पराशर उवाच —

अर्जुनो ऽपि तदान्विष्य कृष्णरामकलेवरे । संस्कारं लम्भयाम् आस तथान्येषाम् अनुक्रमात्

arjuno 'pi tadānviṣya kṛṣṇarāmakalevare / saṃskāraṃ lambhayām āsa tathānyeṣām anukramāt

5.38.1

अष्टौ महिष्यः कथिता रुक्मिणीप्रमुखास् तु याः । उपगुह्य हरेर् देहं विविशुस् ता हुताशनम्

aṣṭau mahiṣyaḥ kathitā rukmiṇīpramukhās tu yāḥ / upaguhya harer dehaṃ viviśus tā hutāśanam

5.38.2

रेवती चैव रामस्य देहम् आश्लिष्य सत्तम । विवेश ज्वलितं वह्निं तत्सङ्गाह्लादशीतलम्

revatī caiva rāmasya deham āśliṣya sattama / viveśa jvalitaṃ vahniṃ tatsaṅgāhlādaśītalam

5.38.3

उग्रसेनस् तु तच् छ्रुत्वा तथैवानकदुन्दुभिः । देवकी रोहिणी चैव विविशुर् जातवेदसम्

ugrasenas tu tac chrutvā tathaivānakadundubhiḥ / devakī rohiṇī caiva viviśur jātavedasam

5.38.4

ततो ऽर्जुनः प्रेतकार्यं कृत्वा तेषां यथाविधि । निश्चक्राम जनं सर्वं गृहीत्वा वज्रम् एव च

tato 'rjunaḥ pretakāryaṃ kṛtvā teṣāṃ yathāvidhi / niścakrāma janaṃ sarvaṃ gṛhītvā vajram eva ca

5.38.5

द्वारवत्या विनिष्क्रान्ताः कृष्णपत्न्यः सहस्रशः । वज्रं जनं च कौन्तेयः पालयञ् छनकैर् ययौ

dvāravatyā viniṣkrāntāḥ kṛṣṇapatnyaḥ sahasraśaḥ / vajraṃ janaṃ ca kaunteyaḥ pālayañ chanakair yayau

5.38.6

सभा सुधर्मा कृष्णेन मर्त्यलोके समुज्झिते । स्वर्गं जगाम मैत्रेय पारिजातश् च पादपः

sabhā sudharmā kṛṣṇena martyaloke samujjhite / svargaṃ jagāma maitreya pārijātaś ca pādapaḥ

5.38.7

यस्मिन् दिने हरिर् यातो दिवं संत्यज्य मेदिनीम् । तस्मिन्न् एवावतीर्णो ऽयं कालकायो बली कलिः

yasmin dine harir yāto divaṃ saṃtyajya medinīm / tasminn evāvatīrṇo 'yaṃ kālakāyo balī kaliḥ

5.38.8

प्लावयाम् आस तां शून्यां द्वारकां च महोदधिः । यदुदेवगृहं त्व् एकं नाप्लावयत सागरः

plāvayām āsa tāṃ śūnyāṃ dvārakāṃ ca mahodadhiḥ / yadudevagṛhaṃ tv ekaṃ nāplāvayata sāgaraḥ

5.38.9

नातिक्रान्तुम् अलं ब्रह्मंस् तद् अद्यापि महोदधिः । नित्यं संनिहितस् तत्र भगवान् केशवो यतः

nātikrāntum alaṃ brahmaṃs tad adyāpi mahodadhiḥ / nityaṃ saṃnihitas tatra bhagavān keśavo yataḥ

5.38.10

तद् अतीव महापुण्यं सर्वपातकनाशनम् । विष्णुक्रीडान्वितं स्थानं दृष्ट्वा पापात् प्रमुच्यते

tad atīva mahāpuṇyaṃ sarvapātakanāśanam / viṣṇukrīḍānvitaṃ sthānaṃ dṛṣṭvā pāpāt pramucyate

5.38.11

पार्थः पञ्चनदे देशे बहुधान्यसमन्विते । चकार वासं सर्वस्य जनस्य मुनिसत्तम

pārthaḥ pañcanade deśe bahudhānyasamanvite / cakāra vāsaṃ sarvasya janasya munisattama

5.38.12

ततो लोभः समभवत् पार्थेनैकेन धन्विना । दृष्ट्वा स्त्रियो नीयमाना दस्यूनां निहतेश्वराः

tato lobhaḥ samabhavat pārthenaikena dhanvinā / dṛṣṭvā striyo nīyamānā dasyūnāṃ nihateśvarāḥ

5.38.13

ततस् ते पापकर्माणो लोभोपहतचेतसः । आभीरा मन्त्रयाम् आसुः समेत्यात्यन्तदुर्मदाः

tatas te pāpakarmāṇo lobhopahatacetasaḥ / ābhīrā mantrayām āsuḥ sametyātyantadurmadāḥ

5.38.14

अयम् एको ऽर्जुनो धन्वी स्त्रीजनं निहतेश्वरम् । नयत्य् अस्मान् अतिक्रम्य धिग् एतद् भवतां बलम्

ayam eko 'rjuno dhanvī strījanaṃ nihateśvaram / nayaty asmān atikramya dhig etad bhavatāṃ balam

5.38.15

हत्वा गर्वं समारूढो भीष्मद्रोणजयद्रथान् । कर्णादींश् च न जानाति बलं ग्रामनिवासिनाम्

hatvā garvaṃ samārūḍho bhīṣmadroṇajayadrathān / karṇādīṃś ca na jānāti balaṃ grāmanivāsinām

5.38.16

हे हे यष्टीर् महायामा गृह्णीतायं सुदुर्मतिः । सर्वान् एवावजानाति किं वो बाहुभिर् उन्नतैः

he he yaṣṭīr mahāyāmā gṛhṇītāyaṃ sudurmatiḥ / sarvān evāvajānāti kiṃ vo bāhubhir unnataiḥ

5.38.17

ततो यष्टिप्रहरणा दस्यवो लोप्त्रहारिणः । सहस्रशो ऽभ्यधावन्त तं जनं निहतेश्वरम्

tato yaṣṭipraharaṇā dasyavo loptrahāriṇaḥ / sahasraśo 'bhyadhāvanta taṃ janaṃ nihateśvaram

5.38.18

ततो निवृत्य कौन्तेयः प्राहाभीरान् हसन्न् इव । निवर्तध्वम् अधर्मज्ञा यदि न स्थ मुमूर्षवः

tato nivṛtya kaunteyaḥ prāhābhīrān hasann iva / nivartadhvam adharmajñā yadi na stha mumūrṣavaḥ

5.38.19

अवज्ञाय वचस् तस्य जगृहुस् ते तदा धनम् । स्त्रीजनं चैव मैत्रेय विष्वक्सेनपरिग्रहम्

avajñāya vacas tasya jagṛhus te tadā dhanam / strījanaṃ caiva maitreya viṣvaksenaparigraham

5.38.20

ततो ऽर्जुनो धनुर् दिव्यं गाण्डीवम् अजरं युधि । आरोपयितुम् आरेभे न शशाक च वीर्यवान्

tato 'rjuno dhanur divyaṃ gāṇḍīvam ajaraṃ yudhi / āropayitum ārebhe na śaśāka ca vīryavān

5.38.21

चकार सज्जं कृच्छ्राच् च तच् चाभूच् छिथिलं पुनः । न सस्मार तथास्त्राणि चिन्तयन्न् अपि पाण्डवः

cakāra sajjaṃ kṛcchrāc ca tac cābhūc chithilaṃ punaḥ / na sasmāra tathāstrāṇi cintayann api pāṇḍavaḥ

5.38.22

शरान् मुमोच चैतेषु पार्थो वैरिष्व् अमर्षितः । त्वग्भेदं ते परं चक्रुर् अस्ता गाण्डीवधन्वना

śarān mumoca caiteṣu pārtho vairiṣv amarṣitaḥ / tvagbhedaṃ te paraṃ cakrur astā gāṇḍīvadhanvanā

5.38.23

वह्निना ये ऽक्षया दत्ताः शरास् ते ऽपि क्षयं ययुः । युध्यतः सह गोपालैर् अर्जुनस्य भवक्षये

vahninā ye 'kṣayā dattāḥ śarās te 'pi kṣayaṃ yayuḥ / yudhyataḥ saha gopālair arjunasya bhavakṣaye

5.38.24

अचिन्तयच् च कौन्तेयः कृष्णस्यैव हि तद् बलम् । यन् मया शरसंघातैः सकला भूभृतो जिताः

acintayac ca kaunteyaḥ kṛṣṇasyaiva hi tad balam / yan mayā śarasaṃghātaiḥ sakalā bhūbhṛto jitāḥ

5.38.25

मिषतः पाण्डुपुत्रस्य ततस् ताः प्रमदोत्तमाः । आभीरैर् अपकृष्यन्त कामाच् चान्याः प्रवव्रजुः

miṣataḥ pāṇḍuputrasya tatas tāḥ pramadottamāḥ / ābhīrair apakṛṣyanta kāmāc cānyāḥ pravavrajuḥ

5.38.26

ततः शरेषु क्षीणेषु धनुष्कोट्या धनंजयः । जघान दस्यूंस् ते चास्य प्रहाराञ् जहसुर् मुने

tataḥ śareṣu kṣīṇeṣu dhanuṣkoṭyā dhanaṃjayaḥ / jaghāna dasyūṃs te cāsya prahārāñ jahasur mune

5.38.27

प्रेक्षतश् चैव पार्थस्य वृष्ण्यन्धकवरस्त्रियः । जग्मुर् आदाय ते म्लेच्छाः समस्ता मुनिसत्तम

prekṣataś caiva pārthasya vṛṣṇyandhakavarastriyaḥ / jagmur ādāya te mlecchāḥ samastā munisattama

5.38.28

ततः सुदुःखितो जिष्णुः कष्टं कष्टम् इति ब्रुवन् । अहो भगवता तेन मुक्तो ऽस्मीति रुरोद वै

tataḥ suduḥkhito jiṣṇuḥ kaṣṭaṃ kaṣṭam iti bruvan / aho bhagavatā tena mukto 'smīti ruroda vai

5.38.29

तद् धनुस् तानि शस्त्राणि स रथस् ते च वाजिनः । सर्वम् एकपदे नष्टं दानम् अश्रोत्रिये यथा

tad dhanus tāni śastrāṇi sa rathas te ca vājinaḥ / sarvam ekapade naṣṭaṃ dānam aśrotriye yathā

5.38.30

अहो ऽतिबलवद् दैवं विना तेन महात्मना । यद् असामर्थ्ययुक्ते ऽपि नीचवर्गे जयप्रदम्

aho 'tibalavad daivaṃ vinā tena mahātmanā / yad asāmarthyayukte 'pi nīcavarge jayapradam

5.38.31

तौ बाहू स च मे मुष्टिः स्थानं तत् सो ऽस्मि चार्जुनः । पुण्येनैव विना तेन गतं सर्वम् असारताम्

tau bāhū sa ca me muṣṭiḥ sthānaṃ tat so 'smi cārjunaḥ / puṇyenaiva vinā tena gataṃ sarvam asāratām

5.38.32

ममार्जुनत्वं भीमस्य भीमत्वं तत् कृतं ध्रुवम् । विना तेन यद् आभीरैर् जितो ऽहं कथम् अन्यथा

mamārjunatvaṃ bhīmasya bhīmatvaṃ tat kṛtaṃ dhruvam / vinā tena yad ābhīrair jito 'haṃ katham anyathā

5.38.33

इत्थं वदन् ययौ जिष्णुर् मथुराख्यं पुरोत्तमम् । चकार तत्र राजानं वज्रं यादवनन्दनम्

itthaṃ vadan yayau jiṣṇur mathurākhyaṃ purottamam / cakāra tatra rājānaṃ vajraṃ yādavanandanam

5.38.34

स ददर्श ततो व्यासं फाल्गुनः काननाश्रयम् । तम् उपेत्य महाभागं विनयेनाभ्यवादयत्

sa dadarśa tato vyāsaṃ phālgunaḥ kānanāśrayam / tam upetya mahābhāgaṃ vinayenābhyavādayat

5.38.35

तं वन्दमानं चरणाव् अवलोक्य मुनिश् चिरम् । उवाच पार्थं विच्छायः कथम् अत्यन्तम् ईदृशः

taṃ vandamānaṃ caraṇāv avalokya muniś ciram / uvāca pārthaṃ vicchāyaḥ katham atyantam īdṛśaḥ

5.38.36

अवीरजोऽनुगमनं ब्रह्महत्याथवा कृता । दृढाशाभङ्गदुःखीव भ्रष्टच्छायो ऽसि साम्प्रतम्

avīrajo'nugamanaṃ brahmahatyāthavā kṛtā / dṛḍhāśābhaṅgaduḥkhīva bhraṣṭacchāyo 'si sāmpratam

5.38.37

सान्तानिकादयो वा ते याचमाना निराकृताः । अगम्यस्त्रीरतिर् वा त्वं तेनासि विगतप्रभः

sāntānikādayo vā te yācamānā nirākṛtāḥ / agamyastrīratir vā tvaṃ tenāsi vigataprabhaḥ

5.38.38

भुङ्क्ते ऽप्रदाय विप्रेभ्यो एको मिष्टम् अथो भवान् । किं वा कृपणवित्तानि हृतानि भवतार्जुन

bhuṅkte 'pradāya viprebhyo eko miṣṭam atho bhavān / kiṃ vā kṛpaṇavittāni hṛtāni bhavatārjuna

5.38.39

कच्चित् त्वं शूर्पवातस्य गोचरत्वं गतो ऽर्जुन । दुष्टचक्षुर्हतो वापि निःश्रीकः कथम् अन्यथा

kaccit tvaṃ śūrpavātasya gocaratvaṃ gato 'rjuna / duṣṭacakṣurhato vāpi niḥśrīkaḥ katham anyathā

5.38.40

स्पृष्टो नखाम्भसा वाथ घटवार्युक्षितो ऽपि वा । तेनातीवासि विच्छायो न्यूनैर् वा युधि निर्जितः

spṛṣṭo nakhāmbhasā vātha ghaṭavāryukṣito 'pi vā / tenātīvāsi vicchāyo nyūnair vā yudhi nirjitaḥ

5.38.41

ततः पार्थो विनिश्वस्य श्रूयतां भगवन्न् इति । प्रोक्तो यथावद् आचष्टे व्यासायात्मपराभवम्

tataḥ pārtho viniśvasya śrūyatāṃ bhagavann iti / prokto yathāvad ācaṣṭe vyāsāyātmaparābhavam

5.38.42

अर्जुन उवाच —

यद् बलं यच् च नस् तेजो यद् वीर्यं यः पराक्रमः । या श्रीश् छाया च नः सो ऽस्मान् परित्यज्य हरिर् गतः

yad balaṃ yac ca nas tejo yad vīryaṃ yaḥ parākramaḥ / yā śrīś chāyā ca naḥ so 'smān parityajya harir gataḥ

5.38.43

इतरेणेव महता स्मितपूर्वाभिभाषिणा । हीना वयं मुने तेन जातास् तृणमया इव

itareṇeva mahatā smitapūrvābhibhāṣiṇā / hīnā vayaṃ mune tena jātās tṛṇamayā iva

5.38.44

अस्त्राणां सायकानां च गाण्डीवस्य तथा मम । सारता याभवन् मूर्ता स गतः पुरुषोत्तमः

astrāṇāṃ sāyakānāṃ ca gāṇḍīvasya tathā mama / sāratā yābhavan mūrtā sa gataḥ puruṣottamaḥ

5.38.45

यस्यावलोकनाद् अस्माञ् श्रीर् जयः संपद् उन्नतिः । न तत्याज स गोविन्दस् त्यक्त्वास्मान् भगवान् गतः

yasyāvalokanād asmāñ śrīr jayaḥ saṃpad unnatiḥ / na tatyāja sa govindas tyaktvāsmān bhagavān gataḥ

5.38.46

भीष्मद्रोणाङ्गराजाद्यास् तथा दुर्योधनादयः । यत्प्रभावेन निर्दग्धाः स कृष्णस् त्यक्तवान् भुवम्

bhīṣmadroṇāṅgarājādyās tathā duryodhanādayaḥ / yatprabhāvena nirdagdhāḥ sa kṛṣṇas tyaktavān bhuvam

5.38.47

निर्यौवना हतश्रीका भ्रष्टच्छायेव मे मही । विभाति तात नैको ऽहं विरहे तस्य चक्रिणः

niryauvanā hataśrīkā bhraṣṭacchāyeva me mahī / vibhāti tāta naiko 'haṃ virahe tasya cakriṇaḥ

5.38.48

यस्यानुभावाद् भीष्माद्यैर् मय्य् अग्नौ शलभायितम् । विना तेनाद्य कृष्णेन गोपालैर् अस्मि निर्जितः

yasyānubhāvād bhīṣmādyair mayy agnau śalabhāyitam / vinā tenādya kṛṣṇena gopālair asmi nirjitaḥ

5.38.49

गाण्डीवं त्रिषु लोकेषु ख्यातिं यदनुभावतः । गतं तेन विनाभीरैर् लगुडैस् तन्निराकृतम्

gāṇḍīvaṃ triṣu lokeṣu khyātiṃ yadanubhāvataḥ / gataṃ tena vinābhīrair laguḍais tannirākṛtam

5.38.50

स्त्रीसहस्राण्य् अनेकानि मन्नाथानि महामुने । यततो मम नीतानि दस्युभिर् लगुडायुधैः

strīsahasrāṇy anekāni mannāthāni mahāmune / yatato mama nītāni dasyubhir laguḍāyudhaiḥ

5.38.51

आनीयमानम् आभीरैः कृष्ण कृष्णावरोधनम् । हृतं यष्टिप्रहरणैः परिभूय बलं मम

ānīyamānam ābhīraiḥ kṛṣṇa kṛṣṇāvarodhanam / hṛtaṃ yaṣṭipraharaṇaiḥ paribhūya balaṃ mama

5.38.52

निःश्रीकता न मे चित्रं यज् जीवामि तद् अद्भुतम् । नीचावमानपङ्काङ्की निर्लज्जो ऽस्मि पितामह

niḥśrīkatā na me citraṃ yaj jīvāmi tad adbhutam / nīcāvamānapaṅkāṅkī nirlajjo 'smi pitāmaha

5.38.53

व्यास उवाच —

अलं ते व्रीडया पार्थ न त्वं शोचितुम् अर्हसि । अवेहि सर्वभूतेषु कालस्य गतिर् ईदृशी

alaṃ te vrīḍayā pārtha na tvaṃ śocitum arhasi / avehi sarvabhūteṣu kālasya gatir īdṛśī

5.38.54

कालो भवाय भूतानाम् अभावाय च पाण्डव । कालमूलम् इदं ज्ञात्वा भव स्थैर्यधनो ऽर्जुन

kālo bhavāya bhūtānām abhāvāya ca pāṇḍava / kālamūlam idaṃ jñātvā bhava sthairyadhano 'rjuna

5.38.55

नद्यः समुद्रा गिरयः सकला च वसुंधरा । देवा मनुष्याः पशवस् तरवः ससरीसृपाः

nadyaḥ samudrā girayaḥ sakalā ca vasuṃdharā / devā manuṣyāḥ paśavas taravaḥ sasarīsṛpāḥ

5.38.56

सृष्टाः कालेन कालेन पुनर् यास्यन्ति संक्षयम् । कालात्मकम् इदं सर्वं ज्ञात्वा शमम् अवाप्नुहि

sṛṣṭāḥ kālena kālena punar yāsyanti saṃkṣayam / kālātmakam idaṃ sarvaṃ jñātvā śamam avāpnuhi

5.38.57

यच् चात्थ कृष्णमाहात्म्यं तत् तथैव धनंजय । भारावतारकार्यार्थम् अवतीर्णः स मेदिनीम्

yac cāttha kṛṣṇamāhātmyaṃ tat tathaiva dhanaṃjaya / bhārāvatārakāryārtham avatīrṇaḥ sa medinīm

5.38.58

भाराक्रान्ता धरा याता देवानां समितिं पुरा । तदर्थम् अवतीर्णो ऽसौ कालरूपी जनार्दनः

bhārākrāntā dharā yātā devānāṃ samitiṃ purā / tadartham avatīrṇo 'sau kālarūpī janārdanaḥ

5.38.59

तच् च निष्पादितं कार्यम् अशेषा भूभृतो हताः । वृष्ण्यन्धककुलं सर्वं तथा पार्थोपसंहृतम्

tac ca niṣpāditaṃ kāryam aśeṣā bhūbhṛto hatāḥ / vṛṣṇyandhakakulaṃ sarvaṃ tathā pārthopasaṃhṛtam

5.38.60

न किंचिद् अन्यत् कर्तव्यम् अस्य भूमितले प्रभोः । अतो गतः स भगवान् कृतकृत्यो यथेच्छया

na kiṃcid anyat kartavyam asya bhūmitale prabhoḥ / ato gataḥ sa bhagavān kṛtakṛtyo yathecchayā

5.38.61

सृष्टिं सर्गे करोत्य् एष देवदेवः स्थितौ स्थितिम् । अन्ते ऽन्ताय समर्थो ऽयं साम्प्रतं वै यथा कृतम्

sṛṣṭiṃ sarge karoty eṣa devadevaḥ sthitau sthitim / ante 'ntāya samartho 'yaṃ sāmprataṃ vai yathā kṛtam

5.38.62

तस्मात् पार्थ न संतापस् त्वया कार्यः पराभवात् । भवन्ति भवकालेषु पुरुषाणां पराक्रमाः

tasmāt pārtha na saṃtāpas tvayā kāryaḥ parābhavāt / bhavanti bhavakāleṣu puruṣāṇāṃ parākramāḥ

5.38.63

त्वयैकेन हता भीष्मद्रोणकर्णादयो नृपाः । तेषाम् अर्जुन कालोत्थः किं न्यूनाभिभवो न सः

tvayaikena hatā bhīṣmadroṇakarṇādayo nṛpāḥ / teṣām arjuna kālotthaḥ kiṃ nyūnābhibhavo na saḥ

5.38.64

विष्णोस् तस्यानुभावेन यथा तेषां पराभवः । त्वत्तस् तथैव भवतो दस्युभ्यो ऽन्ते तदुद्भवः

viṣṇos tasyānubhāvena yathā teṣāṃ parābhavaḥ / tvattas tathaiva bhavato dasyubhyo 'nte tadudbhavaḥ

5.38.65

स देवो ऽन्यशरीराणि समाविश्य जगत्स्थितिम् । करोति सर्वभूतानां नाशं चान्ते जगत्पतिः

sa devo 'nyaśarīrāṇi samāviśya jagatsthitim / karoti sarvabhūtānāṃ nāśaṃ cānte jagatpatiḥ

5.38.66

भवान्ते त्वद्विपक्षास् ते केशवेनावलोकिताः ॥ विप्_५,३८।६७च्द् ॥ कः श्रद्दध्यात् सगाङ्गेयान् हन्यास् त्वं सर्वकौरवान् । आभीरेभ्यश् च भवतः कः श्रद्दध्यात् पराभवम्

bhavānte tvadvipakṣās te keśavenāvalokitāḥ // ViP_5,38.67cd // kaḥ śraddadhyāt sagāṅgeyān hanyās tvaṃ sarvakauravān / ābhīrebhyaś ca bhavataḥ kaḥ śraddadhyāt parābhavam

5.38.68

पार्थैतत् सर्वभूतस्य हरेर् लीलाविचेष्टितम् । त्वया यत् कौरवा ध्वस्ता यद् आभीरैर् भवाञ् जितः

pārthaitat sarvabhūtasya harer līlāviceṣṭitam / tvayā yat kauravā dhvastā yad ābhīrair bhavāñ jitaḥ

5.38.69

गृहीता दस्युभिर् यच् च भवता शोचिताः स्त्रियः । तद् अप्य् अहं यथावृत्तं कथयामि तवार्जुन

gṛhītā dasyubhir yac ca bhavatā śocitāḥ striyaḥ / tad apy ahaṃ yathāvṛttaṃ kathayāmi tavārjuna

5.38.70

अष्टावक्रः पुरा विप्रो जलवासरतो ऽभवत् । बहून् वर्षगणान् पार्थ गृणन् ब्रह्म सनातनम्

aṣṭāvakraḥ purā vipro jalavāsarato 'bhavat / bahūn varṣagaṇān pārtha gṛṇan brahma sanātanam

5.38.71

जितेष्व् असुरसंघेषु मेरुपृष्ठे महोत्सवः । बभूव तत्र गच्छन्त्यो ददृशुस् तं सुरस्त्रियः

jiteṣv asurasaṃgheṣu merupṛṣṭhe mahotsavaḥ / babhūva tatra gacchantyo dadṛśus taṃ surastriyaḥ

5.38.72

रम्भातिलोत्तमाद्याश् च शतशो ऽथ सहस्रशः । तुष्टुवुस् तं महात्मानं प्रशशंसुश् च पाण्डव

rambhātilottamādyāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ / tuṣṭuvus taṃ mahātmānaṃ praśaśaṃsuś ca pāṇḍava

5.38.73

आकण्ठमग्नं सलिले जटाभारधरं मुनिम् । विनयावनताश् चैनं प्रणेमुः स्तोत्रतत्पराः

ākaṇṭhamagnaṃ salile jaṭābhāradharaṃ munim / vinayāvanatāś cainaṃ praṇemuḥ stotratatparāḥ

5.38.74

यथा यथा प्रसन्नो ऽसौ तुष्टुवुस् तं तथा तथा । सर्वास् ताः कौरवश्रेष्ठ वरिष्ठं तं द्विजन्मनाम्

yathā yathā prasanno 'sau tuṣṭuvus taṃ tathā tathā / sarvās tāḥ kauravaśreṣṭha variṣṭhaṃ taṃ dvijanmanām

5.38.75

अष्टावक्र उवाच —

प्रसन्नो ऽहं महाभागा भवतीनां यद् इष्यते । मत्तस् तद् व्रियतां सर्वं प्रदास्याम्य् अतिदुर्लभम्

prasanno 'haṃ mahābhāgā bhavatīnāṃ yad iṣyate / mattas tad vriyatāṃ sarvaṃ pradāsyāmy atidurlabham

5.38.76

रम्भातिलोत्तमाद्यास् तं वैदिक्यो ऽप्सरसो ऽब्रुवन् । प्रसन्ने त्वय्य् अपर्याप्तं किम् अस्माकम् इति द्विज

rambhātilottamādyās taṃ vaidikyo 'psaraso 'bruvan / prasanne tvayy aparyāptaṃ kim asmākam iti dvija

5.38.77

इतरास् त्व् अब्रुवन् विप्र प्रसन्नो भगवान् यदि । तद् इच्छामः पतिं प्राप्तुं विप्रेन्द्र पुरुषोत्तमम्

itarās tv abruvan vipra prasanno bhagavān yadi / tad icchāmaḥ patiṃ prāptuṃ viprendra puruṣottamam

5.38.78

व्यास उवाच —

एवं भविष्यतीत्य् उक्त्वा उत्ततार जलान् मुनिः । तम् उत्तीर्णं च ददृशुर् विरूपं वक्रम् अष्टधा

evaṃ bhaviṣyatīty uktvā uttatāra jalān muniḥ / tam uttīrṇaṃ ca dadṛśur virūpaṃ vakram aṣṭadhā

5.38.79

तं दृष्ट्वा गूहमानानां यासां हासः स्फुटो ऽभवत् । ताः शशाप मुनिः कोपम् अवाप्य कुरुनन्दन

taṃ dṛṣṭvā gūhamānānāṃ yāsāṃ hāsaḥ sphuṭo 'bhavat / tāḥ śaśāpa muniḥ kopam avāpya kurunandana

5.38.80

यस्माद् विरूपरूपं मां मत्वा हासावमानना । भवतीभिः कृता तस्माद् एषं शापं ददामि वः

yasmād virūparūpaṃ māṃ matvā hāsāvamānanā / bhavatībhiḥ kṛtā tasmād eṣaṃ śāpaṃ dadāmi vaḥ

5.38.81

मत्प्रसादेन भर्तारं लब्ध्वा तु पुरुषोत्तमम् । मच्छापोपहताः सर्वा दस्युहस्तं गमिष्यथ

matprasādena bhartāraṃ labdhvā tu puruṣottamam / macchāpopahatāḥ sarvā dasyuhastaṃ gamiṣyatha

5.38.82

इत्य् उदीरितम् आकर्ण्य मुनिस् ताभिः प्रसादितः । पुनः सुरेन्द्रलोकं वै प्राह भूयो गमिष्यथ

ity udīritam ākarṇya munis tābhiḥ prasāditaḥ / punaḥ surendralokaṃ vai prāha bhūyo gamiṣyatha

5.38.83

एवं तस्य मुनेः शापाद् अष्टावक्रस्य केशवम् । भर्तारं प्राप्य ता याता दस्युहस्तं वराङ्गनाः

evaṃ tasya muneḥ śāpād aṣṭāvakrasya keśavam / bhartāraṃ prāpya tā yātā dasyuhastaṃ varāṅganāḥ

5.38.84

तत् त्वया नात्र कर्तव्यः शोको ऽल्पो ऽपि हि पाण्डव । तेनैवाखिलनाथेन सर्वं तद् उपसंहृतम्

tat tvayā nātra kartavyaḥ śoko 'lpo 'pi hi pāṇḍava / tenaivākhilanāthena sarvaṃ tad upasaṃhṛtam

5.38.85

भवतां चोपसंहारम् आसन्नं तेन कुर्वता । बलं तेजस् तथा वीर्यं माहात्म्यं चोपसंहृतम्

bhavatāṃ copasaṃhāram āsannaṃ tena kurvatā / balaṃ tejas tathā vīryaṃ māhātmyaṃ copasaṃhṛtam

5.38.86

जातस्य नियतो मृत्युः पतनं च तथोन्नतेः । विप्रयोगावसानश् च संयोगः संचयात् क्षयः

jātasya niyato mṛtyuḥ patanaṃ ca tathonnateḥ / viprayogāvasānaś ca saṃyogaḥ saṃcayāt kṣayaḥ

5.38.87

विज्ञाय न बुधाः शोकं न हर्षम् उपयान्ति ये । तेषाम् एवेतरे चेष्टां शिक्षन्तः सन्ति तादृशाः

vijñāya na budhāḥ śokaṃ na harṣam upayānti ye / teṣām evetare ceṣṭāṃ śikṣantaḥ santi tādṛśāḥ

5.38.88

तस्मात् त्वया नरश्रेष्ठ ज्ञात्वैतद् भ्रातृभिः सह । परित्यज्याखिलं तन्त्रं गन्तव्यं तपसे वनम्

tasmāt tvayā naraśreṣṭha jñātvaitad bhrātṛbhiḥ saha / parityajyākhilaṃ tantraṃ gantavyaṃ tapase vanam

5.38.89

तद् गच्छ धर्मराजाय निवेद्यैतद् वचो मम । परश्वो भ्रातृभिः सार्धं यथा यासि तथा कुरु

tad gaccha dharmarājāya nivedyaitad vaco mama / paraśvo bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ yathā yāsi tathā kuru

5.38.90

पराशर उवाच —

इत्य् उक्तो ऽभ्येत्य पार्थाभ्यां यमाभ्यां च सहार्जुनः । दृष्टं चैवानुभूतं च कथितं तद् विशेषतः

ity ukto 'bhyetya pārthābhyāṃ yamābhyāṃ ca sahārjunaḥ / dṛṣṭaṃ caivānubhūtaṃ ca kathitaṃ tad viśeṣataḥ

5.38.91

व्यासवाक्यं च ते सर्वे श्रुत्वार्जुनसमीरितम् । राज्ये परीक्षितं कृत्वा ययुः पाण्डुसुता वनम्

vyāsavākyaṃ ca te sarve śrutvārjunasamīritam / rājye parīkṣitaṃ kṛtvā yayuḥ pāṇḍusutā vanam

5.38.92

इत्य् एतत् तव मैत्रेय विस्तरेण मयोदितम् । जातस्य यद् यदोर् वंशे वासुदेवस्य चेष्टितम्

ity etat tava maitreya vistareṇa mayoditam / jātasya yad yador vaṃśe vāsudevasya ceṣṭitam

5.38.93