पराशर उवाच —

व्यासश् चाह महाबुद्धिर् यद् अत्रैव हि वस्तुनि । तच् छ्रूयतां महाभाग गदतो मम तत्त्वतः

vyāsaś cāha mahābuddhir yad atraiva hi vastuni / tac chrūyatāṃ mahābhāga gadato mama tattvataḥ

6.2.1

कस्मिन् काले ऽल्पको धर्मो ददाति सुमहत् फलम् । मुनीनाम् अप्य् अभूद् वादः कैश् चासौ क्रियते सुखम्

kasmin kāle 'lpako dharmo dadāti sumahat phalam / munīnām apy abhūd vādaḥ kaiś cāsau kriyate sukham

6.2.2

संदेहनिर्णयार्थाय वेदव्यासं महामुनिम् । ययुस् ते संशयं प्रष्टुं मैत्रेय मुनिपुंगवाः

saṃdehanirṇayārthāya vedavyāsaṃ mahāmunim / yayus te saṃśayaṃ praṣṭuṃ maitreya munipuṃgavāḥ

6.2.3

ददृशुस् ते मुनिं तत्र जाह्नवीसलिले द्विज । वेदव्यासं महाभागम् अर्धस्नातं सुतं मम

dadṛśus te muniṃ tatra jāhnavīsalile dvija / vedavyāsaṃ mahābhāgam ardhasnātaṃ sutaṃ mama

6.2.4

स्नानावसानं ते तस्य प्रतीक्षन्तो महर्षयः । तस्थुस् तटे महानद्यास् तरुषण्डम् उपाश्रिताः

snānāvasānaṃ te tasya pratīkṣanto maharṣayaḥ / tasthus taṭe mahānadyās taruṣaṇḍam upāśritāḥ

6.2.5

मग्नो ऽथ जाह्नवीतोयाद् उत्थायाह सुतो मम । व्यासः साधुः कलिः साधुर् इत्य् एवं शृण्वतां वचः । तेषां मुनीनां भूयश् च ममज्ज स नदीजले

magno 'tha jāhnavītoyād utthāyāha suto mama / vyāsaḥ sādhuḥ kaliḥ sādhur ity evaṃ śṛṇvatāṃ vacaḥ / teṣāṃ munīnāṃ bhūyaś ca mamajja sa nadījale

6.2.6

उत्थाय साधु साध्व् इति शूद्र धन्यो ऽसि चाब्रवीत्

utthāya sādhu sādhv iti śūdra dhanyo 'si cābravīt

6.2.7

निमग्नश् च समुत्थाय पुनः प्राह महामुनिः । योषितः साधु धन्यास् तास् ताभ्यो धन्यतरो ऽस्ति कः

nimagnaś ca samutthāya punaḥ prāha mahāmuniḥ / yoṣitaḥ sādhu dhanyās tās tābhyo dhanyataro 'sti kaḥ

6.2.8

ततः स्नात्वा यथान्यायम् आचान्तं तं कृतक्रियम् । उपतस्थुर् महाभागा मुनयस् ते सुतं मम

tataḥ snātvā yathānyāyam ācāntaṃ taṃ kṛtakriyam / upatasthur mahābhāgā munayas te sutaṃ mama

6.2.9

कृतसंवन्दनांश् चाह कृतासनपरिग्रहान् । किमर्थम् आगता यूयम् इति सत्यवतीसुतः

kṛtasaṃvandanāṃś cāha kṛtāsanaparigrahān / kimartham āgatā yūyam iti satyavatīsutaḥ

6.2.10

तम् ऊचुः संशयं प्रष्टुं भवन्तं वयम् आगताः । अलं तेनास्तु तावन् नः कथ्यताम् अपरं त्वया

tam ūcuḥ saṃśayaṃ praṣṭuṃ bhavantaṃ vayam āgatāḥ / alaṃ tenāstu tāvan naḥ kathyatām aparaṃ tvayā

6.2.11

कलिः साध्व् इति यत् प्रोक्तं शूद्रः साध्व् इति योषितः । यच् चाह भगवान् साधु धन्याश् चेति पुनः पुनः

kaliḥ sādhv iti yat proktaṃ śūdraḥ sādhv iti yoṣitaḥ / yac cāha bhagavān sādhu dhanyāś ceti punaḥ punaḥ

6.2.12

तत् सर्वं श्रोतुम् इच्छामो न चेद् गुह्यं महामुने । तत् कथ्यतां ततो हृत्स्थं पृच्छामस् त्वां प्रयोजनम्

tat sarvaṃ śrotum icchāmo na ced guhyaṃ mahāmune / tat kathyatāṃ tato hṛtsthaṃ pṛcchāmas tvāṃ prayojanam

6.2.13

इत्य् उक्तो मुनिभिर् व्यासः प्रहस्येदम् अथाब्रवीत् । श्रूयतां भो मुनिश्रेष्ठा यद् उक्तं साधु साध्व् इति

ity ukto munibhir vyāsaḥ prahasyedam athābravīt / śrūyatāṃ bho muniśreṣṭhā yad uktaṃ sādhu sādhv iti

6.2.14

यत् कृते दशभिर् वर्षैस् त्रेतायां हायनेन तत् । द्वापरे तच् च मासेन अहोरात्रेण तत् कलौ

yat kṛte daśabhir varṣais tretāyāṃ hāyanena tat / dvāpare tac ca māsena ahorātreṇa tat kalau

6.2.15

तपसो ब्रह्मचर्यस्य जपादेश् च फलं द्विजाः । प्राप्नोति पुरुषस् तेन कलिः साध्व् इति भाषितम्

tapaso brahmacaryasya japādeś ca phalaṃ dvijāḥ / prāpnoti puruṣas tena kaliḥ sādhv iti bhāṣitam

6.2.16

ध्यायन् कृते यजन् यज्ञैस् त्रेतायां द्वापरे ऽर्चयन् । यद् आप्नोति तद् आप्नोति कलौ संकीर्त्य केशवम्

dhyāyan kṛte yajan yajñais tretāyāṃ dvāpare 'rcayan / yad āpnoti tad āpnoti kalau saṃkīrtya keśavam

6.2.17

धर्मोत्कर्षम् अतीवात्र प्राप्नोति पुरुषः कलौ । स्वल्पायासेन धर्मज्ञास् तेन तुष्टो ऽस्म्य् अहं कलेः

dharmotkarṣam atīvātra prāpnoti puruṣaḥ kalau / svalpāyāsena dharmajñās tena tuṣṭo 'smy ahaṃ kaleḥ

6.2.18

व्रतचर्योपहारैश् च ग्राह्यो वेदो द्विजातिभिः । ततः स्वधर्मसंप्राप्तैर् यष्टव्यं विधिवद् धनैः

vratacaryopahāraiś ca grāhyo vedo dvijātibhiḥ / tataḥ svadharmasaṃprāptair yaṣṭavyaṃ vidhivad dhanaiḥ

6.2.19

वृथा कथा वृथा भोज्यं वृथेज्या च द्विजन्मनाम् । पतनाय तथा भाव्यं तैस् तु संयमिभिः सदा

vṛthā kathā vṛthā bhojyaṃ vṛthejyā ca dvijanmanām / patanāya tathā bhāvyaṃ tais tu saṃyamibhiḥ sadā

6.2.20

असम्यक्करणे दोषस् तेषां सर्वेषु वस्तुषु । भोज्यपेयादिकं चैषां नेच्छाप्राप्तिकरं द्विजाः

asamyakkaraṇe doṣas teṣāṃ sarveṣu vastuṣu / bhojyapeyādikaṃ caiṣāṃ necchāprāptikaraṃ dvijāḥ

6.2.21

पारतन्त्र्यं समस्तेषु तेषां कार्येषु वै ततः । जयन्ति ते निजांल् लोकान् क्लेशेन महता द्विजाः

pāratantryaṃ samasteṣu teṣāṃ kāryeṣu vai tataḥ / jayanti te nijāṃl lokān kleśena mahatā dvijāḥ

6.2.22

द्विजशुश्रूषयैवैष पाकयज्ञाधिकारवान् । निजाञ् जयति वै लोकाञ् शूद्रो धन्यतरस् ततः

dvijaśuśrūṣayaivaiṣa pākayajñādhikāravān / nijāñ jayati vai lokāñ śūdro dhanyataras tataḥ

6.2.23

भक्ष्याभक्ष्येषु नास्यास्ति पेयापेयेषु वै यतः । नियमो मुनिशार्दूलास् तेनासौ साध्व् इतीरितम्

bhakṣyābhakṣyeṣu nāsyāsti peyāpeyeṣu vai yataḥ / niyamo muniśārdūlās tenāsau sādhv itīritam

6.2.24

स्वधर्मस्याविरोधेन नरैर् लब्धं धनं सदा । प्रतिपाद्यं च पात्रेषु यष्टव्यं च यथाविधि

svadharmasyāvirodhena narair labdhaṃ dhanaṃ sadā / pratipādyaṃ ca pātreṣu yaṣṭavyaṃ ca yathāvidhi

6.2.25

तस्यार्जने महान् क्लेशः पालने च द्विजोत्तमाः । तथासद्विनियोगाय विज्ञेयं गहनं नृणाम्

tasyārjane mahān kleśaḥ pālane ca dvijottamāḥ / tathāsadviniyogāya vijñeyaṃ gahanaṃ nṛṇām

6.2.26

एभिर् अन्यैस् तथा क्लेशैः पुरुषो द्विजसत्तमाः । निजाञ् जयति वै लोकान् प्राजापत्यादिकान् क्रमात्

ebhir anyais tathā kleśaiḥ puruṣo dvijasattamāḥ / nijāñ jayati vai lokān prājāpatyādikān kramāt

6.2.27

योषिच् छुश्रूषणं भर्तुः कर्मणा मनसा गिरा । कुर्वती समवाप्नोति तत्सालोक्यं यतो द्विजाः

yoṣic chuśrūṣaṇaṃ bhartuḥ karmaṇā manasā girā / kurvatī samavāpnoti tatsālokyaṃ yato dvijāḥ

6.2.28

नातिक्लेशेन महता तान् एव पुरुषो यथा । तृतीयं व्याहृतं तेन मया साध्व् इति योषिताम्

nātikleśena mahatā tān eva puruṣo yathā / tṛtīyaṃ vyāhṛtaṃ tena mayā sādhv iti yoṣitām

6.2.29

एतद् वः कथितं विप्रा यन्निमित्तम् इहागताः । तत् पृच्छत यथाकामं अहं वक्ष्यामि वः स्फुटम्

etad vaḥ kathitaṃ viprā yannimittam ihāgatāḥ / tat pṛcchata yathākāmaṃ ahaṃ vakṣyāmi vaḥ sphuṭam

6.2.30

ततस् ते मुनयः प्रोचुर् यत् प्रष्टव्यं महामुने । अन्यस्मिन्न् एव तत् प्रश्ने यथावत् कथितं त्वया

tatas te munayaḥ procur yat praṣṭavyaṃ mahāmune / anyasminn eva tat praśne yathāvat kathitaṃ tvayā

6.2.31

ततः प्रहस्य तान् प्राह कृष्णद्वैपायनो मुनिः । विस्मयोत्फुल्लनयनांस् तापसांस् तान् उपागतान्

tataḥ prahasya tān prāha kṛṣṇadvaipāyano muniḥ / vismayotphullanayanāṃs tāpasāṃs tān upāgatān

6.2.32

मयैष भवतां प्रश्नो ज्ञातो दिव्येन चक्षुषा । ततो हि वः प्रसङ्गेन साधु साध्व् इति भाषितम्

mayaiṣa bhavatāṃ praśno jñāto divyena cakṣuṣā / tato hi vaḥ prasaṅgena sādhu sādhv iti bhāṣitam

6.2.33

स्वल्पेन हि प्रयत्नेन धर्मः सिध्यति वै कलौ । नरैर् आत्मगुणाम्भोभिः क्षालिताखिलकिल्बिषैः

svalpena hi prayatnena dharmaḥ sidhyati vai kalau / narair ātmaguṇāmbhobhiḥ kṣālitākhilakilbiṣaiḥ

6.2.34

शूद्रैश् च द्विजशुश्रूषातत्परैर् मुनिसत्तमाः । तथा स्त्रीभिर् अनायासात् पतिशुश्रूषयैव हि

śūdraiś ca dvijaśuśrūṣātatparair munisattamāḥ / tathā strībhir anāyāsāt patiśuśrūṣayaiva hi

6.2.35

ततस् त्रितयम् अप्य् एतन् मम धन्यतमं मतम् । धर्मसंसाधने क्लेशो द्विजातीनां कृतादिषु

tatas tritayam apy etan mama dhanyatamaṃ matam / dharmasaṃsādhane kleśo dvijātīnāṃ kṛtādiṣu

6.2.36

भवद्भिर् यद् अभिप्रेतं तद् एतत् कथितं मया । अपृष्टेनापि धर्मज्ञाः किम् अन्यत् क्रियतां द्विजाः

bhavadbhir yad abhipretaṃ tad etat kathitaṃ mayā / apṛṣṭenāpi dharmajñāḥ kim anyat kriyatāṃ dvijāḥ

6.2.37

ततः संपूज्य ते व्यासं प्रशशंसुः पुनः पुनः । यथागतं द्विजा जग्मुर् व्यासोक्तिक्षतसंशयाः

tataḥ saṃpūjya te vyāsaṃ praśaśaṃsuḥ punaḥ punaḥ / yathāgataṃ dvijā jagmur vyāsoktikṣatasaṃśayāḥ

6.2.38

भवतो ऽपि महाभाग रहस्यं कथितं मया । अत्यन्तदुष्टस्य कलेर् अयम् एको महान् गुणः

bhavato 'pi mahābhāga rahasyaṃ kathitaṃ mayā / atyantaduṣṭasya kaler ayam eko mahān guṇaḥ

6.2.39

यच् चाहं भवता पृष्टो जगताम् उपसंहृतिम् । प्राकृताम् अन्तरालां च ताम् अप्य् एष वदामि ते

yac cāhaṃ bhavatā pṛṣṭo jagatām upasaṃhṛtim / prākṛtām antarālāṃ ca tām apy eṣa vadāmi te

6.2.40