पराशर उवाच —

गते शक्रे तु गोपालाः कृष्णम् अक्लिष्टकारिणम् । ऊचुः प्रीत्या धृतं दृष्ट्वा तेन गोवर्धनाचलम्

gate śakre tu gopālāḥ kṛṣṇam akliṣṭakāriṇam / ūcuḥ prītyā dhṛtaṃ dṛṣṭvā tena govardhanācalam

5.13.1

वयम् अस्मान् महाभाग भवता महतो भयात् । गावश् च भवता त्राता गिरिधारणकर्मणा

vayam asmān mahābhāga bhavatā mahato bhayāt / gāvaś ca bhavatā trātā giridhāraṇakarmaṇā

5.13.2

बालक्रीडेयम् अतुला गोपालत्वं जुगुप्सितम् । दिव्यं च कर्म भवतः किम् एतत् तात कथ्यताम्

bālakrīḍeyam atulā gopālatvaṃ jugupsitam / divyaṃ ca karma bhavataḥ kim etat tāta kathyatām

5.13.3

कालियो दमितस् तोये प्रलम्बो विनिपातितः । धृतो गोवर्धनश् चायं शङ्कितानि मनांसि नः

kāliyo damitas toye pralambo vinipātitaḥ / dhṛto govardhanaś cāyaṃ śaṅkitāni manāṃsi naḥ

5.13.4

सत्यं सत्यं हरेः पादौ शपामो ऽमितविक्रम । यथा त्वद्वीर्यम् आलोक्य न त्वां मन्यामहे नरम्

satyaṃ satyaṃ hareḥ pādau śapāmo 'mitavikrama / yathā tvadvīryam ālokya na tvāṃ manyāmahe naram

5.13.5

प्रीतिः सस्त्रीकुमारस्य व्रजस्य तव केशव । कर्म चेदम् अशक्यं यत् समस्तैस् त्रिदशैर् अपि

prītiḥ sastrīkumārasya vrajasya tava keśava / karma cedam aśakyaṃ yat samastais tridaśair api

5.13.6

बालत्वं चातिवीर्यं च जन्म चास्मासु शोभनम् । चिन्त्यमानम् अमेयात्मञ् शङ्कां कृष्ण प्रयच्छति

bālatvaṃ cātivīryaṃ ca janma cāsmāsu śobhanam / cintyamānam ameyātmañ śaṅkāṃ kṛṣṇa prayacchati

5.13.7

देवो वा दानवो वा त्वं यक्षो गन्धर्व एव वा । किं वास्माकं विचारेण बान्धवो ऽसि नमो ऽस्तु ते

devo vā dānavo vā tvaṃ yakṣo gandharva eva vā / kiṃ vāsmākaṃ vicāreṇa bāndhavo 'si namo 'stu te

5.13.8

क्षणं भूत्वा त्व् असौ तूष्णीं किंचित् प्रणयकोपवान् । इत्य् एवम् उक्तस् तैर् गोपैः कृष्णो ऽप्य् आह महामुने

kṣaṇaṃ bhūtvā tv asau tūṣṇīṃ kiṃcit praṇayakopavān / ity evam uktas tair gopaiḥ kṛṣṇo 'py āha mahāmune

5.13.9

भगवान् उवाच —

मत्संबन्धेन वो गोपा यदि लज्जा न जायते । श्लाघ्यो वाहं ततः किं वो विचारेण प्रयोजनम्

matsaṃbandhena vo gopā yadi lajjā na jāyate / ślāghyo vāhaṃ tataḥ kiṃ vo vicāreṇa prayojanam

5.13.10

यदि वो ऽस्ति मयि प्रीतिः श्लाघ्यो ऽहं भवतां यदि । तदात्मबन्धुसदृशी बुद्धिर् वः क्रियतां मयि

yadi vo 'sti mayi prītiḥ ślāghyo 'haṃ bhavatāṃ yadi / tadātmabandhusadṛśī buddhir vaḥ kriyatāṃ mayi

5.13.11

नाहं देवो न गन्धर्वो न यक्षो न च दानवः । अहं वो बान्धवो जातो नैतच् चिन्त्यम् अतो ऽन्यथा

nāhaṃ devo na gandharvo na yakṣo na ca dānavaḥ / ahaṃ vo bāndhavo jāto naitac cintyam ato 'nyathā

5.13.12

पराशर उवाच —

इति श्रुत्वा हरेर् वाक्यं बद्धमौनास् ततो वनम् । ययुर् गोपा महाभाग तस्मिन् प्रणयकोपिनि

iti śrutvā harer vākyaṃ baddhamaunās tato vanam / yayur gopā mahābhāga tasmin praṇayakopini

5.13.13

कृष्णस् तु विमलं व्योम शरच्चन्द्रस्य चन्द्रिकाम् । तथा कुमुदिनीं फुल्लाम् आमोदितदिगन्तराम्

kṛṣṇas tu vimalaṃ vyoma śaraccandrasya candrikām / tathā kumudinīṃ phullām āmoditadigantarām

5.13.14

वनराजीं तथा कूजद्भृङ्गमालामनोरमाम् । विलोक्य सह गोपीभिर् मनश् चक्रे रतिं प्रति

vanarājīṃ tathā kūjadbhṛṅgamālāmanoramām / vilokya saha gopībhir manaś cakre ratiṃ prati

5.13.15

विना रामेण मधुरम् अतीव वनिताप्रियम् । जगौ कलपदं शौरिर् नानातन्त्रीकृतव्रतम्

vinā rāmeṇa madhuram atīva vanitāpriyam / jagau kalapadaṃ śaurir nānātantrīkṛtavratam

5.13.16

रम्यं गीतध्वनिं श्रुत्वा संत्यज्यावसथांस् तदा । आजग्मुस् त्वरिता गोप्यो यत्रास्ते मधुसूदनः

ramyaṃ gītadhvaniṃ śrutvā saṃtyajyāvasathāṃs tadā / ājagmus tvaritā gopyo yatrāste madhusūdanaḥ

5.13.17

शनैः शनैर् जगौ गोपी काचित् तस्य लयानुगम् । दत्तावधाना काचिच् च तम् एव मनसास्मरत्

śanaiḥ śanair jagau gopī kācit tasya layānugam / dattāvadhānā kācic ca tam eva manasāsmarat

5.13.18

काचित् कृष्णेति कृष्णेति प्रोक्त्वा लज्जाम् उपाययौ । ययौ च काचित् प्रेमान्धा तत्पार्श्वम् अविलज्जिता

kācit kṛṣṇeti kṛṣṇeti proktvā lajjām upāyayau / yayau ca kācit premāndhā tatpārśvam avilajjitā

5.13.19

काचिद् आवसथस्यान्तः स्थित्वा दृष्ट्वा बहिर् गुरुम् । तन्मयत्वेन गोविन्दं दध्यौ मीलितलोचना

kācid āvasathasyāntaḥ sthitvā dṛṣṭvā bahir gurum / tanmayatvena govindaṃ dadhyau mīlitalocanā

5.13.20

तच्चिन्ताविपुलाह्लादक्षीणपुण्यचया तथा । तदप्राप्तिमहादुःखविलीनाशेषपातका

taccintāvipulāhlādakṣīṇapuṇyacayā tathā / tadaprāptimahāduḥkhavilīnāśeṣapātakā

5.13.21

चिन्तयन्ती जगत्सूतिं परब्रह्मस्वरूपिणम् । निरुच्छ्वासतया मुक्तिं गतान्या गोपकन्यका

cintayantī jagatsūtiṃ parabrahmasvarūpiṇam / nirucchvāsatayā muktiṃ gatānyā gopakanyakā

5.13.22

गोपीपरिवृतो रात्रिं शरच्चन्द्रमनोरमाम् । मानयाम् आस गोविन्दो रासारम्भरसोत्सुकः

gopīparivṛto rātriṃ śaraccandramanoramām / mānayām āsa govindo rāsārambharasotsukaḥ

5.13.23

गोप्यश् च वृन्दशः कृष्णचेष्टास्व् आयत्तमूर्तयः । अन्यदेशं गते कृष्णे चेरुर् वृन्दावनान्तरम्

gopyaś ca vṛndaśaḥ kṛṣṇaceṣṭāsv āyattamūrtayaḥ / anyadeśaṃ gate kṛṣṇe cerur vṛndāvanāntaram

5.13.24

कृष्णो ऽहम् एतत् ललितं व्रजाम्य् आलोक्यतां गतिः । अन्या ब्रवीति कृष्णस्य मम गीतिर् निशम्यताम्

kṛṣṇo 'ham etat lalitaṃ vrajāmy ālokyatāṃ gatiḥ / anyā bravīti kṛṣṇasya mama gītir niśamyatām

5.13.25

दुष्ट कालिय तिष्ठात्र कृष्णो ऽहम् इति चापरा । बाहुम् आस्फोट्य कृष्णस्य लीलासर्वस्वम् आददे

duṣṭa kāliya tiṣṭhātra kṛṣṇo 'ham iti cāparā / bāhum āsphoṭya kṛṣṇasya līlāsarvasvam ādade

5.13.26

अन्या ब्रवीति भो गोपा निःशङ्कैः स्थीयताम् इह । अलं वृष्टिभयेनात्र धृतो गोवर्धनो मया

anyā bravīti bho gopā niḥśaṅkaiḥ sthīyatām iha / alaṃ vṛṣṭibhayenātra dhṛto govardhano mayā

5.13.27

धेनुको ऽयं मया क्षिप्तो विचरन्तु यथेच्छया । गोपी ब्रवीति चैवान्या कृष्णलीलानुकारिणी

dhenuko 'yaṃ mayā kṣipto vicarantu yathecchayā / gopī bravīti caivānyā kṛṣṇalīlānukāriṇī

5.13.28

एवं नानाप्रकारासु कृष्णचेष्टासु तास् तदा । गोप्यो व्यग्राः समं चेरू रम्यं वृन्दावनं वनम्

evaṃ nānāprakārāsu kṛṣṇaceṣṭāsu tās tadā / gopyo vyagrāḥ samaṃ cerū ramyaṃ vṛndāvanaṃ vanam

5.13.29

विलोक्यैका भुवं प्राह गोपी गोपवराङ्गना । पुलकाञ्चितसर्वाङ्गी विकासिनयनोत्पला

vilokyaikā bhuvaṃ prāha gopī gopavarāṅganā / pulakāñcitasarvāṅgī vikāsinayanotpalā

5.13.30

ध्वजवज्राङ्कुशाब्जाङ्करेखावन्त्य् आलि पश्यत । पदान्य् एतानि कृष्णस्य लीलालंकृतगामिनः

dhvajavajrāṅkuśābjāṅkarekhāvanty āli paśyata / padāny etāni kṛṣṇasya līlālaṃkṛtagāminaḥ

5.13.31

कापि तेन समं याता कृतपुण्या मदालसा । पदानि तस्याश् चैतानि घनान्य् अल्पतनूनि च

kāpi tena samaṃ yātā kṛtapuṇyā madālasā / padāni tasyāś caitāni ghanāny alpatanūni ca

5.13.32

पुष्पावचयम् अत्रोच्चैश् चक्रे दामोदरो ध्रुवम् । येनाग्राक्रान्तिमात्राणि पदान्य् अत्र महात्मनः

puṣpāvacayam atroccaiś cakre dāmodaro dhruvam / yenāgrākrāntimātrāṇi padāny atra mahātmanaḥ

5.13.33

अत्रोपविश्य सा तेन कापि पुष्पैर् अलंकृता । अन्यजन्मनि सर्वात्मा विष्णुर् अभ्यर्चितो यया

atropaviśya sā tena kāpi puṣpair alaṃkṛtā / anyajanmani sarvātmā viṣṇur abhyarcito yayā

5.13.34

पुष्पबन्धनसंमानकृतमानाम् अपास्य ताम् । नन्दगोपसुतो यातो मार्गेणानेन पश्यत

puṣpabandhanasaṃmānakṛtamānām apāsya tām / nandagopasuto yāto mārgeṇānena paśyata

5.13.35

अनुयाने ऽसमर्थान्या नितम्बभरमन्थरा । या गन्तव्ये द्रुतं याति निम्नपादाग्रसंस्थितिः

anuyāne 'samarthānyā nitambabharamantharā / yā gantavye drutaṃ yāti nimnapādāgrasaṃsthitiḥ

5.13.36

हस्तन्यस्ताग्रहस्तेयं तेन याति तथा सखी । अनायत्तपदन्यासा लक्ष्यते पदपद्धतिः

hastanyastāgrahasteyaṃ tena yāti tathā sakhī / anāyattapadanyāsā lakṣyate padapaddhatiḥ

5.13.37

हस्तसंस्पर्शमात्रेण धूर्तेनैषा विमानिता । नैराश्यान् मन्दगामिन्या निवृत्तं लक्ष्यते पदम्

hastasaṃsparśamātreṇa dhūrtenaiṣā vimānitā / nairāśyān mandagāminyā nivṛttaṃ lakṣyate padam

5.13.38

नूनम् उक्ता त्वरामीति पुनर् एष्यामि ते ऽन्तिकम् । तेन कृष्णेन येनैषा त्वरिता पदपद्धतिः

nūnam uktā tvarāmīti punar eṣyāmi te 'ntikam / tena kṛṣṇena yenaiṣā tvaritā padapaddhatiḥ

5.13.39

प्रविष्टो गहनं कृष्णः पदम् अत्र न लक्ष्यते । निवर्तध्वं शशाङ्कस्य नैतद् दीधितिगोचरे

praviṣṭo gahanaṃ kṛṣṇaḥ padam atra na lakṣyate / nivartadhvaṃ śaśāṅkasya naitad dīdhitigocare

5.13.40

निवृत्तास् तास् ततो गोप्यो निराशाः कृष्णदर्शने । यमुनातीरम् आगम्य जगुस् तच्चरितं तदा

nivṛttās tās tato gopyo nirāśāḥ kṛṣṇadarśane / yamunātīram āgamya jagus taccaritaṃ tadā

5.13.41

ततो ददृशुर् आयान्तं विकासिमुखपङ्कजम् । गोप्यस् त्रैलोक्यगोप्तारं कृष्णम् अक्लिष्टचेष्टितम्

tato dadṛśur āyāntaṃ vikāsimukhapaṅkajam / gopyas trailokyagoptāraṃ kṛṣṇam akliṣṭaceṣṭitam

5.13.42

काचिद् आलोक्य गोविन्दम् आयान्तम् अतिहर्षिता । कृष्ण कृष्णेति कृष्णेति प्राह नान्यद् उदीरयत्

kācid ālokya govindam āyāntam atiharṣitā / kṛṣṇa kṛṣṇeti kṛṣṇeti prāha nānyad udīrayat

5.13.43

काचिद् भ्रूभङ्गुरं कृत्वा ललाटफलकं हरिम् । विलोक्य नेत्रभृङ्गाभ्यां पपौ तन्मुखपङ्कजम्

kācid bhrūbhaṅguraṃ kṛtvā lalāṭaphalakaṃ harim / vilokya netrabhṛṅgābhyāṃ papau tanmukhapaṅkajam

5.13.44

काचिद् आलोक्य गोविन्दं निमीलितविलोचना । तस्यैव रूपं ध्यायन्ती योगारूढेव चाबभौ

kācid ālokya govindaṃ nimīlitavilocanā / tasyaiva rūpaṃ dhyāyantī yogārūḍheva cābabhau

5.13.45

ततः काश्चित्प्रियालापैः काश्चिद् भ्रूभङ्गवीक्षितैः । निन्ये ऽनुनयम् अन्याश् च करस्पर्शेन माधवः

tataḥ kāścitpriyālāpaiḥ kāścid bhrūbhaṅgavīkṣitaiḥ / ninye 'nunayam anyāś ca karasparśena mādhavaḥ

5.13.46

ताभिः प्रसन्नचित्ताभिर् गोपीभिः सह सादरम् । रराम रासगोष्ठीभिर् उदारचरितो हरिः

tābhiḥ prasannacittābhir gopībhiḥ saha sādaram / rarāma rāsagoṣṭhībhir udāracarito hariḥ

5.13.47

रासमण्डलबन्धो ऽपि कृष्णपार्श्वम् अनुज्झता । गोपीजनेन नैवाभूद् एकस्थानस्थिरात्मना

rāsamaṇḍalabandho 'pi kṛṣṇapārśvam anujjhatā / gopījanena naivābhūd ekasthānasthirātmanā

5.13.48

हस्ते प्रगृह्य चैकैकां गोपिकां रासमण्डले । चकार तत्करस्पर्शनिमीलितदृशं हरिः

haste pragṛhya caikaikāṃ gopikāṃ rāsamaṇḍale / cakāra tatkarasparśanimīlitadṛśaṃ hariḥ

5.13.49

ततः प्रववृते रासश् चलद्वलयनिस्वनैः । अनुयातशरत्काव्यगेयगीतिर् अनुक्रमात्

tataḥ pravavṛte rāsaś caladvalayanisvanaiḥ / anuyātaśaratkāvyageyagītir anukramāt

5.13.50

कृष्णः शरच्चन्द्रमसं कौमुदीं कुमुदाकरम् । जगौ गोपीजनस् त्व् एकं कृष्णनाम पुनः पुनः

kṛṣṇaḥ śaraccandramasaṃ kaumudīṃ kumudākaram / jagau gopījanas tv ekaṃ kṛṣṇanāma punaḥ punaḥ

5.13.51

परिवर्तश्रमेणैका चलद्वलयलापिनी । ददौ बाहुलतां स्कन्धे गोपी मधुनिघातिनः

parivartaśrameṇaikā caladvalayalāpinī / dadau bāhulatāṃ skandhe gopī madhunighātinaḥ

5.13.52

काचित् प्रविलसद्बाहुं परिरभ्य चुचुम्ब तम् । गोपी गीतस्तुतिव्याजनिपुणा मधुसूदनम्

kācit pravilasadbāhuṃ parirabhya cucumba tam / gopī gītastutivyājanipuṇā madhusūdanam

5.13.53

गोपीकपोलसंश्लेषम् अभिपद्य हरेर् भुजौ । पुलकोद्गमसस्याय स्वेदाम्बुघनतां गतौ

gopīkapolasaṃśleṣam abhipadya harer bhujau / pulakodgamasasyāya svedāmbughanatāṃ gatau

5.13.54

रासगेयं जगौ कृष्णो यावत्तारतरध्वनिः । साधु कृष्णेति कृष्णेति तावत् ता द्विगुणं जगुः

rāsageyaṃ jagau kṛṣṇo yāvattārataradhvaniḥ / sādhu kṛṣṇeti kṛṣṇeti tāvat tā dviguṇaṃ jaguḥ

5.13.55

गते ऽनुगमनं चक्रुर् वलने संमुखं ययुः । प्रतिलोमानुलोमेन भेजुर् गोपाङ्गना हरिम्

gate 'nugamanaṃ cakrur valane saṃmukhaṃ yayuḥ / pratilomānulomena bhejur gopāṅganā harim

5.13.56

स तथा सह गोपीभी रराम मधुसूदनः । यथाब्दकोटिप्रतिमः क्षणस् तेन विनाभवत्

sa tathā saha gopībhī rarāma madhusūdanaḥ / yathābdakoṭipratimaḥ kṣaṇas tena vinābhavat

5.13.57

ता वार्यमाणाः पतिभिः पितृभिर् भ्रातृभिस् तथा । कृष्णं गोपाङ्गना रात्रौ रमयन्ति रतिप्रियाः

tā vāryamāṇāḥ patibhiḥ pitṛbhir bhrātṛbhis tathā / kṛṣṇaṃ gopāṅganā rātrau ramayanti ratipriyāḥ

5.13.58

सो ऽपि कैशोरकवयो मानयन् मधुसूदनः । रेमे ताभिर् अमेयात्मा क्षपासु क्षपिताहितः

so 'pi kaiśorakavayo mānayan madhusūdanaḥ / reme tābhir ameyātmā kṣapāsu kṣapitāhitaḥ

5.13.59

तद्भर्तृषु तथा तासु सर्वभूतेषु चेश्वरः । आत्मस्वरूपरूपो ऽसौ व्याप्य वायुर् इव स्थितः

tadbhartṛṣu tathā tāsu sarvabhūteṣu ceśvaraḥ / ātmasvarūparūpo 'sau vyāpya vāyur iva sthitaḥ

5.13.60

यथा समस्तभूतेषु नभो ऽग्निः पृथिवी जलम् । वायुश् चात्मा तथैवासौ व्याप्य सर्वम् अवस्थितः

yathā samastabhūteṣu nabho 'gniḥ pṛthivī jalam / vāyuś cātmā tathaivāsau vyāpya sarvam avasthitaḥ

5.13.61