पराशर उवाच —

चारुदेष्णं सुदेष्णं च चारुदेहं च वीर्यवान् । सुषेणं चारुगुप्तं च भद्रचारुं तथा परम्

cārudeṣṇaṃ sudeṣṇaṃ ca cārudehaṃ ca vīryavān / suṣeṇaṃ cāruguptaṃ ca bhadracāruṃ tathā param

5.28.1

चारुविन्दं सुचारुं च चारुं च बलिनां वरम् । रुक्मिण्य् अजनयत् पुत्रान् कन्यां चारुमतीं तथा

cāruvindaṃ sucāruṃ ca cāruṃ ca balināṃ varam / rukmiṇy ajanayat putrān kanyāṃ cārumatīṃ tathā

5.28.2

अन्याश् च भार्याः कृष्णस्य बभूवुः सप्त शोभनाः । कालिन्दी मित्रविन्दा च सत्या नाग्नजिती तथा

anyāś ca bhāryāḥ kṛṣṇasya babhūvuḥ sapta śobhanāḥ / kālindī mitravindā ca satyā nāgnajitī tathā

5.28.3

देवी जाम्बवती चापि रोहिणी कामरूपिणी । मद्रराजसुता चान्या सुशीला शीलमण्डना

devī jāmbavatī cāpi rohiṇī kāmarūpiṇī / madrarājasutā cānyā suśīlā śīlamaṇḍanā

5.28.4

सात्राजिती सत्यभामा लक्ष्मणा चारुहासिनी । षोडशासन् सहस्राणि स्त्रीणाम् अन्यानि चक्रिणः

sātrājitī satyabhāmā lakṣmaṇā cāruhāsinī / ṣoḍaśāsan sahasrāṇi strīṇām anyāni cakriṇaḥ

5.28.5

प्रद्युम्नो ऽपि महावीर्यो रुक्मिणस् तनयां शुभाम् । स्वयंवरस्थां जग्राह सा च तं तनयं हरेः

pradyumno 'pi mahāvīryo rukmiṇas tanayāṃ śubhām / svayaṃvarasthāṃ jagrāha sā ca taṃ tanayaṃ hareḥ

5.28.6

तस्याम् अस्याभवत् पुत्रो महाबलपराक्रमः । अनिरुद्धो रणे रुद्धो वीर्योदधिर् अरिंदमः

tasyām asyābhavat putro mahābalaparākramaḥ / aniruddho raṇe ruddho vīryodadhir ariṃdamaḥ

5.28.7

तस्यापि रुक्मिणः पौत्रीं वरयाम् आस केशवः । दौहित्राय ददौ रुक्मी तां स्पर्धन्न् अपि शौरिणा

tasyāpi rukmiṇaḥ pautrīṃ varayām āsa keśavaḥ / dauhitrāya dadau rukmī tāṃ spardhann api śauriṇā

5.28.8

रुक्मिणो नगरं जग्मुर् नाम्ना भोजकटं द्विज ॥ विप्_५,२८।९च्द् ॥ विवाहे तत्र निर्वृत्ते प्राद्युम्नेः सुमहात्मनः । कलिङ्गराजप्रमुखा रुक्मिणं वाक्यम् अब्रुवन्

rukmiṇo nagaraṃ jagmur nāmnā bhojakaṭaṃ dvija // ViP_5,28.9cd // vivāhe tatra nirvṛtte prādyumneḥ sumahātmanaḥ / kaliṅgarājapramukhā rukmiṇaṃ vākyam abruvan

5.28.10

अनक्षज्ञो हली द्यूते तथास्य व्यसनं महत् । न जयामो बलं कस्माद् द्यूते नैनं महाद्युते

anakṣajño halī dyūte tathāsya vyasanaṃ mahat / na jayāmo balaṃ kasmād dyūte nainaṃ mahādyute

5.28.11

तथेति तान् आह नृपान् रुक्मी बलसमन्वितः । सभायां सह रामेण चक्रे द्यूतं च वै तदा

tatheti tān āha nṛpān rukmī balasamanvitaḥ / sabhāyāṃ saha rāmeṇa cakre dyūtaṃ ca vai tadā

5.28.12

सहस्रम् एकं निष्काणां रुक्मिणा विजितो बलः । द्वितीये ऽपि पणे चान्यत् सहस्रं रुक्मिणा जितः

sahasram ekaṃ niṣkāṇāṃ rukmiṇā vijito balaḥ / dvitīye 'pi paṇe cānyat sahasraṃ rukmiṇā jitaḥ

5.28.13

ततो दशसहस्राणि निष्काणां पणम् आददे । बलभद्रो ऽजयत् तानि रुक्मी द्यूतविदां वरः

tato daśasahasrāṇi niṣkāṇāṃ paṇam ādade / balabhadro 'jayat tāni rukmī dyūtavidāṃ varaḥ

5.28.14

ततो जहास स्वनवत् कलिङ्गाधिपतिर् द्विज । दन्तान् विदर्शयन् मूढो रुक्मी चाह मदोद्धतः

tato jahāsa svanavat kaliṅgādhipatir dvija / dantān vidarśayan mūḍho rukmī cāha madoddhataḥ

5.28.15

अविद्यो ऽयं मया द्यूते बलदेवः पराजितः । मुधैवाक्षावलेपान्धो यो ऽवमेने ऽक्षकोविदान्

avidyo 'yaṃ mayā dyūte baladevaḥ parājitaḥ / mudhaivākṣāvalepāndho yo 'vamene 'kṣakovidān

5.28.16

दृष्ट्वा कलिङ्गराजानं प्रकाशदशनाननम् । रुक्मिणं चापि दुर्वाक्यं कोपं चक्रे हलायुधः

dṛṣṭvā kaliṅgarājānaṃ prakāśadaśanānanam / rukmiṇaṃ cāpi durvākyaṃ kopaṃ cakre halāyudhaḥ

5.28.17

ततः कोपपरीतात्मा निष्ककोटिं हलायुधः । ग्लहं जग्राह रुक्मी च तदर्थे ऽक्षान् अपातयत्

tataḥ kopaparītātmā niṣkakoṭiṃ halāyudhaḥ / glahaṃ jagrāha rukmī ca tadarthe 'kṣān apātayat

5.28.18

अजयद् बलदेवस् तं प्राहोच्चैस् तं जितं मया । मयेति रुक्मी प्राहोच्चैर् अलीकोक्तैर् अलं बल

ajayad baladevas taṃ prāhoccais taṃ jitaṃ mayā / mayeti rukmī prāhoccair alīkoktair alaṃ bala

5.28.19

त्वयोक्तो ऽयं ग्लहः सत्यं न मयैषो ऽनुमोदितः । एवं त्वया चेद् विजितं मया न विजितं कथम्

tvayokto 'yaṃ glahaḥ satyaṃ na mayaiṣo 'numoditaḥ / evaṃ tvayā ced vijitaṃ mayā na vijitaṃ katham

5.28.20

अथान्तरिक्षे वाग् उच्चैः प्राह गम्भीरनादिनी । बलदेवस्य तं कोपं वर्धयन्ती महात्मनः

athāntarikṣe vāg uccaiḥ prāha gambhīranādinī / baladevasya taṃ kopaṃ vardhayantī mahātmanaḥ

5.28.21

जितं बलेन धर्मेण रुक्मिणा भाषितं मृषा । अनुक्त्वापि वचः किंचित् कृतं भवति कर्मणा

jitaṃ balena dharmeṇa rukmiṇā bhāṣitaṃ mṛṣā / anuktvāpi vacaḥ kiṃcit kṛtaṃ bhavati karmaṇā

5.28.22

ततो बलः समुत्थाय कोपसंरक्तलोचनः । जघानाष्टापदेनैव रुक्मिणं स महाबलः

tato balaḥ samutthāya kopasaṃraktalocanaḥ / jaghānāṣṭāpadenaiva rukmiṇaṃ sa mahābalaḥ

5.28.23

कलिङ्गराजं चादाय विस्फुरन्तं बलाद् बलः । बभञ्ज दन्तान् कुपितो यैः प्रकाशं जहास सः

kaliṅgarājaṃ cādāya visphurantaṃ balād balaḥ / babhañja dantān kupito yaiḥ prakāśaṃ jahāsa saḥ

5.28.24

आकृष्य च महास्तम्भं जातरूपमयं बलः । जघान ये ऽन्ये तत्पक्षाः भूभृतः कुपितो बलः

ākṛṣya ca mahāstambhaṃ jātarūpamayaṃ balaḥ / jaghāna ye 'nye tatpakṣāḥ bhūbhṛtaḥ kupito balaḥ

5.28.25

ततो हाहाकृतं सर्वं पलायनपरं द्विज । तद् राजमण्डलं सर्वं बभूव कुपिते बले

tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ palāyanaparaṃ dvija / tad rājamaṇḍalaṃ sarvaṃ babhūva kupite bale

5.28.26

बलेन निहतं श्रुत्वा रुक्मिणं मधुसूदनः । नोवाच किंचिन् मैत्रेय रुक्मिणीबलयोर् भयात्

balena nihataṃ śrutvā rukmiṇaṃ madhusūdanaḥ / novāca kiṃcin maitreya rukmiṇībalayor bhayāt

5.28.27

ततो ऽनिरुद्धम् आदाय कृतोद्वाहं द्विजोत्तम । द्वारकाम् आजगामाथ यदुचक्रं स केशवः

tato 'niruddham ādāya kṛtodvāhaṃ dvijottama / dvārakām ājagāmātha yaducakraṃ sa keśavaḥ

5.28.28