और्व उवाच —

सचैलस्य पितुः स्नानं जाते पुत्रे विधीयते । जातकर्म तथा कुर्याच् श्राद्धम् अभ्युदये च यत्

sacailasya pituḥ snānaṃ jāte putre vidhīyate / jātakarma tathā kuryāc śrāddham abhyudaye ca yat

3.13.1

युग्मान् देवांश् च पित्र्यांश् च सम्यक् सव्यक्रमाद् द्विजान् । पूजयेद् भोजयेच् चैव तन्मना नान्यमानसः

yugmān devāṃś ca pitryāṃś ca samyak savyakramād dvijān / pūjayed bhojayec caiva tanmanā nānyamānasaḥ

3.13.2

दध्यक्षतैः सबदरैः प्राङ्मुखोदङ्मुखो ऽपि वा । देवतीर्थेन वै पिण्डान् दद्यात् कायेन वा नृप

dadhyakṣataiḥ sabadaraiḥ prāṅmukhodaṅmukho 'pi vā / devatīrthena vai piṇḍān dadyāt kāyena vā nṛpa

3.13.3

नान्दीमुखः पितृगणस् तेन श्राद्धेन पार्थिव । प्रीयते तत् तु कर्तव्यं पुरुषैः सर्ववृद्धिषु

nāndīmukhaḥ pitṛgaṇas tena śrāddhena pārthiva / prīyate tat tu kartavyaṃ puruṣaiḥ sarvavṛddhiṣu

3.13.4

कन्यापुत्रविवाहेषु प्रवेशे नववेश्मनः । नामकर्मणि बालानां चूडाकर्मादिके तथा

kanyāputravivāheṣu praveśe navaveśmanaḥ / nāmakarmaṇi bālānāṃ cūḍākarmādike tathā

3.13.5

सीमन्तोन्नयने चैव पुत्रादिमुखदर्शने । नान्दीमुखं पितृगणं पूजयेत् प्रयतो गृही

sīmantonnayane caiva putrādimukhadarśane / nāndīmukhaṃ pitṛgaṇaṃ pūjayet prayato gṛhī

3.13.6

पितृपूजाक्रमः प्रोक्तो वृद्धाव् एष समासतः । श्रूयताम् अवनीपाल प्रेतकर्मक्रियाविधिः

pitṛpūjākramaḥ prokto vṛddhāv eṣa samāsataḥ / śrūyatām avanīpāla pretakarmakriyāvidhiḥ

3.13.7

प्रेतदेहं शुभैः स्नानैः स्नापितं स्रग्विभूषितम् । दग्ध्वा ग्रामाद् बहिः स्नात्वा सचैलाः सलिलाशये

pretadehaṃ śubhaiḥ snānaiḥ snāpitaṃ sragvibhūṣitam / dagdhvā grāmād bahiḥ snātvā sacailāḥ salilāśaye

3.13.8

यत्र तत्र स्थितायैतद् अमुकायेति वादिनः । दक्षिणाभिमुखा दद्युर् बान्धवाः सलिलाञ्जलिम्

yatra tatra sthitāyaitad amukāyeti vādinaḥ / dakṣiṇābhimukhā dadyur bāndhavāḥ salilāñjalim

3.13.9

प्रविष्टाश् च समं गोभिर् ग्रामं नक्षत्रदर्शने । कटधर्मांस् ततः कुर्युर् भूमौ प्रस्तरशायिनः

praviṣṭāś ca samaṃ gobhir grāmaṃ nakṣatradarśane / kaṭadharmāṃs tataḥ kuryur bhūmau prastaraśāyinaḥ

3.13.10

दातव्यो ऽनुदिनं पिण्डः प्रेताय भुवि पार्थिव । दिवा च भक्तं भोक्तव्यम् अमांसं मनुजर्षभ

dātavyo 'nudinaṃ piṇḍaḥ pretāya bhuvi pārthiva / divā ca bhaktaṃ bhoktavyam amāṃsaṃ manujarṣabha

3.13.11

दिनानि तानि चेच्छातः कर्तव्यं विप्रभोजनम् । प्रेतस् तृप्तिं तथा याति बन्धुवर्गेण भुञ्जता

dināni tāni cecchātaḥ kartavyaṃ viprabhojanam / pretas tṛptiṃ tathā yāti bandhuvargeṇa bhuñjatā

3.13.12

प्रथमे ऽह्नि तृतीये च सप्तमे नवमे तथा । वस्त्रत्यागं बहिःस्नानं कृत्वा दद्यात् तिलोदकम्

prathame 'hni tṛtīye ca saptame navame tathā / vastratyāgaṃ bahiḥsnānaṃ kṛtvā dadyāt tilodakam

3.13.13

चतुर्थे ऽह्नि च कर्तव्यं भस्मास्थिचयनं नृप । तदूर्ध्वम् अङ्गस्पर्शश् च सपिण्डानाम् अपीष्यते

caturthe 'hni ca kartavyaṃ bhasmāsthicayanaṃ nṛpa / tadūrdhvam aṅgasparśaś ca sapiṇḍānām apīṣyate

3.13.14

योग्याः सर्वक्रियाणां तु समानसलिलास् तथा । अनुलेपनपुष्पादिभोगाद् अन्यत्र पार्थिव

yogyāḥ sarvakriyāṇāṃ tu samānasalilās tathā / anulepanapuṣpādibhogād anyatra pārthiva

3.13.15

शय्यासनोपभोगश् च सपिण्डानाम् अपीष्यते । भस्मास्थिचयनाद् ऊर्ध्वं संयोगो न तु योषिताम्

śayyāsanopabhogaś ca sapiṇḍānām apīṣyate / bhasmāsthicayanād ūrdhvaṃ saṃyogo na tu yoṣitām

3.13.16

बाले देशान्तरस्थे च पतिते च मुनौ मृते । सद्यः शौचं तथेच्छातो जलाग्न्युद्बन्धनादिषु

bāle deśāntarasthe ca patite ca munau mṛte / sadyaḥ śaucaṃ tathecchāto jalāgnyudbandhanādiṣu

3.13.17

मृतबन्धोर् दशाहानि कुलस्यान्नं न भुज्यते । दानं प्रतिग्रहो यज्ञः स्वाध्यायश् च निवर्तते

mṛtabandhor daśāhāni kulasyānnaṃ na bhujyate / dānaṃ pratigraho yajñaḥ svādhyāyaś ca nivartate

3.13.18

विप्रस्यैतद् द्वादशाहं राजन्यस्याप्य् अशौचकम् । अर्धमासं तु वैश्यस्य मासं शूद्रस्य शुद्धये

viprasyaitad dvādaśāhaṃ rājanyasyāpy aśaucakam / ardhamāsaṃ tu vaiśyasya māsaṃ śūdrasya śuddhaye

3.13.19

अयुजो भोजयेत् कामं द्विजान् आद्ये ततो दिने । दद्याद् दर्भेषु पिण्डं च प्रेतायोच्छिष्टसंनिधौ

ayujo bhojayet kāmaṃ dvijān ādye tato dine / dadyād darbheṣu piṇḍaṃ ca pretāyocchiṣṭasaṃnidhau

3.13.20

वार्यायुधप्रतोदास् तु दण्डश् च द्विजभोजनात् । स्प्रष्टव्यो ऽनन्तरं वर्णैः शुध्येरंस् ते ततः क्रमात्

vāryāyudhapratodās tu daṇḍaś ca dvijabhojanāt / spraṣṭavyo 'nantaraṃ varṇaiḥ śudhyeraṃs te tataḥ kramāt

3.13.21

ततः स्ववर्णधर्मा ये विप्रादीनाम् उदाहृताः । तान् कुर्वीत पुमाञ् जीवेन् निजधर्मार्जनैस् तथा

tataḥ svavarṇadharmā ye viprādīnām udāhṛtāḥ / tān kurvīta pumāñ jīven nijadharmārjanais tathā

3.13.22

मृते ऽहनि च कर्तव्यम् एकोद्दिष्टम् अतः परम् । आह्वानादिक्रियादैवनियोगरहितं हि तत्

mṛte 'hani ca kartavyam ekoddiṣṭam ataḥ param / āhvānādikriyādaivaniyogarahitaṃ hi tat

3.13.23

एको ऽर्घ्यस् तत्र दातव्यस् तथैवैकं पवित्रकम् । प्रेताय पिण्डो दातव्यो भुक्तवत्सु द्विजातिषु

eko 'rghyas tatra dātavyas tathaivaikaṃ pavitrakam / pretāya piṇḍo dātavyo bhuktavatsu dvijātiṣu

3.13.24

प्रश्नश् च तत्राभिरतिर् यजमानद्विजन्मनाम् । अक्षय्यम् अमुकस्येति वक्तव्यं विरतौ तथा

praśnaś ca tatrābhiratir yajamānadvijanmanām / akṣayyam amukasyeti vaktavyaṃ viratau tathā

3.13.25

एकोद्दिष्टमयो धर्म इत्थम् आवत्सरात् स्मृतः । सपिण्डीकरणं तस्मिन् काले राजेन्द्र तच् छृणु

ekoddiṣṭamayo dharma ittham āvatsarāt smṛtaḥ / sapiṇḍīkaraṇaṃ tasmin kāle rājendra tac chṛṇu

3.13.26

तिलगन्धोदकैर् युक्तं तत्र पात्रचतुष्टयम् ॥ विप्_३,१३।२७च्द् ॥ पात्रं प्रेतस्य तत्रैकं पैत्रं पात्रत्रयं तथा । सेचयेत् पितृपात्रेषु प्रेतपात्रं नृप त्रिषु

tilagandhodakair yuktaṃ tatra pātracatuṣṭayam // ViP_3,13.27cd // pātraṃ pretasya tatraikaṃ paitraṃ pātratrayaṃ tathā / secayet pitṛpātreṣu pretapātraṃ nṛpa triṣu

3.13.28

ततः पितृत्वम् आपन्ने तस्मिन् प्रेते महीपते । श्राद्धधर्मैर् अशेषैस् तु तत्पूर्वान् अर्चयेत् पितॄन्

tataḥ pitṛtvam āpanne tasmin prete mahīpate / śrāddhadharmair aśeṣais tu tatpūrvān arcayet pitṝn

3.13.29

पुत्रः पौत्रः प्रपौत्रो वा बन्धुर् वा भ्रातृसंततिः । सपिण्डसंततिर् वापि क्रियार्हो नृप जायते

putraḥ pautraḥ prapautro vā bandhur vā bhrātṛsaṃtatiḥ / sapiṇḍasaṃtatir vāpi kriyārho nṛpa jāyate

3.13.30

तेषाम् अभावे सर्वेषां समानोदकसंततिः । मातृपक्षस्य पिण्डेन संबद्धा ये जलेन वा

teṣām abhāve sarveṣāṃ samānodakasaṃtatiḥ / mātṛpakṣasya piṇḍena saṃbaddhā ye jalena vā

3.13.31

कुलद्वये ऽपि चोच्छिन्ने स्त्रीभिः कार्याः क्रिया नृप । संघातान्तर्गतैर् वापि कार्याः प्रेतस्य याः क्रियाः । उत्सन्नबन्धुरिक्थानां कारयेद् अवनीपतिः

kuladvaye 'pi cocchinne strībhiḥ kāryāḥ kriyā nṛpa / saṃghātāntargatair vāpi kāryāḥ pretasya yāḥ kriyāḥ / utsannabandhurikthānāṃ kārayed avanīpatiḥ

3.13.32

पूर्वाः क्रिया मध्यमाश् च तथा चैवोत्तराः क्रियाः । त्रिःप्रकाराः क्रिया ह्य् एतास् तासां भेदं शृणुष्व मे

pūrvāḥ kriyā madhyamāś ca tathā caivottarāḥ kriyāḥ / triḥprakārāḥ kriyā hy etās tāsāṃ bhedaṃ śṛṇuṣva me

3.13.33

आदाहवार्यायुधादिस्पर्शाद्यन्तास् तु याः क्रियाः । ताः पूर्वा मध्यमा मासि मास्य् एकोद्दिष्टसंज्ञिताः

ādāhavāryāyudhādisparśādyantās tu yāḥ kriyāḥ / tāḥ pūrvā madhyamā māsi māsy ekoddiṣṭasaṃjñitāḥ

3.13.34

प्रेते पितृत्वम् आपन्ने सपिण्डीकरणाद् अनु । क्रियन्ते याः क्रियाः पित्र्याः प्रोच्यन्ते ता नृपोत्तराः

prete pitṛtvam āpanne sapiṇḍīkaraṇād anu / kriyante yāḥ kriyāḥ pitryāḥ procyante tā nṛpottarāḥ

3.13.35

पितृमातृसपिण्डैस् तु समानसलिलैस् तथा । तत्संघातगतैश् चैव राज्ञा वा धनहारिणा

pitṛmātṛsapiṇḍais tu samānasalilais tathā / tatsaṃghātagataiś caiva rājñā vā dhanahāriṇā

3.13.36

पूर्वाः क्रियास् तु कर्तव्याः पुत्राद्यैर् एव चोत्तराः । दौहित्रैर् वा नरश्रेष्ठ कार्यास् तत्तनयैस् तथा

pūrvāḥ kriyās tu kartavyāḥ putrādyair eva cottarāḥ / dauhitrair vā naraśreṣṭha kāryās tattanayais tathā

3.13.37

मृताहनि च कर्तव्याः स्त्रीणाम् अप्य् उत्तराः क्रियाः । प्रतिसंवत्सरं राजन्न् एकोद्दिष्टविधानतः

mṛtāhani ca kartavyāḥ strīṇām apy uttarāḥ kriyāḥ / pratisaṃvatsaraṃ rājann ekoddiṣṭavidhānataḥ

3.13.38

तस्माद् उत्तरसंज्ञा याः क्रियास् ताः शृणु पार्थिव । यदा यदा च कर्तव्या विधिना येन चानघ

tasmād uttarasaṃjñā yāḥ kriyās tāḥ śṛṇu pārthiva / yadā yadā ca kartavyā vidhinā yena cānagha

3.13.39