पराशर उवाच —

चिन्तयन्न् इति गोविन्दम् उपगम्य स यादवः । अक्रूरो ऽस्मीति चरणौ ननाम शिरसा हरेः

cintayann iti govindam upagamya sa yādavaḥ / akrūro 'smīti caraṇau nanāma śirasā hareḥ

5.18.1

सो ऽप्य् एनं ध्वजवज्राब्जकृतचिह्नेन पाणिना । संस्पृश्याकृष्य च प्रीत्या सुगाढं परिषस्वजे

so 'py enaṃ dhvajavajrābjakṛtacihnena pāṇinā / saṃspṛśyākṛṣya ca prītyā sugāḍhaṃ pariṣasvaje

5.18.2

कृतसंवन्दनौ तेन यथावद् बलकेशवौ । ततः प्रविष्टौ संहृष्टौ तम् आदायात्ममन्दिरम्

kṛtasaṃvandanau tena yathāvad balakeśavau / tataḥ praviṣṭau saṃhṛṣṭau tam ādāyātmamandiram

5.18.3

सह ताभ्यां तदाक्रूरः कृतसंवन्दनादिकः । भुक्तभोज्यो यथान्यायम् आचचक्षे ततस् तयोः

saha tābhyāṃ tadākrūraḥ kṛtasaṃvandanādikaḥ / bhuktabhojyo yathānyāyam ācacakṣe tatas tayoḥ

5.18.4

यथा निर्भर्त्स्यते तेन कंसेनानकदुन्दुभिः । यथा च देवकी देवी दानवेन दुरात्मना

yathā nirbhartsyate tena kaṃsenānakadundubhiḥ / yathā ca devakī devī dānavena durātmanā

5.18.5

उग्रसेने यथा कंसः सुदुरात्मा च वर्तते । यं चैवार्थं समुद्दिश्य स कंसेन विसर्जितः

ugrasene yathā kaṃsaḥ sudurātmā ca vartate / yaṃ caivārthaṃ samuddiśya sa kaṃsena visarjitaḥ

5.18.6

तत् सर्वं विस्तराच् छ्रुत्वा भगवान् केशिसूदनः । उवाचाखिलम् अप्य् एतज् ज्ञातं दानपते मया

tat sarvaṃ vistarāc chrutvā bhagavān keśisūdanaḥ / uvācākhilam apy etaj jñātaṃ dānapate mayā

5.18.7

करिष्ये च महाभाग यद् अत्रौपयिकं मतम् । विचिन्त्यं नान्यथैतत् ते विद्धि कंसं हतं मया

kariṣye ca mahābhāga yad atraupayikaṃ matam / vicintyaṃ nānyathaitat te viddhi kaṃsaṃ hataṃ mayā

5.18.8

अहं रामश् च मथुरां श्वो यास्यावः समं त्वया । गोपवृद्धाश् च यास्यन्ति ह्य् आदायोपायनं बहु

ahaṃ rāmaś ca mathurāṃ śvo yāsyāvaḥ samaṃ tvayā / gopavṛddhāś ca yāsyanti hy ādāyopāyanaṃ bahu

5.18.9

निशेयं नीयतां वीर न चिन्तां कर्तुम् अर्हसि । त्रिरात्राभ्यन्तरे कंसं हनिष्यामि सहानुगम्

niśeyaṃ nīyatāṃ vīra na cintāṃ kartum arhasi / trirātrābhyantare kaṃsaṃ haniṣyāmi sahānugam

5.18.10

समादिश्य ततो गोपान् अक्रूरो ऽपि सकेशवः । सुष्वाप बलभद्रश् च नन्दगोपगृहे ततः

samādiśya tato gopān akrūro 'pi sakeśavaḥ / suṣvāpa balabhadraś ca nandagopagṛhe tataḥ

5.18.11

ततः प्रभाते विमले कृष्णरामौ महामती । अक्रूरेण समं गन्तुम् उद्यतौ मथुरां प्रति

tataḥ prabhāte vimale kṛṣṇarāmau mahāmatī / akrūreṇa samaṃ gantum udyatau mathurāṃ prati

5.18.12

दृष्ट्वा गोपीजनः सास्रः श्लथद्वलयबाहुकः । निशश्वासातिदुःखार्तः प्राह चेदं परस्परम्

dṛṣṭvā gopījanaḥ sāsraḥ ślathadvalayabāhukaḥ / niśaśvāsātiduḥkhārtaḥ prāha cedaṃ parasparam

5.18.13

मथुरां प्राप्य गोविन्दः कथं गोकुलम् एष्यति । नागरस्त्रीकलालापमधु श्रोत्रेण पास्यति

mathurāṃ prāpya govindaḥ kathaṃ gokulam eṣyati / nāgarastrīkalālāpamadhu śrotreṇa pāsyati

5.18.14

विलासिवाक्यपानेषु नागरीणां कृतास्पदम् । चित्तम् अस्य कथं भूयो ग्राम्यगोपीषु यास्यति

vilāsivākyapāneṣu nāgarīṇāṃ kṛtāspadam / cittam asya kathaṃ bhūyo grāmyagopīṣu yāsyati

5.18.15

सारं समस्तगोष्ठस्य विधिना हरता हरिम् । प्रहृतं गोपयोषित्सु निर्घृणेन दुरात्मना

sāraṃ samastagoṣṭhasya vidhinā haratā harim / prahṛtaṃ gopayoṣitsu nirghṛṇena durātmanā

5.18.16

भावगर्भस्मितं वाक्यं विलासललिता गतिः । नागरीणाम् अतीवैतत् कटाक्षेक्षितम् एव च

bhāvagarbhasmitaṃ vākyaṃ vilāsalalitā gatiḥ / nāgarīṇām atīvaitat kaṭākṣekṣitam eva ca

5.18.17

ग्राम्यो हरिर् अयं तासां विलासनिगडैर् युतः । भवतीनां पुनः पार्श्वं कया युक्त्या समेष्यति

grāmyo harir ayaṃ tāsāṃ vilāsanigaḍair yutaḥ / bhavatīnāṃ punaḥ pārśvaṃ kayā yuktyā sameṣyati

5.18.18

एषएष रथम् आरुह्य मथुरां याति केशवः । क्रूरेणाक्रूरकेणात्र निराशेन प्रतारितः

eṣaeṣa ratham āruhya mathurāṃ yāti keśavaḥ / krūreṇākrūrakeṇātra nirāśena pratāritaḥ

5.18.19

किं न वेत्ति नृशंसो ऽयम् अनुरागपरं जनम् । येनेमम् अक्ष्णोर् आह्लादं नयत्य् अन्यत्र नो हरिम्

kiṃ na vetti nṛśaṃso 'yam anurāgaparaṃ janam / yenemam akṣṇor āhlādaṃ nayaty anyatra no harim

5.18.20

एष रामेण सहितः प्रयात्य् अत्यन्तनिर्घृणः । रथम् आरुह्य गोविन्दस् त्वर्यताम् अस्य वारणे

eṣa rāmeṇa sahitaḥ prayāty atyantanirghṛṇaḥ / ratham āruhya govindas tvaryatām asya vāraṇe

5.18.21

गुरूणाम् अग्रतो वक्तुं किं ब्रवीषि न नः क्षमम् । गुरवः किं करिष्यन्ति दग्धानां विरहाग्निना

gurūṇām agrato vaktuṃ kiṃ bravīṣi na naḥ kṣamam / guravaḥ kiṃ kariṣyanti dagdhānāṃ virahāgninā

5.18.22

नन्दगोपमुखा गोपा गन्तुम् एते समुद्यताः । नोद्यमं कुरुते कश्चिद् गोविन्दविनिवर्तने

nandagopamukhā gopā gantum ete samudyatāḥ / nodyamaṃ kurute kaścid govindavinivartane

5.18.23

सुप्रभाताद्य रजनी मथुरावासियोषिताम् । पास्यन्त्य् अच्युतवक्त्राब्जं यासां नेत्रालिपङ्क्तयः

suprabhātādya rajanī mathurāvāsiyoṣitām / pāsyanty acyutavaktrābjaṃ yāsāṃ netrālipaṅktayaḥ

5.18.24

धन्यास् ते पथि ये कृष्णम् इतो यान्त्य् अनिवारिताः । उद्वहिष्यन्ति पश्यन्तः स्वदेहं पुलकाञ्चितम्

dhanyās te pathi ye kṛṣṇam ito yānty anivāritāḥ / udvahiṣyanti paśyantaḥ svadehaṃ pulakāñcitam

5.18.25

मथुरानगरीपौरनयनानां महोत्सवः । गोविन्दावयवैर् दृष्टैर् अतीवाद्य भविष्यति

mathurānagarīpauranayanānāṃ mahotsavaḥ / govindāvayavair dṛṣṭair atīvādya bhaviṣyati

5.18.26

को नु स्वप्नः सभाग्याभिर् दृष्टस् ताभिर् अधोक्षजम् । विस्तारिकान्तिनयना या द्रक्ष्यन्त्य् अनिवारितम्

ko nu svapnaḥ sabhāgyābhir dṛṣṭas tābhir adhokṣajam / vistārikāntinayanā yā drakṣyanty anivāritam

5.18.27

अहो गोपीजनस्यास्य दर्शयित्वा महानिधिम् । उद्धृतान्य् अत्र नेत्राणि विधात्राकरुणात्मना

aho gopījanasyāsya darśayitvā mahānidhim / uddhṛtāny atra netrāṇi vidhātrākaruṇātmanā

5.18.28

अनुरागेण शैथिल्यम् अस्मासु व्रजतो हरेः । शैथिल्यम् उपयान्त्य् आशु करेषु वलयान्य् अपि

anurāgeṇa śaithilyam asmāsu vrajato hareḥ / śaithilyam upayānty āśu kareṣu valayāny api

5.18.29

अक्रूरः क्रूरहृदयः शीघ्रं प्रेरयते हयान् । एवम् आर्तासु योषित्सु घृणा कस्य न जायते

akrūraḥ krūrahṛdayaḥ śīghraṃ prerayate hayān / evam ārtāsu yoṣitsu ghṛṇā kasya na jāyate

5.18.30

एष कृष्णरथस्योच्चैश् चक्ररेणुर् निरीक्ष्यताम् । दूरीभूतो हरिर् येन सो ऽपि रेणुर् न लक्ष्यते

eṣa kṛṣṇarathasyoccaiś cakrareṇur nirīkṣyatām / dūrībhūto harir yena so 'pi reṇur na lakṣyate

5.18.31

इत्य् एवम् अतिहार्देन गोपीजननिरीक्षितः । तत्याज व्रजभूभागं सह रामेण केशवः

ity evam atihārdena gopījananirīkṣitaḥ / tatyāja vrajabhūbhāgaṃ saha rāmeṇa keśavaḥ

5.18.32

गच्छन्तो जवनाश्वेन रथेन यमुनातटम् । प्राप्ता मध्याह्नसमये रामाक्रूरजनार्दनाः

gacchanto javanāśvena rathena yamunātaṭam / prāptā madhyāhnasamaye rāmākrūrajanārdanāḥ

5.18.33

अथाह कृष्णम् अक्रूरो भवद्भ्यां तावद् आस्यताम् । यावत् करोमि कालिन्द्याम् आह्निकार्हणम् अम्भसि

athāha kṛṣṇam akrūro bhavadbhyāṃ tāvad āsyatām / yāvat karomi kālindyām āhnikārhaṇam ambhasi

5.18.34

तथेत्य् उक्तस् ततः स्नातः स्वाचान्तः स महामतिः । दध्यौ ब्रह्म परं विप्र प्रविश्य यमुनाजले

tathety uktas tataḥ snātaḥ svācāntaḥ sa mahāmatiḥ / dadhyau brahma paraṃ vipra praviśya yamunājale

5.18.35

फणासहस्रमालाढ्यं बलभद्रं ददर्श सः । कुन्दामलाङ्गम् उन्निद्रपद्मपत्रारुणेक्षणम्

phaṇāsahasramālāḍhyaṃ balabhadraṃ dadarśa saḥ / kundāmalāṅgam unnidrapadmapatrāruṇekṣaṇam

5.18.36

वृतं वासुकिरम्भाद्यैर् महद्भिः पवनाशिभिः । संस्तूयमानं गन्धर्वैर् वनमालाविभूषितम्

vṛtaṃ vāsukirambhādyair mahadbhiḥ pavanāśibhiḥ / saṃstūyamānaṃ gandharvair vanamālāvibhūṣitam

5.18.37

दधानम् असिते वस्त्रे चारुपद्मावतंसकम् । चारुकुण्डलिनं मत्तम् अन्तर् जलतले स्थितम्

dadhānam asite vastre cārupadmāvataṃsakam / cārukuṇḍalinaṃ mattam antar jalatale sthitam

5.18.38

तस्योत्सङ्गे घनश्यामम् आताम्रायतलोचनम् । चतुर्बाहुम् उदाराङ्गं चक्राद्यायुधभूषणम्

tasyotsaṅge ghanaśyāmam ātāmrāyatalocanam / caturbāhum udārāṅgaṃ cakrādyāyudhabhūṣaṇam

5.18.39

पीते वसानं वसने चित्रमाल्यविभूषणम् । शक्रचापतडिन्मालाविचित्रम् इव तोयदम्

pīte vasānaṃ vasane citramālyavibhūṣaṇam / śakracāpataḍinmālāvicitram iva toyadam

5.18.40

श्रीवत्सवक्षसं चारुकेयूरमुकुटोज्ज्वलम् । ददर्श कृष्णम् अक्लिष्टं पुण्डरीकावतंसकम्

śrīvatsavakṣasaṃ cārukeyūramukuṭojjvalam / dadarśa kṛṣṇam akliṣṭaṃ puṇḍarīkāvataṃsakam

5.18.41

सनन्दनाद्यैर् मुनिभिः सिद्धयोगैर् अकल्मषैः । विचिन्त्यमानं तत्रस्थैर् नासाग्रन्यस्तलोचनैः

sanandanādyair munibhiḥ siddhayogair akalmaṣaiḥ / vicintyamānaṃ tatrasthair nāsāgranyastalocanaiḥ

5.18.42

बलकृष्णौ तथाक्रूरः प्रत्यभिज्ञाय विस्मितः । सो ऽचिन्तयद् रथाच् छीघ्रं कथम् अत्रागताव् इति

balakṛṣṇau tathākrūraḥ pratyabhijñāya vismitaḥ / so 'cintayad rathāc chīghraṃ katham atrāgatāv iti

5.18.43

विवक्षोः स्तम्भयाम् आस वाचं तस्य जनार्दनः । ततो निष्क्रम्य सलिलाद् रथम् अभ्यागतः पुनः

vivakṣoḥ stambhayām āsa vācaṃ tasya janārdanaḥ / tato niṣkramya salilād ratham abhyāgataḥ punaḥ

5.18.44

ददर्श तत्र चैवोभौ रथस्योपर्य् अधिष्ठितौ । रामकृष्णौ यथापूर्वं मनुष्यवपुषान्वितौ

dadarśa tatra caivobhau rathasyopary adhiṣṭhitau / rāmakṛṣṇau yathāpūrvaṃ manuṣyavapuṣānvitau

5.18.45

निमग्नश् च पुनस् तोये स ददर्श तथैव तौ । संस्तूयमानौ गन्धर्वमुनिसिद्धमहोरगैः

nimagnaś ca punas toye sa dadarśa tathaiva tau / saṃstūyamānau gandharvamunisiddhamahoragaiḥ

5.18.46

ततो विज्ञातसद्भावः स तु दानपतिस् तदा । तुष्टाव सर्वविज्ञान, ,मयम् अच्युतम् ईश्वरम्

tato vijñātasadbhāvaḥ sa tu dānapatis tadā / tuṣṭāva sarvavijñāna, ,mayam acyutam īśvaram

5.18.47

अक्रूर उवाच —

सन्मात्ररूपिणे ऽचिन्त्यमहिम्ने परमात्मने । व्यापिने नैकरूपैकस्वरूपाय नमो नमः

sanmātrarūpiṇe 'cintyamahimne paramātmane / vyāpine naikarūpaikasvarūpāya namo namaḥ

5.18.48

सत्यरूपाय ते ऽचिन्त्य हविर्भूताय ते नमः । नमो ऽविज्ञेयरूपाय पराय प्रकृतेः प्रभो

satyarūpāya te 'cintya havirbhūtāya te namaḥ / namo 'vijñeyarūpāya parāya prakṛteḥ prabho

5.18.49

भूतात्मा चेन्द्रियात्मा च प्रधानात्मा तथा भवान् । आत्मा च परमात्मा च त्वम् एकः पञ्चधा स्थितः

bhūtātmā cendriyātmā ca pradhānātmā tathā bhavān / ātmā ca paramātmā ca tvam ekaḥ pañcadhā sthitaḥ

5.18.50

प्रसीद सर्वसर्वात्मन् क्षराक्षरमयेश्वर । ब्रह्मविष्णुशिवाख्याभिः कल्पनाभिर् उदीरितः

prasīda sarvasarvātman kṣarākṣaramayeśvara / brahmaviṣṇuśivākhyābhiḥ kalpanābhir udīritaḥ

5.18.51

अनाख्येयस्वरूपात्मन्न् अनाख्येयप्रयोजन । अनाख्येयाभिधानं त्वां नतो ऽस्मि परमेश्वर

anākhyeyasvarūpātmann anākhyeyaprayojana / anākhyeyābhidhānaṃ tvāṃ nato 'smi parameśvara

5.18.52

न यत्र नाथ विद्यन्ते नामजात्यादिकल्पनाः । तद् ब्रह्म परमं नित्यम् अविकारि भवान् अज

na yatra nātha vidyante nāmajātyādikalpanāḥ / tad brahma paramaṃ nityam avikāri bhavān aja

5.18.53

न कल्पनाम् ऋते ऽर्थस्य सर्वस्याधिगमो यतः । ततः कृष्णाच्युतानन्तविष्णुसंज्ञाभिर् ईड्यसे

na kalpanām ṛte 'rthasya sarvasyādhigamo yataḥ / tataḥ kṛṣṇācyutānantaviṣṇusaṃjñābhir īḍyase

5.18.54

सर्वार्थास् त्वम् अज विकल्पनाभिर् एतद् देवाद्यं जगद् अखिलं त्वम् एव विश्वम् । विश्वात्मंस् त्वम् इति विकारभावहीनः सर्वस्मिन् न हि भवतो ऽस्ति किंचिद् अन्यत्

sarvārthās tvam aja vikalpanābhir etad devādyaṃ jagad akhilaṃ tvam eva viśvam / viśvātmaṃs tvam iti vikārabhāvahīnaḥ sarvasmin na hi bhavato 'sti kiṃcid anyat

5.18.55

त्वं ब्रह्मा पशुपतिर् अर्यमा विधाता धाता त्वं त्रिदशपतिः समीरणो ऽग्निः । तोयेशो धनपतिर् अन्तकस् त्वम् एको भिन्नार्थैर् जगद् अभिपासि शक्तिभेदैः

tvaṃ brahmā paśupatir aryamā vidhātā dhātā tvaṃ tridaśapatiḥ samīraṇo 'gniḥ / toyeśo dhanapatir antakas tvam eko bhinnārthair jagad abhipāsi śaktibhedaiḥ

5.18.56

विश्वं भवान् सृजति सूर्यगभस्तिरूपो विश्वं च ते गुणमयो ऽयम् अज प्रपञ्चः । रूपं परं सद् इति वाचकम् अक्षरं यज् ज्ञानात्मने सदसते प्रणतो ऽस्मि तस्मै

viśvaṃ bhavān sṛjati sūryagabhastirūpo viśvaṃ ca te guṇamayo 'yam aja prapañcaḥ / rūpaṃ paraṃ sad iti vācakam akṣaraṃ yaj jñānātmane sadasate praṇato 'smi tasmai

5.18.57

ॐ नमो वासुदेवाय नमः संकर्षणाय ते । प्रद्युम्नाय नमस् तुभ्यम् अनिरुद्धाय ते नमः

oṃ namo vāsudevāya namaḥ saṃkarṣaṇāya te / pradyumnāya namas tubhyam aniruddhāya te namaḥ

5.18.58