पराशर उवाच —

आद्यो वेदश् चतुष्पादः शतसाहस्रसंमितः । ततो दशगुणः कृत्स्नो यज्ञो ऽयं सर्वकामधुक्

ādyo vedaś catuṣpādaḥ śatasāhasrasaṃmitaḥ / tato daśaguṇaḥ kṛtsno yajño 'yaṃ sarvakāmadhuk

3.4.1

ततो ऽत्र मत्सुतो व्यासो ऽष्टाविंशतितमे ऽन्तरे । वेदम् एकं चतुष्पादं चतुर्धा व्यभजत् प्रभुः

tato 'tra matsuto vyāso 'ṣṭāviṃśatitame 'ntare / vedam ekaṃ catuṣpādaṃ caturdhā vyabhajat prabhuḥ

3.4.2

यथा तु तेन वै व्यस्ता वेदव्यासेन धीमता । वेदास् तथा समस्तैस् तैर् व्यस्ता व्यासैस् तथा मया

yathā tu tena vai vyastā vedavyāsena dhīmatā / vedās tathā samastais tair vyastā vyāsais tathā mayā

3.4.3

तद् अनेनैव वेदानां शाखाभेदान् द्विजोत्तम । चतुर्युगेषु रचितान् समस्तेष्व् अवधारय

tad anenaiva vedānāṃ śākhābhedān dvijottama / caturyugeṣu racitān samasteṣv avadhāraya

3.4.4

कृष्णद्वैपायनं व्यासं विद्धि नारायणं प्रभुम् । को ऽन्यो हि भुवि मैत्रेय महाभारतकृद् भवेत्

kṛṣṇadvaipāyanaṃ vyāsaṃ viddhi nārāyaṇaṃ prabhum / ko 'nyo hi bhuvi maitreya mahābhāratakṛd bhavet

3.4.5

तेन व्यस्ता यथा वेदा मत्पुत्रेण महात्मना । द्वापरे ह्य् अत्र मैत्रेय तन् मे शृणु यथार्थतः

tena vyastā yathā vedā matputreṇa mahātmanā / dvāpare hy atra maitreya tan me śṛṇu yathārthataḥ

3.4.6

ब्रह्मणा चोदितो व्यासो वेदान् व्यस्तुं प्रचक्रमे । अथ शिष्यान् स जग्राह चतुरो वेदपारगान्

brahmaṇā codito vyāso vedān vyastuṃ pracakrame / atha śiṣyān sa jagrāha caturo vedapāragān

3.4.7

ऋग्वेदश्रावकं पैलं जग्राह स महामुनिः । वैशम्पायननामानं यजुर्वेदस्य चाग्रहीत्

ṛgvedaśrāvakaṃ pailaṃ jagrāha sa mahāmuniḥ / vaiśampāyananāmānaṃ yajurvedasya cāgrahīt

3.4.8

जैमिनिं सामवेदस्य तथैवाथर्ववेदवित् । सुमन्तुस् तस्य शिष्यो ऽभूद् वेदव्यासस्य धीमतः

jaiminiṃ sāmavedasya tathaivātharvavedavit / sumantus tasya śiṣyo 'bhūd vedavyāsasya dhīmataḥ

3.4.9

रोमहर्षणनामानं महाबुद्धिं महामुनिः । सूतं जग्राह शिष्यं स इतिहासपुराणयोः

romaharṣaṇanāmānaṃ mahābuddhiṃ mahāmuniḥ / sūtaṃ jagrāha śiṣyaṃ sa itihāsapurāṇayoḥ

3.4.10

एक आसीद् यजुर्वेदस् तं चतुर्धा व्यकल्पयत् । चातुर्होत्रम् अभूद् यस्मिंस् तेन यज्ञम् अथाकरोत्

eka āsīd yajurvedas taṃ caturdhā vyakalpayat / cāturhotram abhūd yasmiṃs tena yajñam athākarot

3.4.11

आध्वर्यवं यजुर्भिस् तु ऋग्भिर् होत्रं तथा मुनिः । औद्गात्रं सामभिश् चक्रे ब्रह्मत्वं चाप्य् अथर्वभिः

ādhvaryavaṃ yajurbhis tu ṛgbhir hotraṃ tathā muniḥ / audgātraṃ sāmabhiś cakre brahmatvaṃ cāpy atharvabhiḥ

3.4.12

ततः स ऋच उद्धृत्य ऋग्वेदं कृतवान् मुनिः । यजूंषि च यजुर्वेदं सामवेदं च सामभिः

tataḥ sa ṛca uddhṛtya ṛgvedaṃ kṛtavān muniḥ / yajūṃṣi ca yajurvedaṃ sāmavedaṃ ca sāmabhiḥ

3.4.13

राज्ञस् त्व् अथर्ववेदेन सर्वकर्माणि स प्रभुः । कारयाम् आस मैत्रेय ब्रह्मत्वं च यथास्थितिः

rājñas tv atharvavedena sarvakarmāṇi sa prabhuḥ / kārayām āsa maitreya brahmatvaṃ ca yathāsthitiḥ

3.4.14

सो ऽयम् एको महावेदतरुस् तेन पृथक्कृतः । चतुर्धा तु ततो जातं वेदपादपकाननम्

so 'yam eko mahāvedatarus tena pṛthakkṛtaḥ / caturdhā tu tato jātaṃ vedapādapakānanam

3.4.15

बिभेद प्रथमं विप्र पैल ऋग्वेदपादपम् । इन्द्रप्रमतये प्रादाद् बाष्कलाय च संहिते

bibheda prathamaṃ vipra paila ṛgvedapādapam / indrapramataye prādād bāṣkalāya ca saṃhite

3.4.16

चतुर्धा स बिभेदाथ बाष्कलो निजसंहिताम् । बौध्यादिभ्यो ददौ तास् तु शिष्येभ्यः स महामतिः

caturdhā sa bibhedātha bāṣkalo nijasaṃhitām / baudhyādibhyo dadau tās tu śiṣyebhyaḥ sa mahāmatiḥ

3.4.17

बौध्याग्निमाठरौ तद्वद् याज्ञवल्क्यपराशरौ । प्रतिशाखास् तु शाखायास् तस्यास् ते जगृहुर् मुने

baudhyāgnimāṭharau tadvad yājñavalkyaparāśarau / pratiśākhās tu śākhāyās tasyās te jagṛhur mune

3.4.18

इन्द्रप्रमतिर् एकां तु संहितां स्वसुतं ततः । माण्डुकेयं महात्मानं मैत्रेयाध्यापयत् तदा

indrapramatir ekāṃ tu saṃhitāṃ svasutaṃ tataḥ / māṇḍukeyaṃ mahātmānaṃ maitreyādhyāpayat tadā

3.4.19

तस्य शिष्यप्रशिष्येभ्यः पुत्रशिष्यान् क्रमाद् ययौ

tasya śiṣyapraśiṣyebhyaḥ putraśiṣyān kramād yayau

3.4.20

वेदमित्रस् तु शाकल्यः संहितां ताम् अधीतवान् । चकार संहिताः पञ्च शिष्येभ्यः प्रददौ च ताः

vedamitras tu śākalyaḥ saṃhitāṃ tām adhītavān / cakāra saṃhitāḥ pañca śiṣyebhyaḥ pradadau ca tāḥ

3.4.21

तस्य शिष्यास् तु ये पञ्च तेषां नामानि मे शृणु । मुद्गलो गालवश् चैव वात्स्यः शालीय एव च । शिशिरः पञ्चमश् चासीत् मैत्रेय सुमहामुनिः

tasya śiṣyās tu ye pañca teṣāṃ nāmāni me śṛṇu / mudgalo gālavaś caiva vātsyaḥ śālīya eva ca / śiśiraḥ pañcamaś cāsīt maitreya sumahāmuniḥ

3.4.22

संहितात्रितयं चक्रे शाकपूणिर् अथेतरः । निरुक्तम् अकरोत् तद्वच् चतुर्थं मुनिसत्तम

saṃhitātritayaṃ cakre śākapūṇir athetaraḥ / niruktam akarot tadvac caturthaṃ munisattama

3.4.23

क्रौञ्चो वैतालकिस् तद्वद् बलाकश् च महामुनिः । निरुक्तश् च चतुर्थो ऽभूद् वेदवेदाङ्गपारगः

krauñco vaitālakis tadvad balākaś ca mahāmuniḥ / niruktaś ca caturtho 'bhūd vedavedāṅgapāragaḥ

3.4.24

इत्य् एताः प्रतिशाखाभ्यो ऽप्य् अनुशाखा द्विजोत्तम । बाष्कलश् चापरास् तिस्रः संहिताः कृतवान् द्विज । शिष्यः कालायनिर् गार्ग्यस् तृतीयश् च तथा जवः

ity etāḥ pratiśākhābhyo 'py anuśākhā dvijottama / bāṣkalaś cāparās tisraḥ saṃhitāḥ kṛtavān dvija / śiṣyaḥ kālāyanir gārgyas tṛtīyaś ca tathā javaḥ

3.4.25

इत्य् एते बह्वृचाः प्रोक्ताः संहिता यैः प्रवर्तिताः

ity ete bahvṛcāḥ proktāḥ saṃhitā yaiḥ pravartitāḥ

3.4.26