और्व उवाच —

बालः कृतोपनयनो वेदाहरणतत्परः । गुरुगेहे वसेद् भूप ब्रह्मचारी समाहितः

bālaḥ kṛtopanayano vedāharaṇatatparaḥ / gurugehe vased bhūpa brahmacārī samāhitaḥ

3.9.1

शौचाचारवता तत्र कार्यं शुश्रूषणं गुरोः । व्रतानि चरता ग्राह्यो वेदश् च कृतबुद्धिना

śaucācāravatā tatra kāryaṃ śuśrūṣaṇaṃ guroḥ / vratāni caratā grāhyo vedaś ca kṛtabuddhinā

3.9.2

उभे संध्ये रविं भूप तथैवाग्निं समाहितः । उपतिष्ठेत् तथा कुर्याद् गुरोर् अप्य् अभिवादनम्

ubhe saṃdhye raviṃ bhūpa tathaivāgniṃ samāhitaḥ / upatiṣṭhet tathā kuryād guror apy abhivādanam

3.9.3

स्थिते तिष्ठेद् व्रजेद् याते नीचैर् आसीत चासति । शिष्यो गुरौ नृपश्रेष्ठ प्रतिकूलं न संचरेत्

sthite tiṣṭhed vrajed yāte nīcair āsīta cāsati / śiṣyo gurau nṛpaśreṣṭha pratikūlaṃ na saṃcaret

3.9.4

तेनैवोक्तः पठेद् वेदं नान्यचित्तः पुरः स्थितः । अनुज्ञातश् च भिक्षान्नम् अश्नीयाद् गुरुणा ततः

tenaivoktaḥ paṭhed vedaṃ nānyacittaḥ puraḥ sthitaḥ / anujñātaś ca bhikṣānnam aśnīyād guruṇā tataḥ

3.9.5

अवगाहेद् अपः पूर्वम् आचार्येणावगाहिताः । समिज्जलादिकं चास्य काल्यं काल्यम् उपानयेत्

avagāhed apaḥ pūrvam ācāryeṇāvagāhitāḥ / samijjalādikaṃ cāsya kālyaṃ kālyam upānayet

3.9.6

गृहीतग्राह्यवेदश् च ततो ऽनुज्ञाम् अवाप्य वै । गार्हस्थ्यम् आवसेत् प्राज्ञो निष्पन्नगुरुनिष्कृतिः

gṛhītagrāhyavedaś ca tato 'nujñām avāpya vai / gārhasthyam āvaset prājño niṣpannaguruniṣkṛtiḥ

3.9.7

विधिनावाप्तदारस् तु धनं प्राप्य स्वकर्मणा । गृहस्थकार्यम् अखिलं कुर्याद् भूपाल शक्तितः

vidhināvāptadāras tu dhanaṃ prāpya svakarmaṇā / gṛhasthakāryam akhilaṃ kuryād bhūpāla śaktitaḥ

3.9.8

निवापेन पितॄन् अर्चेद् यज्ञैर् देवांस् तथातिथीन् । अन्नैर् मुनींश् च स्वाध्यायैर् अपत्येन प्रजापतिम्

nivāpena pitṝn arced yajñair devāṃs tathātithīn / annair munīṃś ca svādhyāyair apatyena prajāpatim

3.9.9

बलिकर्मणा च भूतानि वात्सल्येनाखिलं जगत् । प्राप्नोति लोकान् पुरुषो निजकर्मसमार्जितान्

balikarmaṇā ca bhūtāni vātsalyenākhilaṃ jagat / prāpnoti lokān puruṣo nijakarmasamārjitān

3.9.10

भिक्षाभुजश् च ये केचित् परिव्राड्ब्रह्मचारिणः । ते ऽप्य् अत्रैव प्रतिष्ठन्ते गार्हस्थ्यं तेन वै परम्

bhikṣābhujaś ca ye kecit parivrāḍbrahmacāriṇaḥ / te 'py atraiva pratiṣṭhante gārhasthyaṃ tena vai param

3.9.11

वेदाहरणकार्येण तीर्थस्नानाय च प्रभो । अटन्ति वसुधां विप्राः पृथिवीदर्शनाय च

vedāharaṇakāryeṇa tīrthasnānāya ca prabho / aṭanti vasudhāṃ viprāḥ pṛthivīdarśanāya ca

3.9.12

अनिकेता ह्य् अनाहारा यत्रसायंगृहास् तु ये । तेषां गृहस्थः सर्वेषां प्रतिष्ठा योनिर् एव च

aniketā hy anāhārā yatrasāyaṃgṛhās tu ye / teṣāṃ gṛhasthaḥ sarveṣāṃ pratiṣṭhā yonir eva ca

3.9.13

तेषां स्वागतदानादि वक्तव्यं मधुरं नृप । गृहागतानां दद्याच् च शयनासनभोजनम्

teṣāṃ svāgatadānādi vaktavyaṃ madhuraṃ nṛpa / gṛhāgatānāṃ dadyāc ca śayanāsanabhojanam

3.9.14

अतिथिर् यस्य भग्नाशो गृहात् प्रतिनिवर्तते । स दत्त्वा दुष्कृतं तस्मै पुण्यम् आदाय गच्छति

atithir yasya bhagnāśo gṛhāt pratinivartate / sa dattvā duṣkṛtaṃ tasmai puṇyam ādāya gacchati

3.9.15

अवज्ञानम् अहंकारो दम्भश् चैव गृहे सतः । परितापोपघातौ च पारुष्यं च न शस्यते

avajñānam ahaṃkāro dambhaś caiva gṛhe sataḥ / paritāpopaghātau ca pāruṣyaṃ ca na śasyate

3.9.16

यस् तु सम्यक् करोत्य् एवं गृहस्थः परमं विधिम् । सर्वबन्धविमुक्तो ऽसौ लोकान् आप्नोत्य् अनुत्तमान्

yas tu samyak karoty evaṃ gṛhasthaḥ paramaṃ vidhim / sarvabandhavimukto 'sau lokān āpnoty anuttamān

3.9.17

वयःपरिणतौ राजन् कृतकृत्यो गृहाश्रमी । पुत्रेषु भार्यां निक्षिप्य वनं गच्छेत् सहैव वा

vayaḥpariṇatau rājan kṛtakṛtyo gṛhāśramī / putreṣu bhāryāṃ nikṣipya vanaṃ gacchet sahaiva vā

3.9.18

पर्णमूलफलाहारः केशश्मश्रुजटाधरः । भूमिशायी भवेत् तत्र मुनिः सर्वातिथिर् नृप

parṇamūlaphalāhāraḥ keśaśmaśrujaṭādharaḥ / bhūmiśāyī bhavet tatra muniḥ sarvātithir nṛpa

3.9.19

चर्मकाशकुशैः कुर्यात् परिधानोत्तरीयके । तद्वत् त्रिषवणं स्नानं शस्तम् अस्य नरेश्वर

carmakāśakuśaiḥ kuryāt paridhānottarīyake / tadvat triṣavaṇaṃ snānaṃ śastam asya nareśvara

3.9.20

देवताभ्यर्चनं होमः सर्वाभ्यागतपूजनम् । भिक्षाबलिप्रदानं च शस्तम् अस्य नरेश्वर

devatābhyarcanaṃ homaḥ sarvābhyāgatapūjanam / bhikṣābalipradānaṃ ca śastam asya nareśvara

3.9.21

वन्यस्नेहेन गात्राणाम् अभ्यङ्गश् चास्य शस्यते । तपस्यतश् च राजेन्द्र शीतोष्णादिसहिष्णुता

vanyasnehena gātrāṇām abhyaṅgaś cāsya śasyate / tapasyataś ca rājendra śītoṣṇādisahiṣṇutā

3.9.22

यस् त्व् एतां नियतश् चर्यां वानप्रस्थश् चरेन् मुनिः । स दहत्य् अग्निवद् दोषाञ् जयेल् लोकांश् च शाश्वतान्

yas tv etāṃ niyataś caryāṃ vānaprasthaś caren muniḥ / sa dahaty agnivad doṣāñ jayel lokāṃś ca śāśvatān

3.9.23

चतुर्थश् चाश्रमो भिक्षोः प्रोच्यते यो मनीषिभिः । तस्य स्वरूपं गदतो मम श्रोतुं नृपार्हसि

caturthaś cāśramo bhikṣoḥ procyate yo manīṣibhiḥ / tasya svarūpaṃ gadato mama śrotuṃ nṛpārhasi

3.9.24

पुत्रद्रव्यकलत्रेषु त्यक्तस्नेहो नराधिप । चतुर्थम् आश्रमस्थानं गच्छेन् निर्धूतमत्सरः

putradravyakalatreṣu tyaktasneho narādhipa / caturtham āśramasthānaṃ gacchen nirdhūtamatsaraḥ

3.9.25

त्रैवर्गिकांस् त्यजेत् सर्वान् आरम्भान् अवनीपते । मित्रादिषु समो मैत्रः समस्तेष्व् एव जन्तुषु

traivargikāṃs tyajet sarvān ārambhān avanīpate / mitrādiṣu samo maitraḥ samasteṣv eva jantuṣu

3.9.26

जरायुजाण्डजादीनां वाङ्मनःकर्मभिः क्वचित् । युक्तः कुर्वीत न द्रोहं सर्वसङ्गांश् च वर्जयेत्

jarāyujāṇḍajādīnāṃ vāṅmanaḥkarmabhiḥ kvacit / yuktaḥ kurvīta na drohaṃ sarvasaṅgāṃś ca varjayet

3.9.27

एकरात्रस्थितिर् ग्रामे पञ्चरात्रस्थितिः पुरे । तथा तिष्ठेद् यथा प्रीतिर् द्वेषो वा नास्य जायते

ekarātrasthitir grāme pañcarātrasthitiḥ pure / tathā tiṣṭhed yathā prītir dveṣo vā nāsya jāyate

3.9.28

प्राणयात्रानिमित्तं च व्यङ्गारे भुक्तवज्जने । काले प्रशस्तवर्णानां भिक्षार्थं पर्यटेद् गृहान्

prāṇayātrānimittaṃ ca vyaṅgāre bhuktavajjane / kāle praśastavarṇānāṃ bhikṣārthaṃ paryaṭed gṛhān

3.9.29

कामः क्रोधस् तथा दर्पमोहलोभादयश् च ये । तांस् तु दोषान् परित्यज्य परिव्राड् निर्ममो भवेत्

kāmaḥ krodhas tathā darpamohalobhādayaś ca ye / tāṃs tu doṣān parityajya parivrāḍ nirmamo bhavet

3.9.30

अभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा यश् चरते मुनिः । न तस्य सर्वभूतेभ्यो भयम् उत्पद्यते क्वचित्

abhayaṃ sarvabhūtebhyo dattvā yaś carate muniḥ / na tasya sarvabhūtebhyo bhayam utpadyate kvacit

3.9.31

कृत्वाग्निहोत्रं स्वशरीरसंस्थं शारीरम् अग्निं स्वमुखे जुहोति । विप्रस् तु भिक्षोपगतैर् हविर्भिश् चिताग्निना स व्रजति स्म लोकान्

kṛtvāgnihotraṃ svaśarīrasaṃsthaṃ śārīram agniṃ svamukhe juhoti / vipras tu bhikṣopagatair havirbhiś citāgninā sa vrajati sma lokān

3.9.32

मोक्षाश्रमं यश् चरते यथोक्तं शुचिः स्वसंकल्पितबुद्धियुक्तः । अनिन्धनं ज्योतिर् इव प्रशान्तः स ब्रह्मलोकं श्रयते द्विजातिः

mokṣāśramaṃ yaś carate yathoktaṃ śuciḥ svasaṃkalpitabuddhiyuktaḥ / anindhanaṃ jyotir iva praśāntaḥ sa brahmalokaṃ śrayate dvijātiḥ

3.9.33