मैत्रेय उवाच —

शम्बरेण हृतो वीरः प्रद्युम्नः स कथं मुने । शम्बरश् च महावीर्यः प्रद्युम्नेन कथं हतः

śambareṇa hṛto vīraḥ pradyumnaḥ sa kathaṃ mune / śambaraś ca mahāvīryaḥ pradyumnena kathaṃ hataḥ

5.27.1

पराशर उवाच —

षष्ठे ऽह्नि जातमात्रं तु प्रद्युम्नं सूतिकागृहात् । ममैष हन्तेति मुने हृतवान् कालशम्बरः

ṣaṣṭhe 'hni jātamātraṃ tu pradyumnaṃ sūtikāgṛhāt / mamaiṣa hanteti mune hṛtavān kālaśambaraḥ

5.27.2

हृत्वा चिक्षेप चैवैनं ग्राहोग्रे लवणार्णवे । कल्लोलजनितावर्ते सुघोरे मकरालये

hṛtvā cikṣepa caivainaṃ grāhogre lavaṇārṇave / kallolajanitāvarte sughore makarālaye

5.27.3

पतितं तत्र चैवैको मत्स्यो जग्राह बालकम् । न ममार च तस्यापि जठरानलदीपितः

patitaṃ tatra caivaiko matsyo jagrāha bālakam / na mamāra ca tasyāpi jaṭharānaladīpitaḥ

5.27.4

मत्स्यबन्धैश् च मत्स्यो ऽसौ मत्स्यैर् अन्यैः सह द्विज । घातितो ऽसुरवर्याय शम्बराय निवेदितः

matsyabandhaiś ca matsyo 'sau matsyair anyaiḥ saha dvija / ghātito 'suravaryāya śambarāya niveditaḥ

5.27.5

तस्य मायावती नाम पत्नी सर्वगृहेश्वरी । कारयाम् आस सूदानाम् आधिपत्यम् अनिन्दिता

tasya māyāvatī nāma patnī sarvagṛheśvarī / kārayām āsa sūdānām ādhipatyam aninditā

5.27.6

दारिते मत्स्यजठरे ददृशे सातिशोभनम् । कुमारं मन्मथतरोर् दग्धस्य प्रथमाङ्कुरम्

dārite matsyajaṭhare dadṛśe sātiśobhanam / kumāraṃ manmathataror dagdhasya prathamāṅkuram

5.27.7

को ऽयं कथम् अयं मत्स्यजठरं समुपागतः । इत्य् एवं कौतुकाविष्टां तां तन्वीं प्राह नारदः

ko 'yaṃ katham ayaṃ matsyajaṭharaṃ samupāgataḥ / ity evaṃ kautukāviṣṭāṃ tāṃ tanvīṃ prāha nāradaḥ

5.27.8

अयं समस्तजगतः सूतिसंहारकर्मणः । शम्बरेण हृतो विष्णोस् तनयः सूतिकागृहात्

ayaṃ samastajagataḥ sūtisaṃhārakarmaṇaḥ / śambareṇa hṛto viṣṇos tanayaḥ sūtikāgṛhāt

5.27.9

क्षिप्तः समुद्रे मत्स्येन निगीर्णस् ते वशं गतः । नररत्नम् इदं सुभ्रु विस्रब्धा परिपालय

kṣiptaḥ samudre matsyena nigīrṇas te vaśaṃ gataḥ / nararatnam idaṃ subhru visrabdhā paripālaya

5.27.10

नारदेनैवम् उक्ता सा पालयाम् आस तं शिशुम् । बाल्याद् एवातिरागेण रूपातिशयमोहिता

nāradenaivam uktā sā pālayām āsa taṃ śiśum / bālyād evātirāgeṇa rūpātiśayamohitā

5.27.11

स यदा यौवनाभोगभूषितो ऽभून् महामुने । साभिलाषा तदा सा तु बभूव गजगामिनी

sa yadā yauvanābhogabhūṣito 'bhūn mahāmune / sābhilāṣā tadā sā tu babhūva gajagāminī

5.27.12

मायावती ददौ चास्मै मायाः सर्वा महात्मने । प्रद्युम्नायानुरागान्धा तन्न्यस्तहृदयेक्षणा

māyāvatī dadau cāsmai māyāḥ sarvā mahātmane / pradyumnāyānurāgāndhā tannyastahṛdayekṣaṇā

5.27.13

प्रसज्जन्तीं तु ताम् आह स कार्ष्णिः कमलेक्षणाम् । मातृभावाम् अपाहाय किम् एवं वर्तसे ऽन्यथा

prasajjantīṃ tu tām āha sa kārṣṇiḥ kamalekṣaṇām / mātṛbhāvām apāhāya kim evaṃ vartase 'nyathā

5.27.14

सा चास्मै कथयाम् आस न पुत्रस् त्वं ममेति वै । तनयं त्वाम् अयं विष्णोर् हृतवान् कालशम्बरः

sā cāsmai kathayām āsa na putras tvaṃ mameti vai / tanayaṃ tvām ayaṃ viṣṇor hṛtavān kālaśambaraḥ

5.27.15

क्षिप्तः समुद्रे मत्स्यस्य संप्राप्तो जठरान् मया । सा तु रोदिति ते माता कान्ताद्याप्य् अतिवत्सला

kṣiptaḥ samudre matsyasya saṃprāpto jaṭharān mayā / sā tu roditi te mātā kāntādyāpy ativatsalā

5.27.16

इत्य् उक्तः शम्बरं युद्धे प्रद्युम्नः स समाह्वयत् । क्रोधाकुलीकृतमना युयुधे च महाबलः

ity uktaḥ śambaraṃ yuddhe pradyumnaḥ sa samāhvayat / krodhākulīkṛtamanā yuyudhe ca mahābalaḥ

5.27.17

हत्वा सैन्यम् अशेषं तु तस्य दैत्यस्य माधविः । सप्तमाया व्यतिक्रम्य मायां संयुयुजे ऽष्टमीम्

hatvā sainyam aśeṣaṃ tu tasya daityasya mādhaviḥ / saptamāyā vyatikramya māyāṃ saṃyuyuje 'ṣṭamīm

5.27.18

तया जघान तं दैत्यं मायया कालशम्बरम् । उत्पत्य च तया सार्धम् आजगाम पितुर् गृहम्

tayā jaghāna taṃ daityaṃ māyayā kālaśambaram / utpatya ca tayā sārdham ājagāma pitur gṛham

5.27.19

अन्तःपुरे निपतितं मायावत्या समन्वितम् । तं दृष्ट्वा कृष्णसंकल्पा बभूवुः कृष्णयोषितः

antaḥpure nipatitaṃ māyāvatyā samanvitam / taṃ dṛṣṭvā kṛṣṇasaṃkalpā babhūvuḥ kṛṣṇayoṣitaḥ

5.27.20

रुक्मिणी चावदत् प्रेम्णा सास्रदृष्टिर् अनिन्दिता । धन्याया खल्व् अयं पुत्रो वर्तते नवयौवने

rukmiṇī cāvadat premṇā sāsradṛṣṭir aninditā / dhanyāyā khalv ayaṃ putro vartate navayauvane

5.27.21

अस्मिन् वयसि पुत्रो मे प्रद्युम्नो यदि जीवति । सभाग्या जननी वत्स त्वया कापि विभूषिता

asmin vayasi putro me pradyumno yadi jīvati / sabhāgyā jananī vatsa tvayā kāpi vibhūṣitā

5.27.22

अथवा यादृशः स्नेहो मम यादृग् वपुस् तव । हरेर् अपत्यं सुव्यक्तं भवान् वत्स भविष्यति

athavā yādṛśaḥ sneho mama yādṛg vapus tava / harer apatyaṃ suvyaktaṃ bhavān vatsa bhaviṣyati

5.27.23

एतस्मिन्न् अन्तरे प्राप्तः सह कृष्णेन नारदः । अन्तःपुरचरां देवीं रुक्मिणीं प्राह हर्षयन्

etasminn antare prāptaḥ saha kṛṣṇena nāradaḥ / antaḥpuracarāṃ devīṃ rukmiṇīṃ prāha harṣayan

5.27.24

एष ते तनयः सुभ्रु हत्वा शम्बरम् आगतः । हृतो येनाभवद् बालो भवत्याः सूतिकागृहात्

eṣa te tanayaḥ subhru hatvā śambaram āgataḥ / hṛto yenābhavad bālo bhavatyāḥ sūtikāgṛhāt

5.27.25

इयं मायावती भार्या तनयस्यास्य ते सती । शम्बरस्य न भार्येयं श्रूयताम् अत्र कारणम्

iyaṃ māyāvatī bhāryā tanayasyāsya te satī / śambarasya na bhāryeyaṃ śrūyatām atra kāraṇam

5.27.26

मन्मथे तु गते नाशं तदुद्भवपरायणा । शम्बरं मोहयाम् आस मायारूपेण रूपिणी

manmathe tu gate nāśaṃ tadudbhavaparāyaṇā / śambaraṃ mohayām āsa māyārūpeṇa rūpiṇī

5.27.27

विहाराद्युपभोगेषु रूपं मायामयं शुभम् । दर्शयाम् आस दैत्यस्य तस्येयं मदिरेक्षणा

vihārādyupabhogeṣu rūpaṃ māyāmayaṃ śubham / darśayām āsa daityasya tasyeyaṃ madirekṣaṇā

5.27.28

कामो ऽवतीर्णः पुत्रस् ते तस्येयं दयिता रतिः । विशङ्का नात्र कर्तव्या स्नुषेयं तव शोभना

kāmo 'vatīrṇaḥ putras te tasyeyaṃ dayitā ratiḥ / viśaṅkā nātra kartavyā snuṣeyaṃ tava śobhanā

5.27.29

ततो हर्षसमाविष्टा रुक्मिणी केशवस् तथा । नगरी च समस्ता सा साधु साध्व् इत्य् अभाषत

tato harṣasamāviṣṭā rukmiṇī keśavas tathā / nagarī ca samastā sā sādhu sādhv ity abhāṣata

5.27.30

चिरनष्टेन पुत्रेण संगतां प्रेक्ष्य रुक्मिणीम् । अवाप विस्मयं सर्वो द्वारवत्यां जनस् तदा

ciranaṣṭena putreṇa saṃgatāṃ prekṣya rukmiṇīm / avāpa vismayaṃ sarvo dvāravatyāṃ janas tadā

5.27.31