और्व उवाच —

ब्रह्मेन्द्ररुद्रनासत्यसूर्याग्निवसुमारुतान् । विश्वेदेवान् ऋषिगणान् वयांसि मनुजान् पशून्

brahmendrarudranāsatyasūryāgnivasumārutān / viśvedevān ṛṣigaṇān vayāṃsi manujān paśūn

3.14.1

सरीसृपान् पितृगणान् यच् चान्यद् भूतसंज्ञितम् । श्राद्धं श्रद्धान्वितः कुर्वन् तर्पयत्य् अखिलं जगत्

sarīsṛpān pitṛgaṇān yac cānyad bhūtasaṃjñitam / śrāddhaṃ śraddhānvitaḥ kurvan tarpayaty akhilaṃ jagat

3.14.2

मासि मास्य् असिते पक्षे पञ्चदश्यां नरेश्वर । तथाष्टकासु कुर्वीत काम्यान् कालाञ् छृणुष्व मे

māsi māsy asite pakṣe pañcadaśyāṃ nareśvara / tathāṣṭakāsu kurvīta kāmyān kālāñ chṛṇuṣva me

3.14.3

श्राद्धार्हम् आगतं द्रव्यं विशिष्टम् अथवा द्विजम् । श्राद्धं कुर्वीत विज्ञाय व्यतीपाते ऽयने तथा

śrāddhārham āgataṃ dravyaṃ viśiṣṭam athavā dvijam / śrāddhaṃ kurvīta vijñāya vyatīpāte 'yane tathā

3.14.4

विषुवे चापि संप्राप्ते ग्रहणे शशिसूर्ययोः । समस्तेष्व् एव भूपाल राशिष्व् अर्के च गच्छति

viṣuve cāpi saṃprāpte grahaṇe śaśisūryayoḥ / samasteṣv eva bhūpāla rāśiṣv arke ca gacchati

3.14.5

नक्षत्रग्रहपीडासु दुष्टस्वप्नावलोकने । इच्छाश्राद्धानि कुर्वीत नवसस्यागमे तथा

nakṣatragrahapīḍāsu duṣṭasvapnāvalokane / icchāśrāddhāni kurvīta navasasyāgame tathā

3.14.6

अमावास्या यदा मैत्रविशाखास्वातियोगिनी । श्राद्धैः पितृगणस् तृप्तिं तथाप्नोत्य् अष्टवार्षिकीम्

amāvāsyā yadā maitraviśākhāsvātiyoginī / śrāddhaiḥ pitṛgaṇas tṛptiṃ tathāpnoty aṣṭavārṣikīm

3.14.7

अमावास्या यदा पुष्ये रौद्रे चर्क्षे पुनर्वसौ । द्वादशाब्दं तदा तृप्तिं प्रयान्ति पितरो ऽर्चिताः

amāvāsyā yadā puṣye raudre carkṣe punarvasau / dvādaśābdaṃ tadā tṛptiṃ prayānti pitaro 'rcitāḥ

3.14.8

वासवाजैकपादर्क्षे पितॄणां तृप्तिम् इच्छताम् । वारुणे चाप्य् अमावास्या देवानाम् अपि दुर्लभा

vāsavājaikapādarkṣe pitṝṇāṃ tṛptim icchatām / vāruṇe cāpy amāvāsyā devānām api durlabhā

3.14.9

नवस्व् ऋक्षेष्व् अमावास्या यदैतेष्व् अवनीपते । तदा तृप्तिप्रदं श्राद्धं पितॄणां शृणु चापरम्

navasv ṛkṣeṣv amāvāsyā yadaiteṣv avanīpate / tadā tṛptipradaṃ śrāddhaṃ pitṝṇāṃ śṛṇu cāparam

3.14.10

गीतं सनत्कुमारेण यद्ऽइलाय महात्मने । पृच्छते पितृभक्ताय श्रद्धयावनताय च

gītaṃ sanatkumāreṇa yad'ilāya mahātmane / pṛcchate pitṛbhaktāya śraddhayāvanatāya ca

3.14.11

सनत्कुमार उवाच —

वैशाखमासस्य च या तृतीया नवम्य् असौ कार्त्तिकशुक्लपक्षे । नभस्यमासस्य तु कृष्णपक्षे त्रयोदशी पञ्चदशी च माघे

vaiśākhamāsasya ca yā tṛtīyā navamy asau kārttikaśuklapakṣe / nabhasyamāsasya tu kṛṣṇapakṣe trayodaśī pañcadaśī ca māghe

3.14.12

पानीयम् अप्य् अत्र तिलैर् विमिश्रं दद्यात् पितृभ्यः प्रयतो मनुष्यः । श्राद्धं कृतं तेन समाः सहस्रं रहस्यम् एतत् पितरो वदन्ति

pānīyam apy atra tilair vimiśraṃ dadyāt pitṛbhyaḥ prayato manuṣyaḥ / śrāddhaṃ kṛtaṃ tena samāḥ sahasraṃ rahasyam etat pitaro vadanti

3.14.14

माघासिते पञ्चदशी कदाचिद् उपैति योगं यदि वारुणेन । ऋक्षेण कालः स परः पितॄणां न ह्य् अल्पपुण्यैर् नृप लभ्यते ऽसौ

māghāsite pañcadaśī kadācid upaiti yogaṃ yadi vāruṇena / ṛkṣeṇa kālaḥ sa paraḥ pitṝṇāṃ na hy alpapuṇyair nṛpa labhyate 'sau

3.14.15

काले धनिष्ठा यदि नाम तस्मिन् भवन्ति भूपाल तदा पितृभ्यः । दत्तं जलान्नं प्रददाति तृप्तिं वर्षायुतं तत्कुलजैर् मनुष्यैः

kāle dhaniṣṭhā yadi nāma tasmin bhavanti bhūpāla tadā pitṛbhyaḥ / dattaṃ jalānnaṃ pradadāti tṛptiṃ varṣāyutaṃ tatkulajair manuṣyaiḥ

3.14.16

तत्रैव चेद् भाद्रपदास् तु पूर्वाः काले तदा यत् क्रियते पितृभ्यः । श्राद्धं परां तृप्तिम् उपेत्य तेन युगं समग्रं पितरः स्वपन्ति

tatraiva ced bhādrapadās tu pūrvāḥ kāle tadā yat kriyate pitṛbhyaḥ / śrāddhaṃ parāṃ tṛptim upetya tena yugaṃ samagraṃ pitaraḥ svapanti

3.14.17

गङ्गां शतद्रूम् अथ वा विपाशां सरस्वतीं नैमिषगोमतीं वा । ततो ऽवगाह्यार्चनम् आदरेण कृत्वा पितॄणां दुरितानि हन्ति

gaṅgāṃ śatadrūm atha vā vipāśāṃ sarasvatīṃ naimiṣagomatīṃ vā / tato 'vagāhyārcanam ādareṇa kṛtvā pitṝṇāṃ duritāni hanti

3.14.18

गायन्ति चैतत् पितरः सदैव वर्षामघातृप्तिम् अवाप्य भूयः । माघासितान्ते शुभतीर्थतोयैर् यास्याम तृप्तिं तनयादिदत्तैः

gāyanti caitat pitaraḥ sadaiva varṣāmaghātṛptim avāpya bhūyaḥ / māghāsitānte śubhatīrthatoyair yāsyāma tṛptiṃ tanayādidattaiḥ

3.14.19

चित्तं च वित्तं च नृणां विशुद्धं शस्तश् च कालः कथितो विधिश् च । पात्रं यथोक्तं परमा च भक्तिर् नृणां प्रयच्छत्य् अभिवाञ्छितानि

cittaṃ ca vittaṃ ca nṛṇāṃ viśuddhaṃ śastaś ca kālaḥ kathito vidhiś ca / pātraṃ yathoktaṃ paramā ca bhaktir nṛṇāṃ prayacchaty abhivāñchitāni

3.14.20

पितृगीतांस् तथैवात्र श्लोकांस् तांश् च शृणुष्व मे । श्रुत्वा तथैव भवता भाव्यं तत्रादृतात्मना

pitṛgītāṃs tathaivātra ślokāṃs tāṃś ca śṛṇuṣva me / śrutvā tathaiva bhavatā bhāvyaṃ tatrādṛtātmanā

3.14.21

अपि धन्यः कुले जायाद् अस्माकं मतिमान् नरः । अकुर्वन् वित्तशाठ्यं यः पिण्डान्नो निर्वपिष्यति

api dhanyaḥ kule jāyād asmākaṃ matimān naraḥ / akurvan vittaśāṭhyaṃ yaḥ piṇḍānno nirvapiṣyati

3.14.22

रत्नवस्त्रमहीयानमहाभोगादिकं वसु । विभवे सति विप्रेभ्यो यो ऽस्मान् उद्दिश्य दास्यति

ratnavastramahīyānamahābhogādikaṃ vasu / vibhave sati viprebhyo yo 'smān uddiśya dāsyati

3.14.23

अन्नेन वा यथाशक्त्या काले ऽस्मिन् भक्तिनम्रधीः । भोजयिष्यति विप्राग्र्यांस् तन्मात्रविभवो नरः

annena vā yathāśaktyā kāle 'smin bhaktinamradhīḥ / bhojayiṣyati viprāgryāṃs tanmātravibhavo naraḥ

3.14.24

असमर्थो ऽन्नदानस्य धान्यम् आमं स्वशक्तितः । प्रदास्यति द्विजाग्रेभ्यः स्वल्पाल्पां वापि दक्षिणाम्

asamartho 'nnadānasya dhānyam āmaṃ svaśaktitaḥ / pradāsyati dvijāgrebhyaḥ svalpālpāṃ vāpi dakṣiṇām

3.14.25

तत्राप्य् असामर्थ्ययुतः कराग्राग्रस्थितांस् तिलान् । प्रणम्य द्विजमुख्याय कस्मैचिद् भूप दास्यति

tatrāpy asāmarthyayutaḥ karāgrāgrasthitāṃs tilān / praṇamya dvijamukhyāya kasmaicid bhūpa dāsyati

3.14.26

तिलैः सप्ताष्टभिर् वापि समवेताञ् जलाञ्जलीन् । भक्तिनम्रः समुद्दिश्य भुव्य् अस्माकं प्रदास्यति

tilaiḥ saptāṣṭabhir vāpi samavetāñ jalāñjalīn / bhaktinamraḥ samuddiśya bhuvy asmākaṃ pradāsyati

3.14.27

यतः कुतश्चित् संप्राप्य गोभ्यो वापि गवाह्निकम् । अभावे प्रीणयन्न् अस्माञ् श्रद्धायुक्तः प्रदास्यति

yataḥ kutaścit saṃprāpya gobhyo vāpi gavāhnikam / abhāve prīṇayann asmāñ śraddhāyuktaḥ pradāsyati

3.14.28

सर्वाभावे वनं गत्वा कक्षमूलप्रदर्शकः । सूर्यादिलोकपालानाम् इदम् उच्चैर् पठिष्यति

sarvābhāve vanaṃ gatvā kakṣamūlapradarśakaḥ / sūryādilokapālānām idam uccair paṭhiṣyati

3.14.29

न मे ऽस्ति वित्तं न धनं च नान्यच् छ्राद्धोपयोग्यं स्वपितॄन् नतो ऽस्मि । तृप्यन्तु भक्त्या पितरो मयैतौ कृतौ भुजौ वर्त्मनि मारुतस्य

na me 'sti vittaṃ na dhanaṃ ca nānyac chrāddhopayogyaṃ svapitṝn nato 'smi / tṛpyantu bhaktyā pitaro mayaitau kṛtau bhujau vartmani mārutasya

3.14.30

और्व उवाच —

इत्य् एतत् पितृभिर् गीतं भावाभावप्रयोजनम् । यः करोति कृतं तेन श्राद्धं भवति पार्थिव

ity etat pitṛbhir gītaṃ bhāvābhāvaprayojanam / yaḥ karoti kṛtaṃ tena śrāddhaṃ bhavati pārthiva

3.14.31