पराशर उवाच —

द्वारवत्यां ततः शौरिं शक्रस् त्रिभुवनेश्वरः । आजगामाथ मैत्रेय मत्तैरावतपृष्ठगः

dvāravatyāṃ tataḥ śauriṃ śakras tribhuvaneśvaraḥ / ājagāmātha maitreya mattairāvatapṛṣṭhagaḥ

5.29.1

प्रविश्य द्वारकां सो ऽथ समेत्य हरिणा ततः । कथयाम् आस दैत्यस्य नरकस्य विचेष्टितम्

praviśya dvārakāṃ so 'tha sametya hariṇā tataḥ / kathayām āsa daityasya narakasya viceṣṭitam

5.29.2

त्वया नाथेन देवानां मनुष्यत्वे ऽपि तिष्ठता । प्रशमं सर्वदुःखानि नीतानि मधुसूदन

tvayā nāthena devānāṃ manuṣyatve 'pi tiṣṭhatā / praśamaṃ sarvaduḥkhāni nītāni madhusūdana

5.29.3

तपस्विजननाशाय सो ऽरिष्टो धेनुकस् तथा । प्रवृत्तो यस् तथा केशी ते सर्वे निहतास् त्वया

tapasvijananāśāya so 'riṣṭo dhenukas tathā / pravṛtto yas tathā keśī te sarve nihatās tvayā

5.29.4

कंसः कुवलयापीडः पूतना बालघातिनी । नाशं नीतास् त्वया सर्वे ये ऽन्ये जगदुपद्रवाः

kaṃsaḥ kuvalayāpīḍaḥ pūtanā bālaghātinī / nāśaṃ nītās tvayā sarve ye 'nye jagadupadravāḥ

5.29.5

युष्मद्दोर्दण्डसद्बुद्धिपरित्राते जगत्त्रये । यज्वियज्ञांशसंप्राप्त्या तृप्तिं यान्ति दिवौकसः

yuṣmaddordaṇḍasadbuddhiparitrāte jagattraye / yajviyajñāṃśasaṃprāptyā tṛptiṃ yānti divaukasaḥ

5.29.6

सो ऽहं साम्प्रतम् आयातो यन्निमित्तं जनार्दन । तच् छ्रुत्वा तत्प्रतीकारप्रयत्नं कर्तुम् अर्हसि

so 'haṃ sāmpratam āyāto yannimittaṃ janārdana / tac chrutvā tatpratīkāraprayatnaṃ kartum arhasi

5.29.7

भौमो ऽयं नरको नाम प्राग्ज्योतिषपुरेश्वरः । करोति सर्वभूतानाम् उपघातम् अरिंदम

bhaumo 'yaṃ narako nāma prāgjyotiṣapureśvaraḥ / karoti sarvabhūtānām upaghātam ariṃdama

5.29.8

देवसिद्धासुरादीनां नृपाणां च जनार्दन । हृत्वा हि सो ऽसुरः कन्या रुरोध निजमन्दिरे

devasiddhāsurādīnāṃ nṛpāṇāṃ ca janārdana / hṛtvā hi so 'suraḥ kanyā rurodha nijamandire

5.29.9

छत्रं यत् सलिलस्रावि तज् जहार प्रचेतसः । मन्दरस्य तथा शृङ्गं हृतवान् मणिपर्वतम्

chatraṃ yat salilasrāvi taj jahāra pracetasaḥ / mandarasya tathā śṛṅgaṃ hṛtavān maṇiparvatam

5.29.10

अमृतस्राविणी दिव्ये मन्मातुः कृष्ण कुण्डले । जहार सो ऽसुरो ऽदित्या वाञ्छत्य् ऐरावतं गजम्

amṛtasrāviṇī divye manmātuḥ kṛṣṇa kuṇḍale / jahāra so 'suro 'dityā vāñchaty airāvataṃ gajam

5.29.11

दुर्नीतम् एतद् गोविन्द मया तस्य तवोदितम् । यद् अत्र प्रतिकर्तव्यं तत् स्वयं परिमृश्यताम्

durnītam etad govinda mayā tasya tavoditam / yad atra pratikartavyaṃ tat svayaṃ parimṛśyatām

5.29.12

इति श्रुत्वा स्मितं कृत्वा भगवान् देवकीसुतः । गृहीत्वा वासवं हस्ते समुत्तस्थौ वरासनात्

iti śrutvā smitaṃ kṛtvā bhagavān devakīsutaḥ / gṛhītvā vāsavaṃ haste samuttasthau varāsanāt

5.29.13

संचिन्तितम् उपारुह्य गरुडं गगनेचरम् । सत्यभामां समारोप्य ययौ प्राग्ज्योतिषं पुरम्

saṃcintitam upāruhya garuḍaṃ gaganecaram / satyabhāmāṃ samāropya yayau prāgjyotiṣaṃ puram

5.29.14

आरुह्यैरावतं नागं शक्रो ऽपि त्रिदिशालयम् । ततो जगाम मैत्रेय पश्यतां द्वारकौकसाम्

āruhyairāvataṃ nāgaṃ śakro 'pi tridiśālayam / tato jagāma maitreya paśyatāṃ dvārakaukasām

5.29.15

प्राग्ज्योतिषपुरस्यासीत् समन्ताच् छतयोजनम् । आचिता मौरवैः पाशैः क्षुरान्तैर् भूर् द्विजोत्तम

prāgjyotiṣapurasyāsīt samantāc chatayojanam / ācitā mauravaiḥ pāśaiḥ kṣurāntair bhūr dvijottama

5.29.16

तांश् चिच्छेद हरिः पाशान् क्षिप्त्वा चक्रं सुदर्शनम् । ततो मुरुः समुत्तस्थौ तं जघान च केशवः

tāṃś ciccheda hariḥ pāśān kṣiptvā cakraṃ sudarśanam / tato muruḥ samuttasthau taṃ jaghāna ca keśavaḥ

5.29.17

मुरोस् तु तनयान् सप्त सहस्रांस् तांस् ततो हरिः । चक्रधाराग्निनिर्दग्धांश् चकार शलभान् इव

muros tu tanayān sapta sahasrāṃs tāṃs tato hariḥ / cakradhārāgninirdagdhāṃś cakāra śalabhān iva

5.29.18

हत्वा मुरुं हयग्रीवं तथा पञ्चजनं द्विज । प्राग्ज्योतिषपुरं धीमांस् त्वरावान् समुपाद्रवत्

hatvā muruṃ hayagrīvaṃ tathā pañcajanaṃ dvija / prāgjyotiṣapuraṃ dhīmāṃs tvarāvān samupādravat

5.29.19

नरकेणास्य तत्राभून् महासैन्येन संयुगः । कृष्णस्य यत्र गोविन्दो जघ्ने दैत्यान् सहस्रशः

narakeṇāsya tatrābhūn mahāsainyena saṃyugaḥ / kṛṣṇasya yatra govindo jaghne daityān sahasraśaḥ

5.29.20

शस्त्रास्त्रवर्षं मुञ्चन्तं तं भौमं नरकं बली । क्षिप्त्वा चक्रं द्विधा चक्रे चक्री दैतेयचक्रहा

śastrāstravarṣaṃ muñcantaṃ taṃ bhaumaṃ narakaṃ balī / kṣiptvā cakraṃ dvidhā cakre cakrī daiteyacakrahā

5.29.21

हते तु नरके भूमिर् गृहीत्वादितिकुण्डले । उपतस्थे जगन्नाथं वाक्यं चेदम् अथाब्रवीत्

hate tu narake bhūmir gṛhītvāditikuṇḍale / upatasthe jagannāthaṃ vākyaṃ cedam athābravīt

5.29.22

यदाहम् उद्धृता नाथ त्वया सूकरमूर्तिना । त्वत्स्पर्शसंभवः पुत्रस् तदायं मय्य् अजायत

yadāham uddhṛtā nātha tvayā sūkaramūrtinā / tvatsparśasaṃbhavaḥ putras tadāyaṃ mayy ajāyata

5.29.23

सो ऽयं त्वयैव दत्तो मे त्वयैव विनिपातितः । गृहाण कुण्डले चेमे पालयास्य च संततिम्

so 'yaṃ tvayaiva datto me tvayaiva vinipātitaḥ / gṛhāṇa kuṇḍale ceme pālayāsya ca saṃtatim

5.29.24

भारावतरणार्थाय ममैव भगवान् इमम् । अंशेन लोकम् आयातः प्रसादसुमुखः प्रभो

bhārāvataraṇārthāya mamaiva bhagavān imam / aṃśena lokam āyātaḥ prasādasumukhaḥ prabho

5.29.25

त्वं कर्ता च विकर्ता च संहर्ता प्रभवो ऽप्ययः । जगतां त्वं जगद्रूपः स्तूयते ऽच्युत किं तव

tvaṃ kartā ca vikartā ca saṃhartā prabhavo 'pyayaḥ / jagatāṃ tvaṃ jagadrūpaḥ stūyate 'cyuta kiṃ tava

5.29.26

व्यापी व्याप्यः क्रिया कर्ता कार्यं च भगवान् यदा । सर्वभूतात्मभूतस्य स्तूयते तव किं तदा

vyāpī vyāpyaḥ kriyā kartā kāryaṃ ca bhagavān yadā / sarvabhūtātmabhūtasya stūyate tava kiṃ tadā

5.29.27

परमात्मा त्वम् आत्मा च भूतात्मा चाव्ययो भवान् । यदा तदा स्तुतिर् नास्ति किमर्था ते प्रवर्तते

paramātmā tvam ātmā ca bhūtātmā cāvyayo bhavān / yadā tadā stutir nāsti kimarthā te pravartate

5.29.28

प्रसीद सर्वभूतात्मन् नरकेण कृतं हि यत् । तत् क्षम्यताम् अदोषाय त्वत्सुतः स निपातितः

prasīda sarvabhūtātman narakeṇa kṛtaṃ hi yat / tat kṣamyatām adoṣāya tvatsutaḥ sa nipātitaḥ

5.29.29

तथेति चोक्त्वा धरणीं भगवान् भूतभावनः । रत्नानि नरकावासाज् जग्राह मुनिसत्तम

tatheti coktvā dharaṇīṃ bhagavān bhūtabhāvanaḥ / ratnāni narakāvāsāj jagrāha munisattama

5.29.30

कन्यापुरे स कन्यानां षोडशातुलविक्रमः । शताधिकानि ददृशे सहस्राणि महामुने

kanyāpure sa kanyānāṃ ṣoḍaśātulavikramaḥ / śatādhikāni dadṛśe sahasrāṇi mahāmune

5.29.31

चतुर्दंष्ट्रान् गजांश् चोग्रान् षट्सहस्रान् स दृष्टवान् । काम्बोजानां तथाश्वानां नियुतान्य् एकविंशतिम्

caturdaṃṣṭrān gajāṃś cogrān ṣaṭsahasrān sa dṛṣṭavān / kāmbojānāṃ tathāśvānāṃ niyutāny ekaviṃśatim

5.29.32

कन्यास् ताश् च तथा नागांस् तांश् चाश्वान् द्वारकां पुरीम् । प्रेषयाम् आस गोविन्दः सद्यो नरककिंकरैः

kanyās tāś ca tathā nāgāṃs tāṃś cāśvān dvārakāṃ purīm / preṣayām āsa govindaḥ sadyo narakakiṃkaraiḥ

5.29.33

ददृशे वारुणं छत्रं तथैव मणिपर्वतम् । आरोपयाम् आस हरिर् गरुडे पतगेश्वरे

dadṛśe vāruṇaṃ chatraṃ tathaiva maṇiparvatam / āropayām āsa harir garuḍe patageśvare

5.29.34

आरुह्य च स्वयं कृष्णः सत्यभामासहायवान् । अदित्याः कुण्डले दातुं जगाम त्रिदिवालयम्

āruhya ca svayaṃ kṛṣṇaḥ satyabhāmāsahāyavān / adityāḥ kuṇḍale dātuṃ jagāma tridivālayam

5.29.35