर्वदा

catuṣpathaṃ caityataruṃ śmaśānopavanāni ca / duṣṭastrīsaṃnikarṣaṃ ca varjayen niśi sarvadā

3.12.13

पूज्यदेवद्विजज्योतिश्छायां नातिक्रमेद् बुधः । नैकः शून्याटवीं गच्छेन् न च शून्यगृहे वसेत्

pūjyadevadvijajyotiśchāyāṃ nātikramed budhaḥ / naikaḥ śūnyāṭavīṃ gacchen na ca śūnyagṛhe vaset

3.12.14

केशास्थिकण्टकामेध्यबलिभस्मतुषांस् तथा । स्नानार्द्रधरणीं चैव दूरतः परिवर्जयेत्

keśāsthikaṇṭakāmedhyabalibhasmatuṣāṃs tathā / snānārdradharaṇīṃ caiva dūrataḥ parivarjayet

3.12.15

नानार्यान् आश्रयेत् कांश्चिन् न जिह्मं रोचयेद् बुधः । उपसर्पेत न व्यालांश् चिरं तिष्ठेन् न चोत्थितः

nānāryān āśrayet kāṃścin na jihmaṃ rocayed budhaḥ / upasarpeta na vyālāṃś ciraṃ tiṣṭhen na cotthitaḥ

3.12.16

अतीव जागरस्वप्ने तद्वत् स्थानासने बुधः । न सेवेत तथा शय्यां व्यायामं च नरेश्वर

atīva jāgarasvapne tadvat sthānāsane budhaḥ / na seveta tathā śayyāṃ vyāyāmaṃ ca nareśvara

3.12.17

दंष्ट्रिणः शृङ्गिणश् चैव प्राज्ञो दूरेण वर्जयेत् । अवश्यायं च राजेन्द्र पुरो वातातपौ तथा

daṃṣṭriṇaḥ śṛṅgiṇaś caiva prājño dūreṇa varjayet / avaśyāyaṃ ca rājendra puro vātātapau tathā

3.12.18

न स्नायान् न स्वपेन् नग्नो न चैवोपस्पृशेद् बुधः । मुक्तकच्छश् च नाचामेद् देवाद्यर्चां च वर्जयेत्

na snāyān na svapen nagno na caivopaspṛśed budhaḥ / muktakacchaś ca nācāmed devādyarcāṃ ca varjayet

3.12.19

होमदेवार्चनाद्यासु क्रियास्व् आचमने तथा । नैकवस्त्रः प्रवर्तेत द्विजवाचनके जपे

homadevārcanādyāsu kriyāsv ācamane tathā / naikavastraḥ pravarteta dvijavācanake jape

3.12.20

नासमञ्जसशीलैस् तु सहासीत कदाचन । सद्वृत्तसंनिकर्षो हि क्षणार्धम् अपि शस्यते

nāsamañjasaśīlais tu sahāsīta kadācana / sadvṛttasaṃnikarṣo hi kṣaṇārdham api śasyate

3.12.21

विरोधं नोत्तमैर् गच्छेन् नाधमैश् च सदा बुधः । विवाहश् च विवादश् च तुल्यशीलैर् नृपेष्यते

virodhaṃ nottamair gacchen nādhamaiś ca sadā budhaḥ / vivāhaś ca vivādaś ca tulyaśīlair nṛpeṣyate

3.12.22

नारभेत कलिं प्राज्ञः शुष्कवैरं च वर्जयेत् । अप्य् अल्पहानिः सोढव्या वैरेणार्थागमं त्यजेत्

nārabheta kaliṃ prājñaḥ śuṣkavairaṃ ca varjayet / apy alpahāniḥ soḍhavyā vaireṇārthāgamaṃ tyajet

3.12.23

स्नातो नाङ्गानि निर्मार्जेत् स्नानशाट्या न पाणिना । न च निर्धूनयेत् केशान् नाचामेच् चैव चोत्थितः

snāto nāṅgāni nirmārjet snānaśāṭyā na pāṇinā / na ca nirdhūnayet keśān nācāmec caiva cotthitaḥ

3.12.24

पादेन नाक्रमेत् पादं न पूज्याभिमुखं नयेत् । वीरासनं गुरोर् अग्रे भजेत विनयान्वितः

pādena nākramet pādaṃ na pūjyābhimukhaṃ nayet / vīrāsanaṃ guror agre bhajeta vinayānvitaḥ

3.12.25

अपसव्यं न गच्छेच् च देवागारचतुष्पथान् । माङ्गल्यपूज्यांश् च ततो विपरीतान् न दक्षिणम्

apasavyaṃ na gacchec ca devāgāracatuṣpathān / māṅgalyapūjyāṃś ca tato viparītān na dakṣiṇam

3.12.26

सोमाग्न्यर्काम्बुवायूनां पूज्यानां च न संमुखम् । कुर्यात् ष्ठीवनविण्मूत्रसमुत्सर्गं च पण्डितः

somāgnyarkāmbuvāyūnāṃ pūjyānāṃ ca na saṃmukham / kuryāt ṣṭhīvanaviṇmūtrasamutsargaṃ ca paṇḍitaḥ

3.12.27

तिष्ठन् न मूत्रयेत् तद्वत् पन्थानं नावमूत्रयेत् । श्लेष्मविण्मूत्ररक्तानि सर्वदैव न लङ्घयेत्

tiṣṭhan na mūtrayet tadvat panthānaṃ nāvamūtrayet / śleṣmaviṇmūtraraktāni sarvadaiva na laṅghayet

3.12.28

श्लेष्मसिंहानकोत्सर्गो नान्नकाले प्रशस्यते । बलिमङ्गलजप्यादौ न होमे न महाजने

śleṣmasiṃhānakotsargo nānnakāle praśasyate / balimaṅgalajapyādau na home na mahājane

3.12.29

योषितो नावमन्येत न चासां विश्वसेद् बुधः । न चैवेर्ष्युर् भवेत् तासु नाधिकुर्यात् कदाचन

yoṣito nāvamanyeta na cāsāṃ viśvased budhaḥ / na caiverṣyur bhavet tāsu nādhikuryāt kadācana

3.12.30

मङ्गल्यपुष्परत्नाज्यपूज्यान् अनभिवाद्य च । न निष्क्रमेद् गृहात् प्राज्ञः सदाचारपरो नृप

maṅgalyapuṣparatnājyapūjyān anabhivādya ca / na niṣkramed gṛhāt prājñaḥ sadācāraparo nṛpa

3.12.31

चतुष्पथान् नमस् कुर्यात् काले होमपरो भवेत् । दीनान् अभ्युद्धरेत् साधून् उपासीत बहुश्रुतान्

catuṣpathān namas kuryāt kāle homaparo bhavet / dīnān abhyuddharet sādhūn upāsīta bahuśrutān

3.12.32

देवर्षिपूजकः सम्यक् पितृपिण्डोदकप्रदः । सत्कर्ता चातिथीनां यः स लोकान् उत्तमान् व्रजेत्

devarṣipūjakaḥ samyak pitṛpiṇḍodakapradaḥ / satkartā cātithīnāṃ yaḥ sa lokān uttamān vrajet

3.12.33

हितं मितं प्रियं काले वश्यात्मा यो ऽभिभाषते । स याति लोकान् आह्लादहेतुभूतान् नृपाक्षयान्

hitaṃ mitaṃ priyaṃ kāle vaśyātmā yo 'bhibhāṣate / sa yāti lokān āhlādahetubhūtān nṛpākṣayān

3.12.34

धीमान् ह्रीमान् क्षमायुक्त आस्तिको विनयान्वितः । विद्याभिजनवृद्धानां याति लोकान् अनुत्तमान्

dhīmān hrīmān kṣamāyukta āstiko vinayānvitaḥ / vidyābhijanavṛddhānāṃ yāti lokān anuttamān

3.12.35

अकालगर्जितादौ तु पर्वस्व् आशौचकादिषु । अनध्यायं बुधः कुर्याद् उपरागादिके तथा

akālagarjitādau tu parvasv āśaucakādiṣu / anadhyāyaṃ budhaḥ kuryād uparāgādike tathā

3.12.36

शमं नयति यः क्रुद्धान् सर्वबन्धुर् अमत्सरी । भीताश्वासनकृत् साधुः स्वर्गस् तस्याल्पकं फलम्

śamaṃ nayati yaḥ kruddhān sarvabandhur amatsarī / bhītāśvāsanakṛt sādhuḥ svargas tasyālpakaṃ phalam

3.12.37

वर्षातपादिके छत्री दण्डी रात्र्यटवीषु च । शरीरत्राणकामो वै सोपानत्कः सदा व्रजेत्

varṣātapādike chatrī daṇḍī rātryaṭavīṣu ca / śarīratrāṇakāmo vai sopānatkaḥ sadā vrajet

3.12.38

नोर्ध्वं न तिर्यग् दूरं वा निरीक्षन् पर्यटेद् बुधः । युगमात्रं महीपृष्ठं नरो गच्छेद् विलोकयन्

nordhvaṃ na tiryag dūraṃ vā nirīkṣan paryaṭed budhaḥ / yugamātraṃ mahīpṛṣṭhaṃ naro gacched vilokayan

3.12.39

दोषहेतून् अशेषांश् च वश्यात्मा यो निरस्यति । तस्य धर्मार्थकामानां हानिर् नाल्पापि जायते

doṣahetūn aśeṣāṃś ca vaśyātmā yo nirasyati / tasya dharmārthakāmānāṃ hānir nālpāpi jāyate

3.12.40

पापे ऽप्य् अपापः पुरुषे ऽप्य् अभिधत्ते प्रियाणि यः । मैत्रीद्रवान्तःकरणस् तस्य मुक्तिः करे स्थिता

pāpe 'py apāpaḥ puruṣe 'py abhidhatte priyāṇi yaḥ / maitrīdravāntaḥkaraṇas tasya muktiḥ kare sthitā

3.12.41

ये कामक्रोधलोभानां वीतरागा न गोचरे । सदाचारस्थितास् तेषाम् अनुभावैर् धृता मही

ye kāmakrodhalobhānāṃ vītarāgā na gocare / sadācārasthitās teṣām anubhāvair dhṛtā mahī

3.12.42

तस्मात् सत्यं वदेत् प्राज्ञो यत् परप्रीतिकारणम् । सत्यं यत् परदुःखाय तत्र मौनपरो भवेत्

tasmāt satyaṃ vadet prājño yat paraprītikāraṇam / satyaṃ yat paraduḥkhāya tatra maunaparo bhavet

3.12.43

प्रियम् उक्तं हितं नैतद् इति मत्वा न तद् वदेत् । श्रेयस् तत्र हितं वाक्यं यद्य् अप्य् अत्यन्तम् अप्रियम्

priyam uktaṃ hitaṃ naitad iti matvā na tad vadet / śreyas tatra hitaṃ vākyaṃ yady apy atyantam apriyam

3.12.44

प्राणिनाम् उपकाराय यद् एवेह परत्र च । कर्मणा मनसा वाचा तद् एव मतिमान् भजेत्

prāṇinām upakārāya yad eveha paratra ca / karmaṇā manasā vācā tad eva matimān bhajet

3.12.45